Бүлүмүөтчүк бэрдэ буолан
Издательский дом Редакция Подписка
Погода в Якутске: . 12 oC

Сүрүн сонуннар

Бүгүҥҥү сонуннар

Бэлиитикэ

Биэнсийэ, хамнас уонна тииһинэн олоруу алын кээмэйэ улаатар

Бэс ыйын 1 күнүттэн үлэлээбэт биэнсийэлээхтэр биэнсийэлэрэ 10 %-ынан үрдүөҕэ, ону таһынан хамнас алын кээмэйэ уонна тииһинэн олоруу алын кээмэйэ 10 %-ынан улаатыаҕа. Итинник дьаһалы Судаарыстыбаннай Сэбиэт президиумун мунньаҕар Бэрэсидьиэн Владимир Путин…
26.05.22 09:08

Экэниэмикэ

Дьоруой сулуһугар тиэрдибит суол

Сунтаар улууһун «Кириэстээх» кэпэрэтиибин чулуу ыанньыксыта, үс истиэпэннээх «Үлэ Албан аата» уордьан толору кавалера, Саха сирин хомсомуолун бириэмийэтин лауреата, «Бочуот» уонна «Хотугу сулус» уордьаннардаах Владимир Африканович Михайловка Саха…
26.05.22 14:29

Уопсастыба

Култуура

Саха театрын сыанатыгар кэскиллээх бырайыак сүрэхтэннэ!

Ыам ыйын 24 күнүгэр Саха театрыгар дьоhун тэрээhин ыытылынна. Ол курдук Дьокуускайдааҕы педагогическай колледж устудьуоннарын кытта Саха театрын артыыстара биир санааҕа түмсэн, эрдэттэн бэлэмнэнэн, айымньылаахтык үлэлээн-хамнаан «Семинария паартатыттан…
25.05.22 23:10

Түһүлгэ

 Мүрүйээдэ: үтүмэн үйэлэр быыстарын сэгэтэн

Мүрү Эбэ аата аан бастаан сурукка-бичиккэ киирбитэ 355, Бороҕон улууһугар оҕону үөрэхтээһин саҕаламмыта 250, Саха АССР тэриллибитэ 100 сылларынан, итиэннэ Мүрүгэ Саха Сирин норуоттарын VIII спортивнай оонньууларын көрсө, "Мүрүйээдэ (үтүмэн үйэлэр быыстарын…
07.04.22 22:37

Тыа сирэ

Хаптаҕайтан хааннаахпын хаһан да умнубаппын...

Өлүөнэ эбэбит уҥа биэрэгэр, Мыла, Тамма үрэхтэр икки ардыларыгар тайаан сытар, үс Геройу үөскэппит өлгөм буордаах, үтүө-мааны үлэһит дьонноох, төрөөбүт-үөскээбит Хаптаҕайбыт төрүттэммитэ 200 сылыгар, Социалистическай Үлэ Геройа Гаврил Семенович Самсонов…
10.04.22 16:09

Дойдуга бэриниилээх буолуу сыла

Эһиил Пионерия төрүттэммитэ 100 сылын бэлиэтиэхпит

Бүгүн, алтынньы 1 күнүгэр, Москуба куоракка «Кыайыы» түмэлигэр Норуоттар икки ардыларынааҕы «СПО-ФДО» оҕолор уопсастыбаннай түмсүүлэрин сойууһун ассамблеята ыытылла турар. Арассыыйа эригийиэннэриттэн уонна СНГ дойдуларыттан кэлбит делегаттар сайдар саҕахтары…
01.10.21 23:59

Устуоруйа

Устуоруйа

75 саастаах Өйдөбүнньүк

1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ оҕолорун мэлиппит ийэлэр, кэргэттэрин сүтэрбит огдооболор, аҕаларын былдьаппыт тулаайахтар манна кэлэн сүгүрүйэллэрэ, өлбүттэр куттара манна баарын курдук саныыллара...
26.05.22 14:08
  • «Бу кэмнэргэ,
  • Бу күннэргэ,
  • Ким хаамыыта,
  • Ким хардыыта,
  • Ким тыыныыта,
  • Ким чыпчылыйыыта –
  • Барыта түмүллэр бииргэ --
  • Түмүллэр сэриигэ,
  • Өстөөҕү үлтүрүтүүгэ!»

