Уопсастыба

Түөртүү эксээмэннэри туттараҕын. Муҥутуур үрдүк баал -10. Мин арай алҕас икки үөрэххэ иккиэннэригэр саамай үрдүк 40-нуу баалы ылан, киирэн хааллым.  Оннук "зубрила” этим.

Операция "ОЖ"

Нуучча литературатыгар аҥаардас 25 хоһоону нойосуус үөрэттим, оттон саха литературатын ис сүрэхпиттэн билэбин. Тапталлаах Алампам олоҕун туһунан уон лиистээх өйтөн суруйууну бичийэн хайҕаммытым. Ол икки үөрэхпиттэн сүрэҕим сөбүлүүр эйгэтин — суруналыыстыканы таллым. Үөрэхпин нууччалыы соҕус хайысхалааҕын үрдүнэн наһаа сөбүлээтим.  Арай, иккис кууруска биир хотуттан сылдьар Айта диэн кыыһы кытта ыкса билистим, дьүөгэлэстим. Сытыы-хотуу, киирбит-тахсыбыт кыыс атын салааҕа үөрэнэр эрээри, биһиэхэ ымсыыран, суруналыыстыкаҕа туттарсыан баҕарбыта.

Иккис сылын туттарса сатыыр эбит даҕаны, кыһыйыан иһин куруук биир баала тиийбэт. Уһук хоту баар бөһүөлэккэ нууччалыы соҕус иитиилээх буолан, наар саха литературата атахтыыр эбит. Мин чуолаан ити биридимиэккэ күүстээхпин билэр буолан, наһаа ымсыырар этэ.

Самаан сайын салаллан кэлэн, куорат иһэ эмиэ абитуранан туолла. Сирэлийбит-боролуйбут, муммут-тэммит дэриэбинэ оҕолоро барахсаттар кус оҕолорун курдук ийэлэрин батыһа сылдьаллар. Арай биһиги, "кырдьаҕас абитуриеннар" кыһалҕабыт атын. Операция "ОЖ" ( отделение журналистики) диэн аатынан интрига тэрийдибит.

Тас көрүҥмүт «Москва – Пекин”

Бу санаатахха, кыратык масыанньыктааһын эбит, холуобунай ыстатыйа да буһан тахсара буолуо. Кыыһым көрдөһөн-көрдөһөн биир дьыалаҕа хайытта. Кини быйыл эмиэ суруналыыстыкаҕа туттарсыахтаах. Атын экзаменнарыгар бэлэмэ үчүгэй, бэйэтигэр эрэллээх.

Арай эрэйдээх-буруйдаах саха литературата эмиэ кыайтарбатах. Онон кыыһым бу экзамеҥҥа бэйэтин оннугар миигин киирэргэ көрдөстө. Мин олох хайдах да кини оннугар, кини аатынан, докумуонунан киирэн олорорбун сатаан өйбөр оҥорон көрбөтүм. Саатар кыбыстанньаҥым бөҕө. Биллэхтэринэ өлөбүн, аспаал курдары сиргэ тимирэбин. Аны туран, тас көрүҥмүт “Москва – Пекин”, ханан да майгыннаспаппыт.

Кини кыра уҥуохтаах, сип-синньигэс, хара бараан дьүһүннээх, улахан төгүрүк харахтаах, хап-хара баттахтаах. Мин киниттэн лаппа уһуммун, пыш-паш эттээхпин, маҥаммын, кыараҕас харахтаахпын, сып-сырдык уһун баттахтаахпын. Норуоттар доҕордоһуулара диэн сымыйа.

Аны эксээмэҥҥэ докумуоҥҥун, хаартыскаҕын көрөн, бэрэбиэркэлээн баран киллэрэллэр. Чэ ол да буоллар, кэрэ кыыс курдук ломайся буола олоруом дуо, дьүөгэм туһугар өттүк тостор, экзамен для меня всегда праздник диэн баран сөбүлэһэн кээстим.

Былаачыйатын бэлэхтиэх буолла

Дьэ, эксээмэммит күнэ начаас тигинээн кэллэ. Кыыһым анараа эксээмэннэрин барытын ситиһиилээхтик туттарбыт. Саха литературата эрэ хаалбыт. Онон эппиэтинэс кытаанах.  Айта хара күүһүнэн миэхэ бэйэтин былааччыйатын кэтэртэ. Бу былааччыйа анаан-минээн бу түгэҥҥэ ылыллыбыт буолан чуо харахха быраҕыллар. Муус маҥан өҥнөөх, уп-уһун, тэп-тэлээркэй, корсет курдук быалаах, онтукатын биилгэр төһө баҕар кыаратаҕын, кэҥэтэҕин.

