Ил Дархан: Барыбытыгар тирэх буолар уларыйыылар
Издательский дом Редакция Подписка
Погода в Якутске: . 8 oC

Сүрүн сонуннар

Бүгүҥҥү сонуннар

Бэлиитикэ

Биэнсийэ, хамнас уонна тииһинэн олоруу алын кээмэйэ улаатар

Бэс ыйын 1 күнүттэн үлэлээбэт биэнсийэлээхтэр биэнсийэлэрэ 10 %-ынан үрдүөҕэ, ону таһынан хамнас алын кээмэйэ уонна тииһинэн олоруу алын кээмэйэ 10 %-ынан улаатыаҕа. Итинник дьаһалы Судаарыстыбаннай Сэбиэт президиумун мунньаҕар Бэрэсидьиэн Владимир Путин…
26.05.22 09:08

Экэниэмикэ

Дьоруой сулуһугар тиэрдибит суол

Сунтаар улууһун «Кириэстээх» кэпэрэтиибин чулуу ыанньыксыта, үс истиэпэннээх «Үлэ Албан аата» уордьан толору кавалера, Саха сирин хомсомуолун бириэмийэтин лауреата, «Бочуот» уонна «Хотугу сулус» уордьаннардаах Владимир Африканович Михайловка Саха…
26.05.22 14:29

Уопсастыба

Култуура

Саха театрын сыанатыгар кэскиллээх бырайыак сүрэхтэннэ!

Ыам ыйын 24 күнүгэр Саха театрыгар дьоhун тэрээhин ыытылынна. Ол курдук Дьокуускайдааҕы педагогическай колледж устудьуоннарын кытта Саха театрын артыыстара биир санааҕа түмсэн, эрдэттэн бэлэмнэнэн, айымньылаахтык үлэлээн-хамнаан «Семинария паартатыттан…
25.05.22 23:10

Түһүлгэ

 Мүрүйээдэ: үтүмэн үйэлэр быыстарын сэгэтэн

Мүрү Эбэ аата аан бастаан сурукка-бичиккэ киирбитэ 355, Бороҕон улууһугар оҕону үөрэхтээһин саҕаламмыта 250, Саха АССР тэриллибитэ 100 сылларынан, итиэннэ Мүрүгэ Саха Сирин норуоттарын VIII спортивнай оонньууларын көрсө, "Мүрүйээдэ (үтүмэн үйэлэр быыстарын…
07.04.22 22:37

Тыа сирэ

Хаптаҕайтан хааннаахпын хаһан да умнубаппын...

Өлүөнэ эбэбит уҥа биэрэгэр, Мыла, Тамма үрэхтэр икки ардыларыгар тайаан сытар, үс Геройу үөскэппит өлгөм буордаах, үтүө-мааны үлэһит дьонноох, төрөөбүт-үөскээбит Хаптаҕайбыт төрүттэммитэ 200 сылыгар, Социалистическай Үлэ Геройа Гаврил Семенович Самсонов…
10.04.22 16:09

Дойдуга бэриниилээх буолуу сыла

Эһиил Пионерия төрүттэммитэ 100 сылын бэлиэтиэхпит

Бүгүн, алтынньы 1 күнүгэр, Москуба куоракка «Кыайыы» түмэлигэр Норуоттар икки ардыларынааҕы «СПО-ФДО» оҕолор уопсастыбаннай түмсүүлэрин сойууһун ассамблеята ыытылла турар. Арассыыйа эригийиэннэриттэн уонна СНГ дойдуларыттан кэлбит делегаттар сайдар саҕахтары…
01.10.21 23:59

Устуоруйа

Устуоруйа

75 саастаах Өйдөбүнньүк

1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ оҕолорун мэлиппит ийэлэр, кэргэттэрин сүтэрбит огдооболор, аҕаларын былдьаппыт тулаайахтар манна кэлэн сүгүрүйэллэрэ, өлбүттэр куттара манна баарын курдук саныыллара...
26.05.22 14:08

- Үгүстэр “судаарыстыбаны түмэр норуот” диэн тыллары ис хоһоонуттан быһа тардан ылан, нууччалар бэйэлэрин атын норуоттартан үөһэ туруордулар диэн сыыһа өйдөбүллээхтэр. Бу ыстатыйа ис хоһоонун тиһэҕэр диэри ким да ааҕа сатаабат.

- Үгүстэр “судаарыстыбаны түмэр норуот” диэн тыллары ис хоһоонуттан быһа тардан ылан, нууччалар бэйэлэрин атын норуоттартан үөһэ туруордулар диэн сыыһа өйдөбүллээхтэр. Бу ыстатыйа ис хоһоонун тиһэҕэр диэри ким да ааҕа сатаабат.