Маннык патриотическай тыыннаах строкалары «Бу күннэргэ» хоһоонугар Тимофей Сметанин суруйбута. Буойун-поэт Ийэ дойдуну көмүскүүр, өстөөҕү утары охсуһар, ытык иэһи төлүүр кэм кэлбитин хоһуйбута. Саха уолаттара сэриигэ баран, Ийэ дойдуларын чиэстээхтик көмүскээбиттэрэ.

  • «Бу кэмнэргэ,
  • Бу күннэргэ,
  • Ким хаамыыта,
  • Ким хардыыта,
  • Ким тыыныыта,
  • Ким чыпчылыйыыта –
  • Барыта түмүллэр бииргэ --
  • Түмүллэр сэриигэ,
  • Өстөөҕү үлтүрүтүүгэ!»

Маннык патриотическай тыыннаах строкалары «Бу күннэргэ» хоһоонугар Тимофей Сметанин суруйбута. Буойун-поэт Ийэ дойдуну көмүскүүр, өстөөҕү утары охсуһар, ытык иэһи төлүүр кэм кэлбитин хоһуйбута. Саха уолаттара сэриигэ баран, Ийэ дойдуларын чиэстээхтик көмүскээбиттэрэ.

Улуу Кыайыы күнүн чугаhатар туhугар норуот бүттүүн биир киһи курдук туруммута. Ким сэриигэ, ким тыылга хорсун быhыы холобурун көрдөрбүттэрэ.

aed53c4a cdc2 41c4 bbc4 2fb2938e7460 1

Быйыл Улуу Кыайыы 75 сылынан бэтэрээннэргэ болҕомтону ууруу, кэриэстэбил өйдөбүнньүктэри көрүү-харайыы үлэтэ ыытыллар. Сыл-хонук аастаҕын ахсын хас биирдии нэһилиэккэ ытык кырдьаҕастарбыт, бэтэрээннэрбит ахсааннара аҕыйаан иһэр. Ол иһин кинилэр тустарынан ахтыылары хомуйан, ааттарын үйэтитэр үлэ барар. Холобура, сэрииттэн кыайыы-хотуу кынаттанан этэҥҥэ эргиллибит хорсун буойун Семен Алексеевич Ионов туһунан ахтыылартан уонна мусуой матырыйаалыттан ааҕан билэбит.

«Лүүчүннэр үйэлэр аҥааттар аартыктарынан» хомуурунньукка Сэмэн бииргэ төрөөбүт балта, тыыл, үлэ бэтэрээнэ Ионова Степанида Алексеевна: «Ол ыарахан сылларга» ахтыытыгар маннык этэр: «... Оччолорго мин уоннаах оҕо этим. Мин икки убайым иккиэн сэриигэ барар буоллулар. Биһигиттэн барыта 13 киһи бэбиэскэ тутта. Ып-ыраас күн этэ... Өтөхпүт туох баар оҕонньоро, эмээхсинэ, оҕото мустан, дьоммутун сэриигэ атаарбыттара. Мин ийэм уҥан түспүтэ. Тула ытаһыы-соҥоһуу. Үрүҥ күн өлбөөдүйэргэ, күөх халлаан хараҥарарга дылы буолбута. Ол билиҥҥэ диэри дууһаҕа сөҥмүт уйулҕан буолан сырыттаҕа...»

cac592da 6b53 4775 a106 0c38ddbc0d2c

Кыраайы үөрэтэр мусуой матырыйаала кэрэһилииринэн, Семен Алексеевич, Троицкай куоракка тиийэн, балтараа ыйдаах бэлэмнэниини барбыт. Соҕуруулуу-Арҕааҥҥы фронт састаабыгар киирсэр дивизия полкатыгар түбэһэн, Харьков куорат туһаайыытынан фроҥҥа атаарыллыбыт.

