Издательский дом Редакция Подписка
Погода в Якутске: . 6 oC

Истиҥ-иһирэх ийэ, эйэҕэс эбэ буолар хас биирдии дьахтар анала дии саныыбыт эрээри, бу орто дойдуга дьон олоҕо тус-туһунан токуруйар эридьиэстээх. Ким эрэ кыраадыстаах утаҕы батыһан, оҕотун кыайан көрбөккө, төрөппүт быраабын былдьатан, детдомҥа биэрэр, ким эрэ уонунан сыллар тухары кыайан оҕоломмокко эрэйи көрөр, онтон ыксаан оҕо иитэ ылар.

Истиҥ-иһирэх ийэ, эйэҕэс эбэ буолар хас биирдии дьахтар анала дии саныыбыт эрээри, бу орто дойдуга дьон олоҕо тус-туһунан токуруйар эридьиэстээх. Ким эрэ кыраадыстаах утаҕы батыһан, оҕотун кыайан көрбөккө, төрөппүт быраабын былдьатан, детдомҥа биэрэр, ким эрэ уонунан сыллар тухары кыайан оҕоломмокко эрэйи көрөр, онтон ыксаан оҕо иитэ ылар.

Мин бүгүн кэпсиир дьиэ кэргэним ураты дьылҕалаах, сырдык ыраас эйгэлээх ыал. Хаҥалас улууһун Өктөмүгэр олорор Ксенофонтовтар икки төрөппүт оҕолорун таһынан, сэттэ оҕону утуу-субуу Мохсоҕоллооххо баар оҕо дьиэтиттэн ылбыттара. Дьиҥэр, бэйэлэрэ оҕолоох эрээри, туох санааттан хас даҕаны оҕону иитэ ылбыттарын туһунан ыал ийэтэ саас-сааһынан кэпсээтэ.

Санаа күүһүнэн кыайарга  

Светлана Үөһээ Бүлүү Маҥаас нэһилиэгэр биэс оҕолоох улахан дьиэ кэргэҥҥэ күн сирин көрбүтэ. Биэс кыыстан кини үһүстэрэ. Ийэтэ Александра Васильевна, тыа сирин хоһуун дьахтара, үйэтин тухары пиэрмэҕэ ыанньыксыттаабыта. Соҕотох ийэ оҕолорун тулуурдаах-дьулуурдаах, олох ыарахаттарыттан иҥнибэт буоларга, тугу барытын санаа күүһүнэн кыайарга үөрэппитэ.

a94fae27 de18 4446 a0e0 147d166183d8

Биир тиэргэҥҥэ тоҕус оҕолоох таайдарын Сэмэн Дьарааһынап дьиэ кэргэнин кытта ыаллаһа олорбуттара. Уонтан тахса оҕо бары бииргэ тутуспутунан оонньоон, сүүрэн-көтөн улааппыттара. Элбэх бииргэ төрөөбүттэрдээх киһи ойуурдаах куобах охтубатын кэриэтэ олоҕор кыайыылаах-хотуулаах, бигэ тирэхтээх, хардарыта көмөлөсүһэр, өйөһөр дьонноох буолар.

Сэмэн эмиэ бэйэтэ туһунан устуоруйалаах, кыайан оҕоломмокко сылдьыбыт эдэр ыал кинини иитэ ылан баран, утуу-субуу хас даҕаны оҕоломмуттара. Ол иһин эбэлэрэ: “Убайгытын тыытымаҥ, кини баар буолан эһиги бааргыт», — диэн оҕолор мэниктээн, бэйэ-бэйэлэрин дьээбэлэстэхтэринэ буойара.

d234689d d736 4b94 b290 c9584322a188

Кыргыттар оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэригэр ийэлэрэ биир күн барыларын ыҥыран ылбыта уонна ыйытардыы эргиччи көрбүтэ: “Мин Виталий Герасимовиһы сөбүлээтим, ыал буолуохпун баҕарабын, ону эһиги туох диигит?” – диэбитэ. Оҕолор улахан эдьиийдэрин кытта бары хоско суксуруһан киирэн сүбэлэһэн баран ийэлэригэр: “Эн дьоллоох буоллаххына, биһиги эмиэ дьоллоох буолуохпут”,  — дэспиттэрэ бэһиэн бары биир киһи курдук.

