Уопсастыба

Мустубут дьон бары даҕаны уку-сакы көрүҥнээхтэр, блокноттарын тутан олорон ааспыт нэдиэлэҕэ тугу ситиспиттэрин, тугу кыайбатахтарын отчуоттууллар.

Кыыс уочарата чугаһаатаҕын аайы сүрэҕэ икки чанчыгар битигирэччи тэбэн, айаҕынан тахсыах курдук, блокнотун арыйарыгар илиитэ кытта титирэстээн ылар. Хараҥа кыһыл өҥнөөх лаахтаммыт улахан төгүрүк остуолга илиитин уурдаҕына, остуол ньуура сиигирэн хаалар.

Киһи куттанар тойоно

Дьиҥэр, кини үчүгэй үлэһит аатыраары киэһэ 20 ч. диэри хаалан үлэлиир, сороҕор өрөбүллэргэ тахсар эрээри, хас да сыл тухары биир даҕаны үтүө тылы истэ илик, эгэ Махтал суругу тутуо дуо?  

Үлэтин төһө даҕаны кыһаллан оҥорбутуҥ иһин, тойон туохха даҕаны топпот, син биир тугу эрэ булан иҥнибитэ, бар дьон истэн турдаҕына кыыс сирэйин кыһыл чоххо баттаабыт курдук кытарыар диэри хоруотаабыта эрэ баар буолар.

Бу да сырыыга былаанын толорбутун үрдүнэн, үлэтэ ситэтэ суох аатырда. Тойонноро туох эрэ аныгы муодунай омук тылларын кыбыта-кыбыта: «Эн уопсайынан, маны билэҕин дуо? Киһи ыйыттаҕына тоҕо эппиэттээбэккин?!!», — диэн дибдийдэ. Була сатыы-сатыы мөҕөн баран: «Үлэҕин илииҥ таһынан оҥороҕун, хараҕыҥ уота суох, өһөн баран олороҕун!», — диэн аны тас көрүҥүттэн иҥиннэ.

Мунньахха тыыммакка даҕаны умса көрөн олорор күрүө намыһах кыайар-хотор дьонун итинник эрэйдиир идэлээх. Уочарат быһыытынан, үлэһиттэрин итэҕэһин-быһаҕаһын хостуур, хайаларын ньиэрбэтэ төһө кытаанаҕын тургутан көрөр.

Ким эмит утары саҥараары айаҕын аһан истэҕинэ: «Сибилигин мантан тахсан бар! Ааны анараа өттүттэн сап! Кэпсэтии манан бүтэр!», — диэбитинэн тута үүрэн таһаарар. Ол иһин дьахталлар этиһэ сатаабаттар, миигин тыыппатар ханнык диэбиттии остуол анныгар илиилэрин-атахтарын кистээн, умса туттан олороллор.

Кыайар-хотор дьоно — дьахталлар

«Ким даҕаны эһигини манна туппат. Биллэрии таһаардахха, биир миэстэҕэ сүүрбэччэ киһи сүүрэн кэлиэҕэ!», — диэбитинэн дириэктирдэрэ остуолу тыастаахтык охсор. 

Мунньуллубут киҥин-наарын үлэһиттэрин нөҥүө чаҕырдарын курдук хаһыытаан-ыһыытаан таһаарар, ону-маны олуйсан, сөбүлээбэтэх киһитин мунньахтан үүрэн таһаарар бардам Баһылай Бөтүрүөбүстэн дьахталлар бары куттаналлар. Кэлэктиипкэ суоппартан, көмпүүтэр дьиэктэннэҕинэ ону оҥорор сис админтан ураты биир даҕаны эр киһи суох. Тойон бааҕыныырын: «Мас акаарыгын! Эйигин кытта ким да үлэлиэн баҕарбат!», —  дии-дии сулуйарын тулуйбакка баран иһэллэр.

Баһылай Бөтүрүөбүс кыайар-хотор дьоно — дьахталлар. Оннооҕор аҕам саастаах, биэнсийэҕэ тахсан баран үлэлии сылдьар ыал ийэлэрин, эбэлэрин буруйдаммыт оҕо курдук дэлби мөҕөн-этэн, кыайан-хотон, мунньахтан сытыы тылынан кымньыылаан, үүрэн таһаарар идэлээх. Дьиктитэ диэн дьахталлар барахсаттар тулуйа-тулуйа сылдьаллар. Итиччэ мөҕүллэн баран ааны хайа быраҕан барбаттар. Бэйэлэрэ этэллэринэн, барар сирдэрэ суох.

«Биһигини, сааһырбыт дьону ким үлэҕэ ылыай? Билигин тэрилтэ аайы эдэрдэри, сүүрэр-көтөр, аныгы тиэхиньикэни сатыыр дьону ыла сатыыллар. Чэ, саатар биир-икки сыл тулуйан үлэлээн баран, баҕар, уурайыам», — диэн Александра Иннокентьевна ааспыт нэдиэлэҕэ тэрилтэ массыынатынан тойон сорудаҕын толоро баран иһэн үөһэ тыынан ылбыттаах.

