Кыһалҕа төрдө эппиэтинэһэ суох сыһыаҥҥа
Издательский дом Редакция Подписка
Погода в Якутске: . 20 oC

Сүрүн сонуннар

Бүгүҥҥү сонуннар

Бэлиитикэ

Михаил Мишустин: "Саха сиригэр ойуур баһаарын утары үлэ быдан көдьүүстээхтик тэрилиннэ"

Кэлим дьаһаллар ылылланнар, ол иһигэр эбии үбүлээһин көрүллэн, Саха сиригэр ойуур баһаардарын утары үлэ быйыл быдан көдьүүстээх түмүктэммитин Бырабыыталыстыба Бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин бэҕэһээ киэһэ ыксаллаах быһыы-майгы содулун туоратыы боппуруостарыгар…
16.08.22 09:01

Экэниэмикэ

Хаптаҕай оҕуруотчуттара

1990-с сыллардаахха эстибит сопхуостар чээрэлэригэр тэриллибит араас киэптээх хаһаайыстыбалартан күн бүгүн бэрт ахсааннара тулуктаһан кэллэ. Олортон биирдэстэрэ Мэҥэ Хаҥалас улууһун Хаптаҕай нэһилиэгин «Дириҥ» кэпэрэтиибэ буолар.
15.08.22 11:03

Уопсастыба

Ипэтиэкэ %-на түстэ...

Быйыл саас дойдуга балаһыанньа уларыйаатын кытта тута Киин баан кирэдьиит, ипэтиэкэ бырыһыанын киһи сөҕүөн курдук өрө көтөхпүтэ. Ону кытта атын бааннар биир-биир үллэ-балла үрдэтэн барбыттара. Чэпчэтиилээх ипэтиэкэ дьоҕус бырыһыаныгар үөрэммит дьон…
16.08.22 09:23

Култуура

Түһүлгэ

 Мүрүйээдэ: үтүмэн үйэлэр быыстарын сэгэтэн

Мүрү Эбэ аата аан бастаан сурукка-бичиккэ киирбитэ 355, Бороҕон улууһугар оҕону үөрэхтээһин саҕаламмыта 250, Саха АССР тэриллибитэ 100 сылларынан, итиэннэ Мүрүгэ Саха Сирин норуоттарын VIII спортивнай оонньууларын көрсө, "Мүрүйээдэ (үтүмэн үйэлэр быыстарын…
07.04.22 22:37

Тыа сирэ

Хаптаҕайтан хааннаахпын хаһан да умнубаппын...

Өлүөнэ эбэбит уҥа биэрэгэр, Мыла, Тамма үрэхтэр икки ардыларыгар тайаан сытар, үс Геройу үөскэппит өлгөм буордаах, үтүө-мааны үлэһит дьонноох, төрөөбүт-үөскээбит Хаптаҕайбыт төрүттэммитэ 200 сылыгар, Социалистическай Үлэ Геройа Гаврил Семенович Самсонов…
10.04.22 16:09

Дойдуга бэриниилээх буолуу сыла

Эһиил Пионерия төрүттэммитэ 100 сылын бэлиэтиэхпит

Бүгүн, алтынньы 1 күнүгэр, Москуба куоракка «Кыайыы» түмэлигэр Норуоттар икки ардыларынааҕы «СПО-ФДО» оҕолор уопсастыбаннай түмсүүлэрин сойууһун ассамблеята ыытылла турар. Арассыыйа эригийиэннэриттэн уонна СНГ дойдуларыттан кэлбит делегаттар сайдар саҕахтары…
01.10.21 23:59

Устуоруйа

Устуоруйа

75 саастаах Өйдөбүнньүк

1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ оҕолорун мэлиппит ийэлэр, кэргэттэрин сүтэрбит огдооболор, аҕаларын былдьаппыт тулаайахтар манна кэлэн сүгүрүйэллэрэ, өлбүттэр куттара манна баарын курдук саныыллара...
26.05.22 14:08

Хаһаайына суох харамай, хайа да өттүттэн эргиттэххэ, быһаарыыта биир – көрүүтэ-истиитэ суох бэйдиэ сылдьар кыыл. Оннук дьэллик ыттарга, сүөһүлэргэ, о.д.а. түөрт атахтаахтарга туһуламмыт уларытыылардаах сокуон 2020 сылтан үлэлиир. Төһө көдьүүстээҕин ырытан көрүөххэ.

Хаһаайына суох харамай, хайа да өттүттэн эргиттэххэ, быһаарыыта биир – көрүүтэ-истиитэ суох бэйдиэ сылдьар кыыл. Оннук дьэллик ыттарга, сүөһүлэргэ, о.д.а. түөрт атахтаахтарга туһуламмыт уларытыылардаах сокуон 2020 сылтан үлэлиир. Төһө көдьүүстээҕин ырытан көрүөххэ.

Манна даҕатан эттэххэ, билигин сэтинньи ыйтан аны сааскы диэри хаһаайына суох ыттар дьоҥҥо саба түһүүлэрэ үгэнниир кэмэ. Онон бу туһунан кэпсэтэр оруннаах. 