«Иитиэх аҕабыт сытыары-сымнаҕас майгылаах киһи биирдэ даҕаны биһиэхэ куолаһын соноппотоҕо. Туох эрэ туһалааҕы оҥордохпутуна, кыбыс-кытаанах чэрдээх илиитинэн төбөбүтүттэн бэрт сэдэхтик имэрийэрэ. Нэһилиэккэ байанайдаах балыксыт быһыытынан биллэрэ, куулунан собо тиэйэн аҕалара. Кини кэлиэҕиттэн тиэргэммит, дьиэбит иһэ-таһа тупсубута, саҥа кыраабыл, туттар тэрил баар буолбута», — диэн ахтар оҕо сааһын Света. Киниэхэ дьиэ кэргэн истиҥ сыһыанын иҥэрбит дьонугар, ийэлээх-аҕатыгар, куруутун махтанар.

 9adf0bd4 66ed 4a61 bb50 d63bae7afd36

Амир, Алик, Айлан

Кыыс оскуоланы бүтэрээт, 19 сааһыгар ыал буолан, эдэрдэр түөрт эрэ мөһөөктөөх куоракка көспүттэрэ. Утуу-субуу икки кыыстаммыттара. Дьокуускайга бас билэр дьиэтэ суох эдэр ыал аймахтарыгар кыбыллан олоро, дьиэ куортамныы сатаан баран чугастыы Өктөмҥө тахсан олохсуйбуттара.

Кыыс оҕолоох ыал хаһан баҕарар удьуору салгыыр, ааты ааттатар уол оҕолонуон баҕарар. Ол сиэринэн Ксенофонтовтар Айыыһыт хаһан биэрэрин күүтэ сатаан баран уол оҕону иитэ ыларга быһаарыммыттара. 2018 сыллаахха Мохсоҕоллооххо баар оҕо дьиэтиттэн үс бииргэ төрөөбүт бырааттыылары Амиры, Алигы, Айланы сааскы каникул кэмигэр ыалдьыттата ыҥырбыттара.

de651983 3f55 42e2 8425 a1cff88449f1

Бу кылгас кэм иһигэр бэйэ-бэйэлэрин билсэн, икки өттүттэн салгыы биир дьиэ кэргэн буолабыт диэн быһаарыммыттара. Ксенофонтовтар 2019 сыллаахха өссө түөрт оҕону, улахан уонна кыра кылааска үөрэнэр Самиры, Эдигы, Ваняны, уһуйааҥҥа сылдьар Сашаны иитэ ылбыттара. Оҕо дьиэтигэр бииргэ төрөөбүттэри араарбаттар, ол иһин тутуспутунан кэлбиттэрэ.

Дьиҥэр өйдөрүн туппут, улааппыт оҕолор кэлэн баран, бэйэлэрэ баҕа өттүнэн саҥа төрөппүттэрин ийэбит-аҕабыт диэн ыҥырар буолбуттара. Онон Светлана күннэтэ тоҕус оҕоттон «ийээ» диэн алыптаах тылы истэн, сүрэҕэ сылаанньыйар, оҕолоро төһө даҕаны улааппыттарын иһин барыларыгар болҕомто уурар, сүбэлиир, истиҥник кэпсэтэр.

Сыл-хонук биллибэккэ элэҥнээн ааһан, билигин улахан уол Самир Анал байыаннай эпэрээссийэҕэ Аҕа дойдутун чиэстээхтик көмүскүү сылдьар. Улахан кыыс Ванесса АГАТУ Өктөмнөөҕү салаатыгар агроном идэтигэр үөрэнэр. Араас үүнээйилэринэн уонна түргэнник ситэр дьиэ көтөрдөрүнэн дьарыктанар.