Уһун планерка

Кырдьыга даҕаны, эдэрдэр түргэнник уларыйаллар. Биир сыл иһигэр үс-түөрт сэкиритээр, экэнэмиис кэлэн барар. Киһи сөҕүөх үлэ биллэриитин таһаарар саайтары арыйдахха, бу тэрилтэҕэ үлэһиттэр төгүрүк сыл наадалар. 

Баһылай Бөтүрүөбүс мунньахтыы олорон мөҕөр киһитэ бүттэҕинэ өр-өтөр тугу да саҥарбакка олорор. Тугу этэрин толкуйдуур.

Онтон аан дойду, Арассыыйа бэлиитикэтин ырааҕынан ырытан баран: «Улахан кириизис буолаары турар, дуоллар, ас-таҥас сыаната ыараата, олохпут өссө уустугуран иһиэ. Үлэбитин тупсарбакка, итинник бары умса туттан, тылбытын быһа ыйыстан олордохпутуна тэрилтэбитин букатын да сабан кэбиһиэхтэрэ, дьэ, оччоҕо, дьиэ кэргэҥҥитин, оҕолоргутун хайдах иитэҕит?! Сатаан үлэлээбэт дьону эһигини ким үлэҕэ ылар?», — диэн киһи санаатын хам баттаан, кутталга киллэрэн, сарсыҥҥыга эрэли эһэн кэбиһэр. 

Баһылай Бөтүрүөбүс туга эрэ табыллыбатаҕына сарсыардаттан саҕалаабыт планеркатын эбиэккэ диэри бүтэрбэккэ, дьонун аһаппакка 14-15ч. диэри тутан олорор идэлээх.

Хас да чаастаах уһун-киэҥ планерка кэнниттэн дьон дэлби сылайан, илистэн, сүөм түһэн, хомойон-хоргутан тахсар. Дабылыанньа кэмниир тонометры уларса сылдьан, ким эрэ уоскуйа сатаан эмп иһэр, эбэтэр таһырдьа табахтыы тахсар. 5-6 буолан табахтаан бусхата туран, дьэ, тойонноругар абарбыттарын, кыһыйбыттарын таһаараллар, кэнниттэн үөхсэллэр эрээри, сирэйигэр эппэттэр.

Үлэ чааһыттан улахан аҥаара итинник киһи эниэргийэтин супту оборон сиир, куккун-сүргүн хам баттыыр мунньахха ааһар. Дьахталлар хосторугар киирэн көмпүүтэргэ үлэлэрин бэчээттээн эрдэхтэринэ, төлөпүөн тыаһаан тырылыы түстэҕинэ, сүрэхтэрэ хайда сыһар, ол аата тойонноро эмиэ «көбүөргэ» ыҥырар.

Ааны сабан баран иккистээн киир!

Табаары харайар улахан бааза тутарга сир учаастагын ханна ылар туһунан сүбэлэһэ олордохторуна,  Баһылай Бөтүрүөбүс соторутааҕыта үлэҕэ киирбит юрист кыыска төлөпүөннээн: «Татьяна Анатольевна, киирэ сырыт эрэ!», — диэн тимир-тамыр куолаһынан эттэ. Кыыс ыксаан ааны тоҥсуйбакка ойон киирдэ.

Онуоха дириэктир сирэйэ үллэ кыыһыран: «Эйигин тэрилтэ салайааччытын хоһугар хайдах киирэргэ үөрэппэтэхтэрэ да?! Сибилигин төттөрү таҕыс, ааны сап уонна иккистээн тоҥсуйан баран биирдэ киир!!!», — диэн миэбэл дьигис гыныар диэри хаһыытаан бытарытта. Бар дьон иннигэр буруйдаммыт Татьяна Анатольевна хараҕыттан уу-хаар баста даҕаны, хайыай, тойон эппитин толороругар тиийдэ.

Дьахталлар барахсаттар тойоннорун бардам майгытын тулуйа сатыыллар даҕаны, диспансеризация кэмигэр хас биирдиилэриттэн ыарыы арааһын булаллар. Быраастар: «Ыарыы төрдө-төбөтө истириэс, кыайан утуйбат буолуу, сыыһа-халты аһааһын, хамсаммакка күнү быһа көмпүүтэргэ бүк түһэн олоруу», — дииллэр.  

Сөбүлүүр дьонугар сыатааҕар сымнаҕас

Баһылай Бөтүрүөбүс сөбүлүүр-сөбүлээбэт дьонноох. Тойон мөҕөрүгэр икки-үс киһи арыыланан хаалар, кинилэри дириэктир тоҕо эрэ тыыппат, үлэлэриттэн, тас көрүҥнэриттэн иҥнибэт. Ол төрүөтэ маннык.