Сулууспалыыр чааһыгар икки ый кэриҥэ оборонаҕа турбут. Дивизия бүттүүн 1943 сыл олунньу 21 күнүгэр инники кирбиигэ киирбит. Кини сэриигэ бу бастакы сүрэхтэниитэ этэ. Сэриилэһэр кэмин устатыгар элбэхтик үөһэттэн сөмөлүөт, аллараттан артиллерия уотугар түбэһитэлээбитэ, тааҥкалары да кытта күөн көрсүтэлээбитэ. Харьков куорат иһин кыргыһыы икки өттүттэн олус кырыктааҕа. Куорат үс төгүл илииттэн илиигэ кииритэлии сылдьыбыта. Биир оннук кыргыһыыга Семен Алексеевич сэриилэһэр ротата өстөөх бүтүн батальонун кытта тэҥэ суох киирсиигэ, төһө да ыар сүтүктэммитин иһин, кыайыылаах тахсыбыта. Саха саллаата бу хапсыһыыга илии бүлүмүөтүнэн бэргэн уоту аһан, хорсунун көрдөрөн, командование аатыттан Аҕа дойду сэриитин II истиэпэннээх уордьаҥҥа наҕараадаҕа түһэриллибитэ.

Буойун өстөөҕү кытта тиһэх киирсиитигэр олох субу тутуһан туран ытыалаһыы, гранатанан бырахсыы буолбута. Бу кыргыһыыга Семен Алексеевич илии бүлүмүөтүн алдьаттарбыта, аҥаар атаҕын гранатаҕа үлтү тэптэрбитэ, бүлүмүөккэ иккис нүөмэринэн сылдьыбыт казах уола доҕорун сүтэрбитэ. Бааһырбыт саллааты хойуу буулдьа быыһынан нуучча кыыһа сиэстэрэ соһон таһааран иһэн, бэйэтэ таптарбыта. Санитардар түбэһэ кэлэн, иккиэннэрин өрүһүйбүттэрэ. Атаҕын уҥуоҕа улаханнык үлтүрүйэн, Казахстан Алма-Ата куоратыгар аҕыс ый устатыгар госпитальга эмтэммитэ.

8275dbfb 6027 4b0b ad46 ca8ec8844874

«Уол оҕо, саадаҕын үстэ тииккэ ыйаан баран, киһи буолар» диэн бэргэн этии баар. Саха саллаата 1944 сыллаахха дойдутугар эргиллэн кэлбитэ уонна эмсэҕэлээбит олоҕу чөлүгэр түhэриигэ күүhүн-уоҕун харыстаабакка үлэлээбитэ. Бастакы икки сыл Кэбээйи оройуонунааҕы соҕутуопка агенынан үлэҕэ анаабыттара. Атаҕын бааһа чэрдийбитин кэннэ, сайынын от күрэҕэр, кыһынын булт соноругар сылдьыбыта. Үлэҕэ үрдүк ситиһиилэрин иһин 1960 сыллаахха М.Д. Нартахова илии баттааһыннаах Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай кыраамататынан наҕараадаламмыта.

aef3120a f37b 4d5d b95a 34f406c31191

Ийэ дойдутугар бэриниилээх саллаат, хорсун буойун, үтүөкэн киhи Семен Алексеевич Ионов сырдык аата үйэлэр тухары ахтылла туруоҕа. Кини олоҕун оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ салҕыыллар

Светлана САМСОНОВА-Сиибиктэ, Кэбээйи

  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Комментарии (0)

Никто ещё не оставил комментариев, станьте первым.

Оставьте свой комментарий

  1. Опубликовать комментарий как Гость.
Вложения (0 / 3)
Поделитесь своим местоположением