Все новости

-Екатерина Евгеньевна, өрөспүүбүлүкэҕэ нуучча общината хаһан тэриллибитэй?

-Биһиги общинабыт отуттан тахса сыл үлэлээн кэллэ, бастакы салайааччыбыт Людмила Медведева, нуучча тылын ыраастык туттууга олоҕун анаабыт ХИФУ бэрэпиэссэрэ, СӨ Духуобунаһын академига Николай Самсонов үтүө өҥөлөрүнэн Саха Сиригэр славяннар култуураларын уонна суруктарын-бичиктэрин күнүн тэрийэн ыытабыт, кыайыылаахтарга Ил Дархан Айсен Николаев бириэмийэтин туттарабыт. Салгыы уопсай мунньах быһаарыытынан Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, байыаннай сулууспалаахтар, байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин дьыалаларыгар, Аҕа дойдуга бэриниилээх буолууга иитиигэ уонна уопсастыбаннай түмсүүлэр боппуруостарыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Александр Подголов бэрэссэдээтэлинэн талыллан үлэлээбитэ. Кини үгүс бырайыактары, гырааннары олоххо киллэрбитэ, Нуучча Устьетын остуоруйаларын кинигэтин, литэрэтиирэ халандаарын, чулуу дьоҥҥо альманахтары оҥорорго кылаатын киллэрбитэ.

Александр Подголов улахан тэрээһиннэрбитигэр куруук кэлэ турар, Нуучча общинатын бочуотун бэлиэтин киллэрбитэ. Маннык бэлиэни ытык кырдьаҕастарга, айар кэлэктииптэр салайааччыларыгар,  уопсастыбанньыктарга, нуучча тылын учууталларыгар, култууратын тарҕатааччыларыгар туттарабыт. 

2024 с. түмсүүнү мин салайабын, нуучча тылын, култууратын харыстыырга, дойдуга бэриниилээх буоларга үтүө үгэстэри салҕыырга үлэлэһэбит. Нуучча литэрэтиирэтин суруйааччыларын үбүлүөйдээх кэрдиис-кэмнэрин бэлиэтиибит.   

-Култуура уонна Норуоттар сомоҕолоһууларын сылыгар ханнык тэрээһиннэри ыытаҕытый?

-Сыллааҕы былаан быһыытынан, үгүс-үтүмэн тэрээһин тиһигин быспакка буолар. ХИФУ филологическай бакылтыатын кытта «Кыталык уонна куорсуннаах көтөр кынатыгар» диэн алтыс сылбытын бэстибээли ыытабыт. «Мин дууһам Арассыыйаны кытта» күрэҕи, декоративнай-прикладной ускуустубаҕа «Параскева» айар бырайыагы тэрийэбит. Ону таһынан, маастардар харысхалга, сиэргэ-туомҥа туттуллар, илиинэн оҥоһуллар мотанка куукулалары оҥороллор, эр дьон уһаналлар. 2026 с. Нуучча общината «Якутия мастеровая» норуот маастарын күнүгэр аан бастаан мотаничка куукулаларынан «Нуучча дэриэбинэтигэр сыбаайба» диэн ураты экспозицияны көрдөрөн дьүүллүүр сүбэни сөхтөрбүтэ.

Нуучча общинатыгар «Злато слово» Ил Дархан Айсен Николаев гыраанын ыларга күрэхтэһиини, Александр Пушкин төрөөбүт күнүгэр оҕотуттан кырдьаҕаһыгар тиийэ литэрэтиирэҕэ сыһыаннаах куонкурустары, викториналары ыытабыт.

Ону таһынан, «Русские вечерки» оонньуулаах, көрдөөх-нардаах, ырыалаах-үҥкүүлээх билсиһии киэһэтин эдэр дьоҥҥо тэрийэбит. Манна кэлэн кыргыттар уолаттары кытта билсэллэр, табылыннаҕына сүрэхтэрин аҥаарын булаллар, ыал буолан, оҕо-уруу төрөтөн, дойдубут демографическай бэлиитикэтин тупсараллар. Хас биирдии кэлбит ыалдьыт туох талааннааҕын, тугу сатыырын көрдөрөр, бэйэтин билиһиннэрэр. Билсиһии киэһэлэрин ХИФУ-га, АГИКИ-га, ыччаты түмэн Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан норуоттар доҕордоһууларын киинигэр тэрийэн ыыппыппыт. Бу сотору от ыйын 8 күнүгэр, Дьиэ кэргэн, таптал, эрэллээх буолуу күнүгэр, атырдьах ыйыгар пааркаҕа ыытар былааннаахпыт.

-Аҕа дойдуну көмүскүү сылдьар буойуннарга волонтердар тустаах көмөнү оҥороллор, ол туһунан билиһиннэриэҥ дуо?

-Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан норуоттар доҕордоһууларын киинигэр Галина Шишкина салалтатынан «Кыайыы сиэннэрэ» волонтердар түмсүүлэрэ Анал байыаннай дьайыыга сылдьар буойуннарга өрөбүлэ суох маскировочнай ситими өрөллөр, баһыылканы, наадалаах тэриллэри ыыталлар. Арассыыйа кыайарын туһугар бары күүспүтүн түмэн үлэлиибит. Волонтердарга ким баҕарар кыттыһыан, көмөлөһүөн сөп, бэл доруобуйаларынан хааччахтаах дьон дьиэлэригэр олорон сылаас наскы баайаллар. Кырдьаҕас дьоҥҥо дьиэлэригэр таҥас аҕалан биэрдэхтэринэ, лиэнтэ быһаллар, маҕаһыыҥҥа, консьержка үлэлии олорон иллэҥ кэмнэригэр госпитальга туттарга эргэ таҥаһы кырыйаллар. Билигин сухуой миини, хааһыга симиэһи оҥороллор, онно суулуур, куурдар, оборудованиеҕа үлэлиир дьон наадалар.  Уолаттарга аадырыстаан, кыбаартал аайы 200-300 кг. баһыылканы ыыталлар. Уһуйааннар, оскуолалар, тэрилтэлэр саллааттарга таҥас-сап, туттар тэрил аҕалаллар. Аҕа дойдубутун көмүскүү сылдьар буойуннарга итинник көмө, дьиэлэриттэн кэлбит сылаас таҥас, ас куруук наада.      