Наталья Семеновна куоракка биллэр улахан тэрилтэ тойонун мааны ойоҕо, үлэтигэр «Land Cruiser Prado» хап-хара кып-кылабачыгас массыынанан кэлэр. Тимир көлөтүн бэйэтэ ыытар. Кэргэнин, үрдүк сололоох киһини 570-ус «Lexus» массыынанан  суоппара таһар.

Алексей Владимирович бииргэ төрөөбүт убайа бааҥҥа улахан тойон үһү диэн дьахталлар сибигинэһэллэр. Баһылай Бөтүрүөбүс онтон чэпчэтиилээх кирэдьиит ылан, саҥа тутуу ыытар, сезон бүттэҕинэ бааҥҥа тэрилтэ харчытын уган, хас да бүк улаатыннаран ылар.

Онон Наталья Семеновна кэргэнин убайа үп-харчы киирэригэр биир тутаах киһилэрэ буолан, үлэтигэр талбытынан сылдьар. Эбиэттии бардаҕына биир-икки чаас хойутаан кэлэр, сөбүлээбэтэх кыргыттарын санаатаҕын аайы тойоҥҥо киирэн үҥсэн, уураттаран иһэр. Кини эттэҕинэ ким даҕаны утары саҥарбат, барыта кини эппитинэн-тыыммытынан салаллан иһэр. 

Баһылай Бөтүрүөбүс мунньах аайы киҥин таһааран, туһата суох үлэһиттэрин  тылынан кыайан-хотон баран Наталья Семеновнаны уу иһэ-иһэ хайгыыр, киниэхэ сыл аайы Бочуоттаах грамота, Бырабыыталыстыба наҕараадатын, албан аат-суол арааһын хадаҕалыыр. 

Идэлээх бырааһынньыктарын иннинэ каадыр үлэһитин ыҥыран ылан: «Наталья Семеновна өссө ханнык наҕараада ыла илигий? Үтүөлээх үлэһит буолбута, кыһыл көмүс чаһы ылбыта, бээ, өссө туох хаалла? Ыл, толкуйдаа, булан биэр!», — диэн сорудахтыыр.

Саҥа Дьылга, кыбаартал аайы бириэмийэ үллэриитигэр саамай ботуччу харчыны: икки-үс хамнаһы Наталья Семеновнаҕа биэрэр. Ол-бу үөрэххэ, командировкаҕа диэн сылтаҕыран, соҕуруу куораттарынан тэрилтэ суотугар буор-босхо сырытыннарар.

«Оҕолорбор Москваҕа дьиэ атыылаһыахпын баҕарабын», — диэн тойоҥҥо киирэ сырыттаҕына, тэрилтэ харчытыттан бырыһыана суох мөлүйүөнүнэн кирэдьиит биэрэр. 

Баһылай Бөтүрүөбүс итинник ылсар-бэрсэр, туһанар дьонугар сыатааҕар сымнаҕас. Оттон боростуой дьоҥҥо бөрө тириитин кэтэн, мунньах аайы ырдьыгыныы олорор. Тус олоҕор эмиэ сатаммакка, бэһис дуу, алтыс дуу ойоҕор олорор дэһэллэр.

Ытыс үрдүгэр

Ойохторун кытта батыспатаҕына, соҕотоҕун курсуйан олордоҕуна бииргэ үөрэммит кыыһа, Юлия Вадимовна, хаһаайыстыбаннай салаа хотуна дьиэтигэр тиийэн аһын астаан, таҥаһын өтүүктээн биэрэр үһү диэн сурах хонтуора иһигэр сири сиксигинэн тилийэ көтөр.

Баһылай Бөтүрүөбүс көрөр-истэр киһитин дьон истэригэр мөхпөт, эбии хамнас төлүүрэ дуу, Вадимовна нэдиэлэҕэ үстэ-түөртэ таҥаһын уларыттар, былааччыйата, көстүүмэ тос курдук сыаналааҕа, хаачыстыбалааҕа көстөр. Аны сыаналаах SPA-салоннарга сылдьар, сарсыарда аайы дьиэтиттэн тойон массыыната ылар, киэһэ эмиэ илдьэн биэрэр.   

Юлия Вадимовна тойону кытта үчүгэйдиилэринэн туһанан, куоракка икки кыбартыыра атыыласпыта. Оскуоланы бүтэрээри сылдьар кыра кыыһыгар, биирин бэйэтигэр. Ол тухары хаһан даҕаны ипотекабын төлүүбүн диэн аҥаардас ийэ харчыга ыктарбат. Улахан кыыһа Санкт-Петербурга олорор, киниэхэ уоппускатын аайы барар.

Онон тойону кытта үчүгэй сыһыаннаах дьон баҕарбыттарын атыылаһалларыгар харчы куруук көстөр, мунньахха мөҕүллэр диэни билбэккэ куруук ытыс үрдүгэр сылдьан, бастыҥ үлэһит аатыраллар. Атыттар тойонноро ала чуо кинилэри тоҕо абааһы көрөрүн, кыра аайыттан иҥнэрин таайа сатыыллар...