Уопсастыба

Дьоҥҥо көмөлөһөөрү

Виктория Андреева, «Дьокуускайдааҕы хамсаабат баай-дуол пуондатын» өрөспүүбүлүкэтээҕи ипотечнай хампаанньатын дириэктэрэ тэрилтэтин 23 саастааҕар арыйбыта. ХИФУ юридическай факультетын бүтэрэн баран Куорат Суутугар үлэлии сылдьыбыта даҕаны, дьон көҥүлүн күөмчүлээн, олоҕун алдьатыы эдэр кыыс чараас уйулҕатыгар сөп түбэспэтин өйдөөбүтэ. Виктория дьоҥҥо көмөлөһүөн, кимиэхэ эрэ туһалааҕы оҥоруон баҕарар санаата баһыйан, дьиэ-уот атыытыгар үлэлэһэргэ санаммыта.

Аан бастаан эдэркээн кыыһы баан үлэһиттэрэ, тутуу хампаанньалара итэҕэйбэт, бэйэлэригэр чугаһаппат этилэр. 2015 с. ипотека бырыһыана эмиэ өрө көтөн тахсан, үлэлииргэ уустук этэ даҕаны, Виктория ыарахаттартан чаҕыйбакка иннин хоту күрдьэн иһэрэ.

Билигин тэрилтэ атаҕар туран, дьон бэйэтэ киниэхэ кэлэр, ситиһии сиэттиһэн иһэр. «Дьокуускайдааҕы хамсаабат баай-дуол пуондата» саҥа тутуллубут дьиэни атыылаһарга саамай элбэх ахсааннаах ипотека биэрэн, 2022 с. бастакы миэстэни ылбыта. Ону таһынан, дьиэ-уот аан дойдутааҕы конгреһыгар «Бастыҥ эрэгийиэннээҕи риэлторскай хампаанньа» үрдүк аатын иҥэрбиттэрэ.  

Махтанан бэлэх биэрэллэр

«Хас биирдии киһи кута-сүрэ тохтуур, сүрэҕин-быарын үөрдэр дьиэлээх буолуохтаах. Биһиги харчы туһугар үлэлээбэппит, миэхэ саамай сүрүнэ килийиэн үөрэн, астынан-дуоһуйан барыахтаах. Оннук килийиэн уонча киһини аҕалар. 1 хостоох кыбартыыраны ылбыт эдэр ыаллар аҕыйах сылынан 2-3 хостооҕу атыылаһа кэлэллэр.

Сааһырбыт ыал оҕолоро улаатан, тарҕаһан хааллахтарына дьиэлэрин кыччаталлар. Ким эрэ уһаайбалаах, сибиэһэй салгыннаах чааһынай дьиэҕэ тардыһар. Аныгы атыылаһааччы массыына уурар сылаас парковкалаах, эргиччи табыгастаах дьиэҕэ наадыйар буолла. Итинник дьиэ куоракка аҕыйах, ол иһин кыбартыыра бэрт сэдэхтик атыыга тахсар.

Дьоммут харахтара хатаммыт дьиэтин атыылаһан баран малааһыннарыгар кытта ыҥыраллар, махтанан бэлэх биэрэллэр, улуустар куулунан эт-балык ыыталлар», — диэн кэпсиир Виктория Игоревна.

Тэрилтэ бааннары, дьиэ тутар хампаанньалары барыларын кытта үлэлиир, саамай элбэх ипотека «Сбербаан» нөҥүө ааһар. Килийиэн сайаапкатын бары бааннарга барыларыгар ыыталлар, хаһан кирэдьиит биэрэргэ сөбүлэһиэхтэригэр диэри.

«Биһиги килийиэммит ыра санаа оҥостубут дьиэтин булуор, күлүүһүн ылыар диэри сделканы барытын буор-босхо оҥорон биэрэбит. Төлөбүрүн дьиэни атыылыыр дьон, эбэтэр тутааччылар ыыталлар. Дьиэни атыылыыр киһи докумуонун Суут приставтарын, нотариус нөҥүө, хомунаалынай төлөбүргэ төһө иэстээҕин барытын бэрэбиэркэлиибит. Ырыннакка өр үлэлээбит буоламмыт, тутуу хампаанньалара чэпчэтии оҥороллор, ол иһин элбэх киһи биһиэхэ кэлэр.  

