Михаил Андреевич үлэтин саҕалыыр сылларыгар орто оскуолаҕа политехническай хайысхалаах үөрэхтээһин наадатын сөпкө өйдөөбүтэ. Кини научнай тэрилтэлэри, Дьокуускай куорат бастыҥ оскуолаларын, ону тэҥэ оройуон тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэрин кытта ыкса сибээһи олохтуур. Оскуолаҕа оройун үрдүнэн соҕотох, олус үчүгэйдик тэриллибит физика кабинета баар буолар. Онно Михаил Андреевич бэйэтэ салайар физика куруһуога аһыллыбыта. Мотористар, шофердар, трактористар, киномеханиктар куруһуоктара, фотографтар, эдэр конструктордар уонна радиолюбителлэр куруһуоктара аһыллан үлэлиир буолбуттара.
М. А. Алексеев уонна кини сыралаах үлэлэрин түмүгэр 1966 сыллаахха Үөһээ Бүлүү орто оскуолатыгар бастакы анал экспериментальнай физиканы-математиканы дириҥэтэн үөрэтэр тохсус кылаас аһыллыбыта. Бу күн Саха Сиригэр физиканы-математика хайысхатынан үөрэхтээһин саҕаланыытынан ааҕыллар. Оччолорго маннык кылаастар Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн да сэдэх этилэр.
Михаил Андреевич Варвара Иннокентьевнаны кытта ыал буолан, икки кыыс уонна биир уол оҕо иитэн дьолломмуттара. Михаил Андреевич Алексеев 1995 сыллаахха 78 сааһыгар олохтон туораабыта.
М.А.Алексеев аатынан Үөһээ Бүлүүтээҕи өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй-интэринээт саха тылын уонна литературатын учуутала Анисимова Маргарита Николаевнаны кытта бу күннэргэ Михаил Андреевич үйэтитиитигэ туох үлэлэр ыытыллалларын туһунан кэпсэттибит.
- Михаил Андреевич Алексеев аатынан Үөһээ Бүлүүтээҕи өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй-интэринээт кини аатын үйэтэтиигэ бэрт улахан тэрээһиннээх үлэни ыытабыт.
Михаил Андреевич Үөһээ Бүлүүгэ биир улахан кылаата - кини үөрэппит үөрэнээччилэрэ оскуолабытыгар үлэлииллэр. Онон кини тыына, кини көрүүтэ, кини олоххо сыһыана үөрэнээччилэрин нөҥүө биһиги кэлэктииппитигэр билигин даҕаны баар диэн сыаналыыбыт.
Улуу учууталбыт аатын үйэтитиигэ үөрэнээччилэрин ассоциацията үтүө үгэстэрдээх - “Ассоциация учеников Алексеева М.А.” диэн. Ассоциация былаанынан улахан олимпиаданы тэрийэллэр. Бу үгэскэ кубулуйбут М.А.Алексеев аатынан Бүттүүн Арассыйатааҕы олимпиада хаһыс да төгүлүн ыытыллар. Ол курдук, математика, физика, информатика биридимиэттэригэр талааннаах оҕолор кытталлар.
Михаил Андреевич үөрэнээччитэ, математическай наука доктора, билигин Өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй-интэринээт дириэктэрэ Иван Иванович Шамаев, көҕүлээһининэн хаһыс да төгүлүн учууталларга анаан “Алексеевскай ааҕыылар” ыытыллаллар. Бу ааҕыылар элбэх сиэксийэнэн барар. Аҥардас физика уонна математика учууталлара эрэ кытталлар диэн буолбатах, манна филолог учууталлар, биология учууталлара бэйэлэрэ үөрэтэр методикаларын таһынан оҕону иитиигэ туспа көрүүлэрин кэлэн кэпсииллэр уонна опыттарын атыстаһаллар. Бу тэрээһин хас сыл аайы бэрт үрдүк таһымнаахтык ыытыллар.
Маны таһынан бэйэбит оскуолабыт иһигэр бырайыак быһыытынан иккис төгүлүн “Алексеевскай зачету” тута сылдьабыт. Бу зачет туһунан кэпсиир буоллахпытына, оҕолор оскуола остуоруйатын, улуу учууталбыт олоҕун олуктарын, кини үлэлэрин уонна оччотооҕу кэлэктиипкэ үлэлээбит үтүөкээннээх учууталлар, дириэктэр туһунан эксээмэҥҥэ курдук билиэти тардан зачет туттараллар. Онтон талбыт билиэттэрин ис хоһоонун уон киһилээх хамыыһыйа иннигэр кэпсииллэр. Зачет биһиги оскуолабытыгар иккис төгүлүн ситиһиилэхтик ыытылынна.
Ыам ыйын бэһис күнүгэр оскуолабыт үгэскэ кубулуйбут бырааһынньыгын М.А.Алексеев төрөөбүт күнүн бэлиэтиибит. Бу маннна сыллааҕы отчуоттур кэнсиэри көрдөрөбүт. Оскуолаҕа бары кэлэктииптэрэ, үөрэнээччилэр, төрөппүттэр кыттыһаннар кини аатын үрдүктүк ааттаан тураннар бэйэлэрин дьоҕурдарын көрдөрөллөр. Михаил Андреевич оҕо туһугар үлэлээбит учуутал, оҕолор үөрэллэриттэн дьоллоноро. Иннэ гынан биһиги ол эйгэни эмиэ үтүө үгэс гынан бэйэбит оскуолабытыгар тэрийэбит.
Кини оҕону кытары үлэлииригэр истиҥ сыһыаны олус таба тайанан тэрийэрэ. Ол иһин кини бэйэтин үлэтигэр «Учуутал – дууһа инженерэ» диэн наһаа үчүгэй көмүс этиилээх. Ол курдук оҕону кытта эн оҕо буолан, оҕо дууһатыгар киирэн, кини тугу баҕарарый, бары өттүнэн кэтээн көрүөхтээххин уонна кини сайдыытыгар көмөлөһүөхтээххин диэн үлэлээн кэлбит бириинсибинэн үлэлиирэ.. Биһиги аҕа саастаах көлүөнэ эдэр көлүөнэ учууталларын М.А. Алексеев үөрэппитинэн-такайбытынан оҕону уһуйарга үлэлэһэбит, -диэн билиһиннэрдэ.
М. А. Алексеев курдук улуу уһуйаачы аата, үгүс дьоҥҥо сырдык холобур буолар. Кини оҕону үөрэтэр-такайар ньымата билигин даҕаны сүппэт, умнуллубат.
Екатерина АЛЕКСЕЕВА, ХИФУ РФ Хотугу Илин норуоттарын тылларын,
култуураларын үнүстүүтүн 4 кууруһун устудьуоҥката
Хаартыска ааптар тиксэриитинэн.
-
4
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