Куттал суох буолуутун хааччыйыы 

Бу аҕыйах хонуктааҕыта социальнай ситимнэринэн ыт үөрэ оскуола оҕотугар саба түспүт видеота тарҕаммыта. Ол сурах дойдуну тилиһийэ көтөн, федеральнай ханаалларга тиийэ сырдатыллыбыта.

3

Билиҥҥи чахчынан, быһылаан сэтинньи 9 күнүгэр Амма оройуонун Бөтүҥ нэһилиэгэр тахсыбыт. Оҕо эчэйиитэ суох, ыт ытырбатах. Дьыаланы борокуратуура силиэстийэлиир. Бэрэбиэркэ нэһилиэнньэлээх пууҥҥа дьон-сэргэ олоҕор-дьаһаҕар уонна доруобуйатыгар куттал суох буолуутун хааччыйыыга, көрүүтэ-истиитэ суох кыыллары тутууга-харайыыга ылыныллыбыт дьаһалларга сыанабылы биэриэҕэ.

Манна бэлиэтээн этэр буоллахха, Бөтүҥ нэһилиэгин баһылыга быһаарбытынан, ол ыттар бары чиптээхтэр уонна хаһаайыннаахтар эбит. Оттон сокуонунан, хаһаайыннаах, чиптээх, регистрацияны ааспыт кыыллары тутар бобуулаах. Ол эрээри кырыктааҕын көрдөрөр түгэнигэр, кыылы тутан хаайар көҥүллэнэр. Маныаха хаһаайын иитэр кыылын тутуу, тиэйии, пууҥҥа көрүү-харайыы ороскуотун, бэтэринээр өҥөлөрүн төлөбүрүн бэйэтэ толуйуохтаах.

Хомойуох иһин, үгүс киһи дьиэ кыылыгар эппиэтинэһэ суох сыһыаннаһар. Сорохтор ыттарын босхо ыытан кэбиһэллэр. Эбэтэр саҥа төрөөбүт ыт оҕолорун, хордуон дьааһыкка уган баран, уопсай дьиэлэр көрүдүөрдэригэр, анныларыгар ууран кэбиһэллэр. Даачаҕа сайы­лаан баран, күһүн ыттарын быраҕан баран кэлэллэрэ баар суол. 

Ирдэбиллэр тутуһуллуохтаахтар 

Санатабыт, федеральнай сокуон ирдэбилинэн, хаһаайыннаах кыыл киһи доруобуйатыгар буортуну оҥорор түбэлтэтигэр, иитэр-көрөр киһитэ эппиэтинэскэ тардыллар. Эмсэҕэлээбит киһи дьиэ кыылын хаһаайыныттан матырыйаалынай уонна моральнай охсуу хоромньутун сууматын көрдүөн сөп. Эппиэтинэһи сүгүү РФ Административнай уонна Холуобунай кодексаларыгар сигэнэр:

– ыт ытырар түгэнигэр, ыстарааба быһа холоон 40 тыһ. солк. тиийэр (толуйуу харчыта өссө үрдүк буолуон сөп);

–хаһаайын көҥүлүн хааччахтааһын (болдьоҕо доруобуйаҕа эчэйии төһө ыараханыттан быһаарыллар);

– босхо үлэлэтии (суут быһаарар);

– көҥүлү суутунан быһыы.

3e94ebb8934fb52991ef0ac39a205b75

Сокуон ирдэбилэ манан бүппэт. Дьоҥҥо кутталлаах ыттар испииһэктэригэр 12 боруода киирбит. Бу ыттары томторуга уонна быата суох уопсастыбаннай сирдэргэ көҥүл көччүтэр сатаммат – ыстарааба 3-тэн 5 тыһ. солк. диэри.

Хаһаайын иитэр кыылыттан, кинини бас билии быраабыттан, көрүүттэн-харайыыттан аккаастанар түгэнигэр, ытын-куһун атын киһиэхэ биэриэн эбэтэр приюкка туттарыан сөп.

Бары эҥкилэ суох үтүө майгылаах, көр­сүө сигилилээх буолбатахпыт, ол эрээри сокуон барыбытыгар биир. Ол иһин кимиэхэ да, туохха да ночооту таһаарбакка, сиэрдээх­тик уонна олоҕурбут бэрээдэги, сокуон ирдэбилин тутуһан сылдьыахтаахпыт. 

Хайдах аҕыйатабыт? 

Бэйдиэ ыттары бохсуу боппуруоһа муниципалитеттарга мэлдьи турар. Улуус нэһилиэктэрин баһылыктарын планеркаларыгар бу тула кэпсэтии сотору-сотору ыытыллар. Күннэтэ баар кыһалҕаҕа кубулуйан, болҕомтону куруук уура сылдьарга модьуйаллар.