Иккис кыыс Василиса Дьокуускайдааҕы гуманитарнай кэллиэскэ бэрээдэги араҥаччылыыр салааҕа үөрэнэр. Өрөбүллэригэр сакааска уруһуйдуур уонна аныгы үҥкүүлэри үөрэтэр.

96be2733 736f 491d 9b10 eff41ccd4f60

Эр хоһуун үөрэҕэ

- Амир полицияҕа үлэлиэн баҕарар, ол иһин юридическай кэллиэскэ үөрэнэр. Иллэҥ кэмигэр ас астыырын сөбүлүүр. Өрөбүллэригэр куоракка эрэстэрээҥҥэ үлэлиир, эти, балыгы, көтөрү астыыр. Атыттар оскуолаҕа үөрэнэллэр.

Оҕолорбун «Эр хоһуун үөрэҕэ» диэн байыаннай-патриотическай бырайыакка дьарыктаан, идэлэрин  бэрээдэги араҥаччылыыр үлэни кытта ситимниэхтэрин баҕараллар.  Кыргыттарым - көмө дьоно, тиэстэ охсон, бэрэски, бөрүөк арааһын астаан бырааттарын, балтыларын аһаталлар. Улахан оҕолор «Дьиэ иһигэр ким да үөхсүө, албынныа, улаханнык хаһыытыа-ыһыытыа, ыыстыа, охсуо суохтаах», - диэн саҥа кэлбит оҕолорбутун үөрэппиттэрэ. Оҕо оҕону үөрэтэрэ улахан киһи тылыттан ордук ылыннарыылаах, — диир ийэлэрэ.

 1a3ea88f e669 48e6 bf9b 66286d76eed1

Сүрэх баастаах кэлэллэр

«Оҕо итэҕэйимтиэ, ыраас дууһалаах, онон аһаҕастык кэпсэтэ үөрэттэххинэ, чугаһыыр, аһыллар. Биһиги оҕолорбут оҕо дьиэтигэр өр олорботох, онон уйулҕалара алдьамматах оҕолор. Саамай уһаабыта алта ый онно сылдьыбыттара.

Эпиэкэ үлэһиттэрэ оҕолорун кыайан көрбөт дьонтон хаһыытаппытынан былдьаан ылбыт кырачааннара кыра саастарыттан олох очурдарын билэн, сүрэх баастаах кэлэллэр. Кинилэргэ биһиги атын олох баарын, киһи киһиэхэ эрэнэрин, сарсыҥҥыга эрэллээҕин көрдөрөбүт.

Олоххо бэйэҕит миэстэҕитин буларгытыгар көмөлөһөр дьоҥҥут буолабыт диэн этэбит. Оҕолорбут 18 саастарын туоллулар да улааттыгыт диэн көҥүл ыытан кэбиспэппит, олохпут тухары бу бииргэ тутуһа сылдьар чугас дьоммут», — диэн кэпсиир элбэх оҕолоох ыал ийэтэ.

 0f7e10b1 d342 4eaf 9930 7a0d03a2f6b4

Бырайыак уонна симиэтэ

Светлана Давыдовна оҕолорун кыра саастарыттан бырайыак уонна симиэтэ оҥорорго үөрэтэр. Аан бастаан төрөөбүт күннэрин хайдах оҥоруохтарын баҕаралларын ыйыталаһан, ону харчытыгар таһаардахха, төһө буоларын ааҕан таһаараллар. Онтон тэпилииссэҕэ ким тугу баҕарбытын олордоругар көҥүл ылан, кыргыттар арбуз, дыня, помидор үүннэрэн, туһунан бырайыак оҥорбуттара.

Улахан кыыс ис сүрэҕиттэн астынан, үүнээйилэрин куоппаһырдан, саҥа суортары таһаарбыта. От күөх уонна саһархай кабачоктары холбоон, эриэн өҥнөөҕү ылбыта. Бэйэм айан таһаардым диэн олус үөрбүтэ. Биир сыл Өктөмҥө сааскы көмүөл мууһун кытта улахан уу кэлэн, арассаадалара былдьанан хаалбыта.

da50ef02 429b 4527 87a1 5dc4e0c155f3

Ийэлэрэ төлөпүөнү туттарга, куйаар ситимигэр киирэргэ бэйэҕэ туһалааҕы эрэ ылыахтааххыт диэн сүбэлиир. Онон өссө интэриэһинэй бырайыагы бэлэмнээн, инкубатор атыылаһан, хас да сымыыттан Ванесса бэйэтэ кустары-хаастары таһаарбыта, бас билэр кууруссалардаах, чоппуускалардаах буолбута.