Ити былаачыйанан кыыһым собус-соруйан эксээмэннэрин кэмигэр тутар хамыыһыйа, преподтар иннилэригэр дэлби элэҥнээбит. Типа, бу былааччыйаны көрдүлэр да, ол аата кини сылдьар диэн темаҕа. Ол эрэн, биһиги былааччыйаны эрэ буолбакка, кыыһы эмиэ өйдөөн көрөллөрүн учуоттаабатахпыт.

Аны туран мин бу былааччыйаҕа наһаа ымсыырдым. Ону бэлиэтии көрөн кыыһым барыта этэҥҥэ аастаҕына былааччыйатын бэлэхтиэх, ону таһынан, хара саһыл тириитэ, биитэр тыс эбэн биэриэх буолла, хоту кыыһа диэх курдук.

Мин ол саһыла, тыһа да суох босхо сөбүлэспит киһи онтон кутталым арыый ааспыкка дылы буолла. Аныгы дьоҥҥо чуолкайдаан биэрдэххэ, ол саҕана хара саһыл бэргэһэ туһунан мечтайдыыгын эрэ. Кириизис игин саҥа бүтэн, «Столичкаттан” таҥыннаххына, мап-мааны курдук сананаҕын. Онон, били, маҥан былааччыйаны тобус-толору тиирэ кэтэн кээстим.

Кыыспар биилинэн тыал күүлэйдиир буоллаҕына, миэхэ ханан да биир да тыал батыа суох курдук. Оччолорго саҥа эт тутан, пыш-паш көрүҥнээх этим. Аны туран кыыһым Анна Ахматова курдук хап-хара, хойуу, харахха быраҕыллар чуолкай чуолкалаах.

Онон хайыахпытый, миэхэ эмиэ криво-косо чуолка кырыйан дьаабылаатыбыт. Баттаҕым саһархайдыҥы өҥнөөҕө тоҕо эрэ оруолу оонньообото. Мин үйэбэр баттахпын кырааскаламматах буолан, ол туһунан санаабатым даҕаны. Харахпын кэҥэтээри иһинэн-таһынан кырааскалаатыбыт. Аны кыыһым өрүү наһаа үчүгэй кып-кыһыл уостаах буолааччы. Онон миэхэ барсыбат да буоллар, кыһыл помаданан балачча халыҥнык уоспун лабайдаатыбыт. Туораттан көрдөххө, сүөргү соҕус кыыс буоллум эрээри, дьүөгэбэр наһаа  маарынныыр курдук сананным.

Операциябыт бырабааллаата

Туман быыһынан остуолларга чугаһаан истэхпинэ, арай ким эрэ холку куолаһынан: «Готовцева, куда? Здесь экзамены идут!”, — диэн саайда. Мин сымыйа докумуоннаах илиибин түргэн үлүгэрдик төттөрү ыллым, онон докумуон хомуйааччы успейдаан ылбакка хаалла.

Арай көрбүтүм иннибэр бэйэлээх бэйэм кураторым турар, остуолга барыта билэр преподтарым уонна куруук көрөр улахан куурус кыргыттара олороллор.

Бу акаары толкуйдаан да көрүөх баар эбит, куруук үөрэнэр сиргэр билэр дьонуҥ бааллара чуолкай. Онон операциябыт саҕаланыан да инниттэн хаахтыйда, пародиябыт сөкүүндэ да аҥаара көмөлөспөтө. Миигин бэйэбит акаарыбыт муна сылдьар дии санаабыттара. Ити курдук успейдаан буруйу оҥорбокко, бырабааллаан баран төннүбүтүм.

«Ээ, я это … не туда попала», — диэн баран бытаардыллыбыт киһи  курдук эргийэ биэрээт, төттөрү куоппутум. Кэннибэр: «Все абитуриенты на месте! Экзамены начинаются!», — диэн саҥаны кытта баҕалаах ааммыт лип гына сабыллыбыта. Дьоллоох инники суруналыыстар ол аан нөҥүө хаалбыттара. Дьүөгэм барахсан эмиэ киирбэтэҕэ. Ол оннугар билигин атын эйгэҕэ, үрдүк дуоһунаска, таһымҥа үлэлии сылдьар сурахтаах.

Оттон мин ол кыһын этэҥҥэ эргэ кырса бэргэһэбинэн кыстаабытым. Онон биһиги курдук буолаайаххыт, өйгүтүн эрдэ тутар буолаарыҥ диэн этиэхпин баҕарабын.