Куоракка саамай бастыҥ риэлтордар биһиэхэ үлэлииллэр, 6-7 сыл бииргэ үлэлээн кэллибит, дьон атын үлэҕэ бара сатаабат. Биир улахан дьиэ кэргэн кэриэтэ бэйэ-бэйэбитин өрүү өйдөһөбүт-өйөһөбүт, тэҥҥэ үүнэн-сайдан иһэбит. Дьоммун үөрэтэммин, биир риэлтор тугу барытын сатыыр, дьиэни булан биэрэр, юридическай боппуруостары быһаарар», — диир тэрилтэ салайааччыта.

Учууталларга ипотека 0,7%

ВТБ баан сыл бүтүөр диэри учууталларга Уһук Илиҥҥи ипотеканы 0,7% биэрэр, быраастар уонна 35 диэри саастаах эдэр ыаллар 1,7% кирэдьиит ылаллар. Бырыһыан төлөбүрэ олох кыра буолан, ити испииһэккэ киирбит дьон ипотекаларын аҕыйах сылынан сабаллар. Ону таһынан, араас кириизистэн тутулуга суох Уһук Илиҥҥи ипотека бырыһыана уларыйбакка оннунан хаалар, ол иһин саҥа тутуллубут дьиэни атыылаһааччы аҕыйаабат.

РФ Киин Баана ключевой ыстаапканы үрдэттэҕин аайы кирэдьиит бырыһыана эмиэ улаатан иһэр. Күн бүгүн ипотека 14,2% - 17%, онон ылбыт үпкүн хас даҕаны бүк төлүүгүн.

Өр кэмнээх кирэдьиит үйэҥ тухары хабала эрэ буолбакка, хамнастаах үлэни эккирэтэргэ, эбии дохуот көрдүүргэ күһэйэр. Ипотекалаах дьон икки-үс үлэҕэ үлэлииллэр, киэһэ өттүгэр уонна өрөбүлгэ таксилыыллар. Онон ипотека үүнэргэ-сайдарга кыах биэрэр.

Биллэн турар, хаһан эрэ инчэҕэй эттээх киһи элэйэр, сылайар кэмэ кэлэн, ипотеканы хайдах эрдэ сабыахха сөбүй диэн толкуйдуур. Маннык түгэҥҥэ эдэр ыалга ийэ хапытаала көмөлөһөр, ону таһынан, рефинансирование оҥотторуохха сөп.

Кирэдьиит болдьоҕун кыччатарга

«Өскөтүн кирэдьиити сабарга ыйдааҕы төлөбүргүтүн кыччаттахха, ипотека болдьоҕо көҕүрээбэт, онон төлөһөр кэмҥитин аччатар тоҕоостоох. Хас да сыл элбэх харчыны мунньа сатаабакка, бириэмийэ, уоппуска харчытыттан кыра-кыралаан уган испит ордук.

Ипотекаҕытын эрдэ төлөһөн, болдьоххутун кыччатаргыт туһунан бааҥҥа булгуччу сайабылыанньа суруйуохтааххыт. Ону оҥорботоххуна, харчыҥ счеккар сытыа, ыйдааҕы төлөбүрү эрэ устуохтара.  

Иккис ырыынакка дьиэни атыылаһарга намыһах ыстаапкалаах ипотеканы ыларга маннык сүбэлиэм этэ. Өскөтүн, дьиэҕин страховкалаатаххына, баан уопсай ыстаапкаттан 1% кыччатар, электроннай регистрация сакаастаатаххына, 0,3% көҕүрүүр. Төһөнөн ыстаапкаҕыт кыччыыр, оччонон бүк төлүүргүт уонна ыйдааҕы төлөбүргүт намтыыр.