Ол иннинэ улахан кыыс дьоно хоруолук бэлэхтээбиттэрин көрөн-истэн, төрөөтөҕүн аайы оҕолорун атыылаан, өссө оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, эбии харчы оҥосторго үөрэммитэ. Чугастыы Өктөм пааркаҕа тахсан, дьиэтээҕи кыылларын кытта дьону хаартыскаҕа түһэрэн, күннээҕи харчыларын булуналлар.

700f55e0 38dd 4dea 912a 20c0fd970239

Элбэх оҕолоох улахан дьиэ кэргэн сылгыны, козаны иитэллэр, үүтүн оҕолорго иһэрдэллэр, сороҕун атыылыыллар. Василиса мыыла, кучу чэй оҥорон атыылыыр, Аҕа дойдуну көмүскээччилэр күннэригэр быраатын кытта  саллааттар түөскэ кэтэр быаларын (аксельбант) оҥороллор. Бэйэлэрэ киллэрбит харчыларынан таҥас ылынан, оҕолор үөрүүлэрэ өссө үрдүүр.

37dae782 5812 4d0b a1d0 fca170f3a326

Миэбэл оҥороллор

Ксенофонтовтар дьиэ кэргэнинэн сымнаҕас миэбэл оҥорорго дьонтон сакаас ылаллар. Балыыһаҕа тирии бүрүөһүннээх үс дьыбааны бэлэхтээбиттэрэ. Ону таһынан, түннүк, аан арааматын оҥороллор, уһанар мастарыскыайдаахтар. Сайын тигээйи иитэн, сылы быһа сиир мүөттэрин ылаллар, онтон буоскатыттан чүмэчи оҥорон, кытыантан, боҕуруоскайтан дьиэни ыраастыырга эмтээх оттоох мөһөөччүктэри бэлэмнээн, атыыга таһаараллар.

d4c900c9 6b93 4c27 885c 049de72072cd

Светлана Аартыкатааҕы Култуура уонна ускуустуба үнүстүтүүтүн бүтэрбитэ, онтон муниципальнай салайыыга, кэлин педагог-психолог идэтигэр үөрэммитэ. Хаҥаластааҕы оҕону иитиигэ көмө буолар кииҥҥэ үлэлиир. Кэргэнэ Владислав агроинженер идэлээх, билигин УФСИН үлэһитэ.

c5e9af55 3e94 4e68 b96d 8a8db1d24891

Ксенофонтовтар «Дьол уйата» диэн дьиэ кэргэн сайдыытын өйүүр уопсастыбаннай тэрилтэни салайан үлэлэтэллэр. 2021 с. Ил Дархан гыраанын ылан, элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ уонна соҕотох ийэлэргэ көмөлөһөллөр.

Бырастыы гынарга үөрэнэҕин

«Аныгы дьалхааннаах үйэҕэ оҕону олоххо бэлэм буоларын курдук үөрэтэргэ кыһаллабыт, уол-кыыс үлэтэ диэн араарбакка, оҕо тугу барытын сатыахтаах диэн санаанан салайтарабыт. Билигин дьиэ иһигэр барыта бэлэм буолан, эр киһи үлэтэ да суох, үгүс дьон мас хайыппаттар, саһаан туруорбаттар, муус алларбаттар.