EPeWin9WoAELzCs

«Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэриллиилэрин олохтоох салайыныы уорганнарыгар эбии судаарыстыбаннай боломуо­чуйаларынан хаһаайына суох кыыллары көрүүгэ дьаһаллары тэрийии туһунан» 2020 с. муус устар 9 күнүнээҕи 2228-З 369-VI №-дээх сокуон үлэлээбитэ. Урут хаһаайына суох кыыл­лар кыһалҕаларын быһаарар тэрээһиҥҥэ үс дьаһал киирэрэ: ускул сылдьар кыыллары тутуу, харайыы уонна суох оҥоруу.

Билигин федеральнай сокуон саҥа ирдэбилинэн, муниципалитеттар кырата сэттэ тэрээһини ыытыахтаахтар: хаһаайына суох кыыллары тутуу, тиэйии, эмтээһин, приюттарга, пууннарга көрөн-истэн учуоттааһын, чиптээһин, стерилизациялааһын, ыарахан туруктаах кыыллары суох оҥоруу уонна өлүгүн харайыы.

Маныаха үп-харчы өттүнэн хааччыйыы уонна отчуоттааһын, ону тэҥэ олохтоох салайыныы уорганнарыгар бэриллибит эбээһинэһи хонтуруоллааһын өрөспүүбүлүкэ боломуочуйалаах уорганыгар сүктэриллэр. Итинтэн сиэттэрэн, муниципальнай тэриллии иһинэн көрөр-истэр приют хайаан да баар буолуохтааҕа ыйыллар. Ол эрээри приют тэрийэр уустуктурдаах. Ол иһин миэстэтигэр быстах кэмҥэ тутар пууннары үлэлэтэллэр.

«Кыылларга эппиэтинэстээх сыһыан туһунан» федеральнай сокуон саҥа ирдэбиллэригэр олоҕуран, Дьокуускайга хаһаайына суох кыыллары быстах кэмҥэ тутар пуун үлэтэ өссө күчүмэҕэйдэннэ. Холобур, 2020 сылга манна 2322 кыыл тутуллубут. Итинтэн стерилизацияламмыта – 1172, вакцинацияламмыта – 1056, чиптэммитэ – 1606, хаһаайыннарыгар төннүбүтэ уонна саҥа хаһаайыннаммыта - 628, айылҕа эйгэтигэр төннөрүллүбүтэ – 788. Оттон 2021 с. тохсунньу ыйыттан алтынньыга диэри 1677 кыыл тутуллубут: стерилизацияламмыта – 603, вакцинацияламмыта – 1757, саҥа хаһаайыҥҥа бэриллибитэ – 486.

fd78267e fe8f 4f29 9ba8 37c956bc038c

Федеральнай сокуон бырагырааматынан, хаһаайына суох кыыллары, сүрүннээн ыттары, билигин туттахтарына стерилизациялыыллар, вакцина туруораллар уонна айылҕа эйгэтигэр төттөрү босхо ыыталлар.

Аны туран, тутуллубут кыыл пууҥҥа эбэтэр приюкка ый кэриҥэ эрэ олоруох­таах. Тоһуттар тымныылаах Сахабыт сиригэр хаһаайына суох кыыллары төттөрү уулуссаҕа таһааран ыытан кэбиһэр, эмиэ даҕаны, өйдөммөт быһыы. Аччык ыттар киһиэхэ саба түһүөхтэрэ суоҕа дуо? Кинилэр бу тыйыс тымныыга ордук киҥнээхтэр, кырыктаахтар, адьырҕалар, дьоҥҥо саба түһэллэр, ытыраллар. Атын эрэгийиэннэргэ килиимэттэрэ сымнаҕас буолан, маннык кыһалҕа соччо турбата чуолкай.

Өскөтүн ыт приюкка киирээт, кырыктааҕа хара маҥнайгыттан билиннэҕинэ, кинилэри таһаарбаттар, манна кырдьыахтарыгар диэри хаалаллар. 

11.04 02

Приюттары тутар уолдьаста

Сир учаастага бэриллэн, быстах тутар пуу­ну буол­бакка, приюттары тутуу – сытыытык тирээн турар сорукпут.

fqhlonadegnuzkuhsnabnjykumpqvjip

Билигин, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтэ бигэргэтиллиэн иннинэ, 2022 сылга дьэллик ыт­тары харайар приют­тары тутарга үбүлээһини көрүөхтэрин наада. Ону тэҥэ нэһилиэнньэни кытта өйдө­төр үлэ күүскэ ыытыл­лыахтаах. Дьон-сэргэ дьиэ кыылларыгар эппиэтинэстээхтик сыһыан­наһыахтаахтарын туһунан РФ саҥардыллыбыт Конституциятынан бигэргэнэн турар. Онон сүрүн сокуоммутун кэспэккэ, түөрт атахтаах доҕотторбутугар болҕомтолоох буолуоҕуҥ, оҕолорго аһыныгас санааны кыраларыттан иитиэҕиҥ.

  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Комментарии (0)

Никто ещё не оставил комментариев, станьте первым.

Оставьте свой комментарий

  1. Опубликовать комментарий как Гость.
Вложения (0 / 3)
Поделитесь своим местоположением