— 1990 сыл бэс ыйын 12 күнүгэр РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутааттарын I сийиэһэ Арассыыйа Федерациятын суверенитетын туһунан декларацияны ылынан, Арассыыйа судаарыстыбаннаһа бигэргэммитэ. Онтон ыла дойду сайдыытыгар бары субъектар тэҥ бырааптаах буолууларын мэктиэлиир саҥа кэрдиис кэм саҕаламмыта.
Бэс ыйын 12 күнэ — биһиги норуоппут биир сомоҕо буолуутун кэрэһилиир бырааһынньык. Дойдубут чэчирии тупсара-сайдара, модун күүһэ, салгыы кыаҕырара хас биирдии киһи кыһамньытыттан тутулуктаах.
Быйыл дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин ыйааҕынан 2026 сыл Арассыыйа норуоттарын сомоҕолоһууларын сылынан биллэриллибитэ. Дойдубутугар араас итэҕэллээх элбэх омук иллээхтик, эйэ-дэмнээхтик олорор, айар-тутар. Ханнык да туора күүс тастан кыайан өттөйбөтүн туһугар, дойдубут интэриэһин туруулаһыыга бары түмсэрбит, уопсастыбабытын бөҕөргөтөрбүт тоҕоостоох.
Саха сиригэр уонна бүтүн Арассыыйа үрдүнэн федеральнай бырагыраамалар уонна национальнай бырайыактар көмөлөрүнэн олус элбэх үлэ ыытыллар. Ол түмүгэр суоллар тутуллаллар, аэропортар саҥардыллаллар, балыыһалар, култуурунай кииннэр, оскуолалар үүнэн-сайдан тахсаллар. Холобур «Куттала суох, хаачыстыбалаах суол» национальнай бырайыак көмөтүнэн өрөспүүбүлүкэ уонна куорат суолларын хаачыстыбата тупсарылынна, элбэх күргэ тутулунна, «Эрэгийиэннэр аэропуортарын сайдыыта» бырайыак чэрчитинэн Нерюнгрига, Өлүөхүмэҕэ, Мииринэйгэ көтөр аал түһэр сирэ, саҥа терминааллар тутулуннулар, саҥардылыннылар. «Доруобуйа харыстабыла» национальнай бырайыакка олоҕуран, Дьокуускайга уонна улуустарга саҥа поликлиникалар, балыыһалар, Онкология диспансера арылынна, «Үөрэҕирии» уонна «Култуура» бырайыактарынан саҥа улахан оскуолалар, оҕо уһуйааннара, култуура, ускуустуба дьиэлэрэ үлэҕэ киирдилэр.
— Дьокуускай – биһиги өрөспүүбүлүкэбит тэбэр сүрэҕэ. Биллэн турар, мин Сахабыт Сирин киин куоратын, Дьокуускайбын таптыыбын, кини өссө салгыы силигилии сайдыан, чэчирии үүнүөн ис сүрэхпиттэн баҕарабын. Туймаада туналыйар хочотугар дьоллоох Дьокуускай сотору 400 сыллаах үбүлүөйүн бэлиэтиэхтээх. Ол үтүө үбүлүөйгэ биһиги бары - куорат олохтоохторо, салалтата, дьоно-сэргэтэ, өрө көтөҕүллэн туран бэлэмнэнэбит, тупсарыы үлэтин ыытабыт, элбэх саҥа дьиэ тутуллар. Хаарбах дьиэлэртэн көһөрүү бырагыраамата 2030 сылга диэри бүтүөхтээх. Уулуссалар саҥардыллаллар, араас бырагыраама, национальнай бырайыак чэрчитинэн искибиэрдэр, дьон сынньанар сирдэрэ, болуоссаттар тутуллаллар, куораппытын тупсарыы тэрээһиннээхтик барар. Ол барыта куораппыт сайдарыгар төһүү күүс буолар.
Ону таһынан, төрөөбүт дойдубунан, Олоҥхо дойдута, Сунтаарбынан киэн туттабын. Сунтаар - баай култууралаах Саха Сирин биир сүрүн, балысханнык сайда турар улууһа. Биhиги улуустан 174 олоҥхоһут төрөөн-үөскээн, ырыаҕа-тойукка уос номоҕо буолан, үйэттэн үйэҕэ бэриллэн кэлбитэ. Мин төрөөбүт дойдум дьокутаата буоларым быһыытынан, дойдум дьонугар, Сунтаар олохтоохторугар кыаҕым баарынан, көмөлөһө, тирээн турар боппуруостары быһаарса, кыһалҕалары туората сатыыбын. Бары кыһалыннахпытына, Сахабыт Сирэ, Сунтаарбыт, Дьокуускайбыт сайда-чэчирии туруоҕа диэн бигэ эрэллээхпин.
— Саха Сирэ кэнники кэмҥэ балысханнык сайдар. Уһук Илин эрэгийиэҥҥэ биир саамай сайда турар, саҥа дьиэлэр үгүстүк тутуллар, хаарбах дьиэлэртэн көһөрүү бырагыраамата инникилээн иһэр биир бөдөҥ куората буолабыт. Суол-иис тутуллуута, барыы-кэлии, айан – барыта биһиги өрөспүүбүлүкэбит сайдар төрдө буолар. Ол курдук кэнники сылларга биир сүрүн тутаах сорукпут — Өлүөнэ күргэтин тутуллуута кэлэр көлүөнэ ыччакка уонна Саха Сирин бүттүүн норуотугар улахан кэскиллээх суол. Бырайыак Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин уонна Ил Дархан Айсен Николаев көхтөөх өйөбүлүнэн уонна ыйааҕынан ирбэт тоҥ усулуобуйатыгар аан дойдуга соҕотох уустук инженернай бырайыак быһыытынан тутуллар.
Өлүөнэ өрүс күргэтэ аҥардас илин эҥэр улуустарын эрэ өрөспүүбүлүкэ киинин кытары холбуур буолбакка, Сахабыт Сирин сайдыытыгар сүдү суолталаах. Бу муоста тутуллуута өрөспүүбүлүкэбит социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар улахан төһүү күүс буолуо диэн эрэнэбин.
Түгэнинэн туһанан, бэс ыйын 12 күнүнэн – Арассыыйа Бэдэрээссийэтин күнүнэн Саха Сирин олохтоохторун барыларын итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибин! Модун Арассыыйа сорҕото буоларбытынан киэҥ туттуоҕуҥ! Дойдубут сайда-чэчирии турдун, барҕара үүннүн!
Хаартыска: Андрей Николаев архыыбыттан.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