69e9ced7 e175 4d34 b7b9 33585b9e1977

Хас биирдии киһи бу олоххо дьоҕурун арыйан, ситиһиини таба тайаннаҕына, дьоллоох буолар. Биһиги үлэнэн эрэ олорбоппут, дьиэ кэргэни түмэргэ үгүс күрэхтэһиилэргэ, нэһилиэкпит, улууспут уопсастыбаннай олоҕор кыттабыт.  Оҕолорбут биһиги араспаанньабытын ылыахтарын баҕараллар эрээри, улааттахтарына, баҕар, атыннык саныахтара дии санаан, бэйэлэрин киэннэрин хаалларбыппыт. Биир өттүнэн, сокуонунан бэриллэр бырааптарын быһыахпытын баҕарбатахпыт.

Оҕону таптыыр буоллаххына, кини сүрэҕин эйиэхэ арыйар. Таптыыр оҕоҥ алҕастарын бырастыы гынарга үөрэнэҕин, ону таһынан, хас биирдии кыһалҕа сатаан быһаарыллар диэн саныахха наада. Биһиэхэ Хаҥалас улууһун эпиэкэтин, Мохсоҕоллоох оҕо дьиэтин үлэһиттэрэ куруук көмөлөһөллөр. Пуорумҥа уопуттаах ийэлэри кытта көрсөн, оҕону иитиигэ сыыһа-халты туттунуу тахсыбатын курдук өрүү сүбэлэһэбит. Онон өйдөспөт түгэннэри тумнан ааһабыт», — диэн Светлана санаатын үллэстэр.

fc4d127b 66d3 4558 9265 5e48917282cf

Мөҕөн-этэн тылгын ылыннарбаккын  

Ксенофонтовтар бииргэ төрөөбүттэрин кытта сыл ахсын ыал аайы уочаратынан көһө сылдьан, Саҥа Дьылы, сайын түһүлгэҕэ саха төрүт аһын тардан, Ыһыаҕы бииргэ ылар үгэстээхтэр. Аан тэлэччи аһыллар да, 11 ыалдьыт дьиэҕэ биирдэ кутулла түһэр. Светлана эдьиийдэрэ эмиэ 4-5-тии оҕолоохтор, сиэн оҕолоохтор. Онон биир да бырааһынньык ырыата-тойуга, көрүдьүөс күрэхтэһиитэ суох ааспат, улахан дьиэ кэргэн үөрүү-көтүү, көр-күлүү аргыстаах сылдьаллар.

«Оҕолорбут тиэргэн иһигэр Эһээ Дьыл бэлэҕин көрдүүр үтүө үгэстээхтэр. Эрдэттэн тугу баҕаралларын кумааҕыга суруйаллар, үчүгэйдик үөрэммит оҕолор киэннэрэ 100% туолар, оттон мөлтөхтүк үөрэммиттэри Тымныы оҕонньор бэйэтэ быһаарар. Ити курдук, үөрэхтэригэр кыһалларга үөрэтэбит. Оҕону бирикээстээн, мөҕөн-этэн тылгын ылыннарбаккын, оонньуу быһыытынан бырайыак суруйан, бэйэ дьоҕурун таба тайанан, харчы оҥорорго үөрэттэххэ, олоххо бэлэмнээх дьон тахсар», —  диир ийэлэрэ.

* * *

Ксенофонтовтар итинэн тохтоон хаалбакка, доруобуйа, үп-харчы эрэ уйдар, өссө хас даҕаны оҕону эбии иитэ ылар санаалаахтар. Көмүс сүрэхтээх, аһыныгас санаалаах буолан, дьиэ кэргэн истиҥ-иһирэх, сылаас сыһыанын төрөппүт көрүүтэ суох хаалбыт оҕолорго бэлэхтээн эрдэхтэрэ. Маннык сис ыалга Дьиэ кэргэн, Оҕо сылыгар эрэ буолбакка, өрүү даҕаны сүгүрүйүөх, махтаныах тустаахпыт.

  • 0
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Комментарии (0)

Никто ещё не оставил комментариев, станьте первым.

Оставьте свой комментарий

  1. Опубликовать комментарий как Гость.
Вложения (0 / 3)
Поделитесь своим местоположением
В Ил Тумэне

Связующее звено

На очередном пленарном заседании Госсобрания Якутии депутатам предстоит утвердить членов…
20.04.24 11:51