-Община туох кыһалҕалааҕый, ону хайдах быһаараҕытый?

-Тус бэйэм кыһалҕа диэн тылы туттубаппын, соруктар бааллар, дьонноох-сэргэлээх киһи ону хайдах баҕарар быһаарар кыахтаах. Өйдүүр-өйүүр дьону кытта кэпсэттэххинэ, санааҥ чэпчиир, соругуҥ быһаарыллар. Олоҕу кыайан уларыппат түгэҥҥэр, бэйэҥ сыһыаҥҥын уларытыаххын сөп. Ону таһынан, Таҥараҕа итэҕэйии күүскэр күүһү эбэр, хас биирдии киһи бу сиргэ туох эрэ үчүгэйи, сырдыгы, кэрэни, үтүөнү оҥороору, тулатын тапталынан сыдьаайаары кэлэр.

-Урут оҕолор түөрт туомнаах Лев Толстой «Война и мир», Михаил Шолохов «Тихий Дон» арамаан-эпопеятын, көмүс пуондаҕа киирбит классик суруйааччылар айымньыларын ааҕар этилэр. Билигин кинигэни ааҕар ыччат олох аҕыйах, ол иһин социальнай ситимнэргэ сыыһа-халты суруйар дьон элбэх. Нуучча тылын таба суруйууга община туох үлэни ыытарый?

-Холобур, «Злато слово» күрэх итиннэ сыһыаннаах, аныгы кэмҥэ араас сонуннар, рилстар араас источниктартан тохтоло суох кутуллаллар. «Биир Ньыгыл Арассыыйа» баартыйа бырагырааматыгар этиилэри хомуйаллар, олох араас эйгэтигэр көдьүүстээх бырайыактар олоххо киирдилэр, онно култуура салаата эмиэ баар. Уопсастыба олоҕун тупсарарга ким баҕарар этиитин суруйан ыытыан сөп. Тус бэйэм оскуолаҕа нуучча тылын, литэрэтиирэтин чааһа аҕыйаабатын, төттөрүтүн эбиллэрин туһугар санаабын тиэрдибитим. Оҕолору уруок таһынан ааҕарга көҕүлүөххэ, куруһуоктары тэрийиэххэ, кыралары остуоруйаларынан умсугутан, интэриэстэрин таба тайанан, сөптөөх кинигэни биэриэххэ наада. Аныгы олох туһунан суруйар ааптардар, тылбаас литэрэтиирэтэ эмиэ баар. Оскуолаҕа филологическай хайысхалаах профильнай кылаастары киллэрэр көдьүүстээх буолуон сөп. Оччоҕуна тыл култуурата сайдан, тылы таба суруйуу, этиини сөпкө сааһылааһын, санааҕын сайа этии баар буолуо этэ.

-Нуучча төрүт үгэстэрин, таҥаһын, аһын туһунан кылгастык кэпсиэҥ дуо?

-Кэтэр таҥаһын былыр пааспарыҥ кэриэтэ хаһаайынын туһунан элбэҕи кэпсиирэ. Суһуоҕун өрүммүт, лиэнтэлээх кыыс кэргэн тахсыахтаах диэн өйдүүллэрэ, оттон төбөтүн былаатынан бүрүнэр түгэнигэр кэргэннээх дииллэрэ. Хатыҥыр кыыска иһинэн хас да дьууппаны кэтэрдэн, төрөлкөй, эр дьон хараҕа хатанар курдук оҥороллоро. Кыыс төһөнөн эттээх-сииннээх, оччонон доруобай, төрүүр-ууһуур кыахтаах диэн өйдөбүл баара. Хас биирдии уобаласка тус-туһунан оһуор-бичик баар, онон ким хантан сылдьарын билэҕин.

Каравай килиэби уурарга кытыытыгар дьэрэкээн оһуордаах-бичиктээх рушник дэнэр маҥан соттору тутталлара, оттон ыал буолар дьоро киэһэҕэ ону сиргэ тэлгээн, уоллаах кыыс бэйэ-бэйэлэригэр утары хааман кэлэллэрэ. Рушник быысыпката эдэр дьоҥҥо харысхал буолара, эр киһи дьиэ кэргэнин иитиэхтээх, дьиэ тутуохтаах, ас аҕалыахтаах, оттон дьахтар оҕо төрөтүөхтээх, дьиэтин ыраастык, сылаастык тутуохтаах диэн оһуор-бичик кэрэһэлиирэ. Онтон рушник ортото сырдык, маҥан буолара, эдэр ыал олоҕун хайдах оҥосторо бэйэтиттэн тутулуктаах. Туустаах килиэп, каравай дьиэ кэргэн тот олоҕун түстүүр.   

Норуоттар сомоҕолоһууларын, итиэннэ култуура сылыгар уонна өрүүтүн даҕаны Арассыыйабыт салгыы сайдарын туһугар Таҥара сырдыкка, үтүөҕэ сирдиирин тутуһан, бары сомоҕолоһуох тустаахпыт, биһиги күүспүт — сомоҕолоһууга, бэйэ-бэйэҕэ көмөлөсүһүүгэ!

Хаартыска: СӨ Нуучча общинатын архыыбыттан.