Дьиҥэр, онно Арассыыйа үрдүнэн судаарыстыбаннай тылынан нуучча тыла буоларын туһунан “РФ элбэх омуктаах сойууска киирэр тэҥ бырааптаах норуоттар судаарыстыбаларын түмэр норуот тыла” диэн этиллэр.
Өйдөөн көрүҥ: элбэх омуктаах сойууска киирэр тэҥ бырааптаах норуоттар диэн. Онон судаарыстыбаны түмэр норуот диэн өйдөбүл нуучча норуотугар баар историческай кырдьыгы бэлиэтииргэ эрэ туттуллар. Өссө былыргы Русь саҕаттан нуучча норуота Арассыыйа судаарыстыбатын төрүттээбитэ. Манна туох сүөргү өйдөбүлэ баарый?

Уопсай сири-дойдуну уонна историяны таһынан өссө нуучча тыла, нуучча култууратын эйгэтигэр киирсэрбит уонна, ордук чуолаан, нуучча классическай литературатын билиибит Арассыыйа тэҥ бырааптаах норуоттарын биир сомоҕо гына түмэр. Нуучча тылыгар эрэ тирэҕирэн саха литературата сайдыбыта, нуучча тыла эрэ саха поэттарын уонна суруйааччыларын Саха сирин тас өттүгэр билиһиннэрбитэ, быһата биһиги норуоппут нуучча тылын эрэ нөҥүө аан дойду култууратын эйгэтигэр киирбитэ.

Конституция бу ыстатыйатыгар “республики вправе устанавливать свои государственные языки на своей территории, а также положение о гарантиях всем народам России права на сохранение родного языка, создание условий для его изучения и развития” диэн төрүт өйдөбүлбүт халбаҥнаабакка оннунан хаалла. Билэргит курдук, биһиги  өрөспүүбүлүкэбитигэр икки судаарыстыбаннай  тыл баар: нуучча тыла уонна саха тыла. Ону тэҥэ аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттар түөлбэлээн олорор сирдэригэр биэс официальнай тыллаахпыт: эбэҥки, эбээн, юкагир, долган  уонна  чукча тыллара. Маны таһынан Конституция бу ыстатыйатыгар Арассыыйа Федерациятыгар култуура элбэх омуктаах норуот уратытын көрдөрөр баай нэһилиэстибэнэн буоларын уонна судаарыстыба өйөбүлүнэн туһанарын, харыстанарын бигэргэтэр ис хоһоонноох саҥа балаһыанньа киириэҕэ. Бу төрүт култуураны, үгэһи сайыннарарга уонна өйүүргэ олус суолталаах эбиинэн буолар.

Салгыы кэлэр ыстатыйаҕа аан дойдутааҕы быраап уонна Арассыыйа Федерациятыгар норуоттар икки ардыларынааҕы сөбүлэһиилэрин принциптэригэр сөп түбэһиннэрэн аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттар бырааптарын анаан бигэргэтэр тупсарыылар киириэхтэрэ. Ол курдук, манна икки саҥа балаһыанньа эбиллиэҕэ.

Биирдэстэригэр судаарыстыба “Арассыыйа Федерациятыгар  бары норуоттар уонна этническэй бөлөхтөр култуураларын уратытын көмүскүүрүн, төрүт култуураларын уонна тылларын эгэлгэтэ баарын мэктиэлиирин” туһунан этиллэр. Бу Арассыыйа норуоттарыгар, ордук чуолаан аҕыйах ахсааннаах төрүт омуктарыгар олус улахан суолталаах.

Иккис саҥа балаһыанньаҕа  Арассыыйа Федерациятыгар омук сиригэр олорор биир дойдулаахтарыгар тирэх буоларын, кинилэр бырааптарын, интэриэстэрин көмүскүүрүн уонна кинилэр Арассыыйа култуураны иҥэринэ сылдьалларын хараанныырын туһунан киирбит. Бу иннинэ омук сиригэр олорор биир дойдулаахтарбыт бырааптарын туһунан дойду сүрүн сокуонугар суоҕа. Бу эмиэ тас дойдуларга олорор Саха сирин диаспоратыгар быһаччы сыһыаннаах улахан суолталаах түгэнинэн буолар.

 Айсен Николаев, СӨ Ил Дархана. 

  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Комментарии (0)

Никто ещё не оставил комментариев, станьте первым.

Оставьте свой комментарий

  1. Опубликовать комментарий как Гость.
Вложения (0 / 3)
Поделитесь своим местоположением