Уһук Илиҥҥи ипотекаҕа саастарынан хапсыбат дьон бастакы ырыынакка дьиэ кэргэн ипотекатын 5-8% ылыахтарын сөп, ол сүрүн усулуобуйата 2018с. кэнниттэн төрөөбүт оҕолоох буолуохтаахтар.

Холобур, ыалга 2016с. бастакы оҕолоро төрүүр, кинилэр ипотекалара 10%, онтон 2022с. иккис оҕолоноллор, оччотугар рефинансирование оҥоттордохторуна, ыстаапкалара быдан кыччыыр», — диэн этэр Виктория Андреева.

Ипотеканы эрдэ төлүүргэ

Харчыгытын уган баран болдьоххут төһө кыччаабытынан көрөн, саҥа кыраапык ылыахтааххыт. Ый ахсын ипотекаҕытын төлүүр күҥҥүтүгэр эбии харчы уган истэххитинэ, сүрүн иэскит кыччаан, бырыһыан уопсай суумата көҕүрүүр. Атын күннэргэ төлөстөххүтүнэ, бастаан ааҕыллыбыт бырыһыаны устуохтара. Иэһиҥ сороҕун эрдэ төлөөтөххүнэ, кэлэр сылга страховкаҥ төлөбүрэ  эмиэ кыччаан биэрэр.

Төрүт олохтоох дьоҥҥо — намыһах ыстаапка     

35-тин ааспыт уонна кэнники кэмҥэ кыайан оҕоломмотох дьон ипотекаларын төлүүллэригэр судаарыстыбаттан көмө ылар кыахтара суох. Үрдүк хамнастаах быраастар, учууталлар Уһук Илиҥҥи ипотекаҕа киирэн, Дьокуускайга, Москваҕа, Питерга кыбартыыра атыылаһаллар. Оттон 50 000 солк. хамнастаах дьон муҥутуур үрдүк бырыһыаҥҥа ипотека ылан баран биир дьиэлэрин үйэлэрин тухары төлүүллэр.

Дьиҥэр, «ыам ыйынааҕы ыйаахха» киирбэтэх кыра хамнастаах дьону Уһук Илиҥҥи ипотекаҕа киллэриэххэ баара. Учууталтан-быраастан ураты атын идэлээх, дьоҥҥо туһаны оҥоро сылдьар дьон эмиэ бааллар. Ону судаарыстыба бүддьүөтэ кыайан уйунуо суоҕа диэн быһаараллар. Ханна баҕарар учуутал, быраас тиийбэт буолан, бу үлэҕэ дьону тарда сатаан, кинилэргэ муҥутуур намыһах бырыһыаҥҥа ипотека биэрэллэр.

Эспиэртэр ипотека төһө даҕаны үрдээбитин иһин, дьиэ сыаната түһүө суоҕа диэн сылыктыыллар. Тутааччылар кирэдьиит ылан дьиэни туталлар, тутуу матырыйаала эмиэ ыараата, оробуочайдар кыра хамнаска үлэлээбэттэр.

Дьокуускайга саҥа тутуллубут дьиэҕэ 1 кв.м. сыаната 130 000 солк. саҕаланар, иккис ырыынакка эргэ дьиэҕэ, куорат кытыытыгар чэпчэки сыанаҕа булуохха сөп. Холобур, ДСК-ҕа 1 хостоох кыбартыыра 4-4,5 мөл. солк., куорат киинигэр 6-7 мөл. солк. 

Саха Сиригэр биир мөлүйүөн киһи олороруттан улахан аҥаара кэлии омуктар. Уһук Илиҥҥи ипотеканы өрөспүүбүлүкэҕэ 25-30 сыл олорбут төрүт олохтоох дьоҥҥо биэрэр, бырыһыан ыстаапкатын субсидиялыыр үп-харчы айылҕа баайын хостуур салааттан син биир киирэр. Ону дьон олоҕун тупсарарга ыыттахха, өрөспүүбүлүкэ социальнай сайдыытыгар дьоһун хардыы оҥоһуллуо этэ.