Уопсастыба

Тэрилтэттэн тутулуктаах

Дьиҥэр, хас биирдии тэрилтэ муниципальнай былааска сэлээннээбэккэ эрэ бэйэтин тиэргэнигэр бөҕү-сыыһы хомуйа сылдьыахтаах, кураанах буорунан көрө сытар сиргэ газону, сэппэрээги, оту-маһы олордуохтаах, үүнээйи турар сирин кыраһыабай көстүүлээх күрүөнэн киэргэтиэхтээх, киэҥ сиргэ ыскамыайка, банаар туруоруохтаах. Сатыы дьон сылдьар сиригэр күһүн-саас халтараан кэмҥэ кумаҕы кутуохтаах, кыһын хаары күрдьүөхтээх.

2024 с. бастакы кыбаарталыгар Дьокуускай дьон олороругар табыгастаах Арассыыйа 50 куораттарын ахсааныгар да киирбэтэ, хомойуох иһин, дойду үрдүнэн саамай мөкү куораттар рейтиннэрин хаҥатта. Олорорго бары өттүнэн үчүгэй усулуобуйалаах куораттар ахсааннарыгар Москва, Грознай, Санкт-Петербург, Краснодар, Калининград, Казань, Сочи о.д.а. киирдилэр.

Биллэн турар, ити ааттаммыт куораттарга пааркалара, искибиэрдэрэ, күлүмүрдэс уоттардаах, муусукалаах фонтаннара дэлэгэй, оту-маһы, сибэккини киһи хараҕын араарбакка көрөрүн курдук тупсаҕайдык сатаан олордоллор. Аны хаар түһүөр диэри газоннара күөх кырыстаах, биһиэнин курдук куораты саба бүрүйэр быыл суох.

Сыл ахсын мөлүйүөнүнэн айанньыт тоҕуоруһар улахан куораттарыгар Сахабыт Сирэ тэҥнэһэр кыаҕа суох эрээри, саатар ыалларбытыттан, Хабаровскайтан хаалсыа суох этибит. Уһук Илин Амур өрүс кытылыгар турар куоракка сүнньүнэн балыгы астыыр, ойуур маһын кэрдэр, ону таҥастыыр, массыынаны, уу суудунатын оҥорор бырамыысыланнас сайдан турар.

Биһиги өрөспүүбүлүкэбит курдук алмааһы, гааһы, көмүһү, таас чоҕу о.д.а. айылҕа баайын дэлэгэйдик хостооботтор. Ол эрэн куораттара  хас хардыы аайы ото-маһа, сибэккитэ хойуутунан, фонтана элбэҕинэн, өрүс кытыла тупсаҕайынан, кыраһыабайынан соҕурууҥҥу куруортартан хаалсыбат. Хабаровскайга баар хас биирдии тэрилтэ тиэргэнин тупсарыахтаах, көҕөрдүөхтээх диэн сокуон ылыммыттара итиниэхэ сүрүн тирэх буолар. Оттон биһиэхэ хайдаҕый?

Хайдах хаһаайын баара тэлгэһэтиттэн биллэр

Александр Корякин, Ил Түмэн Тутууга, олох-дьаһах, хомунаалынай хаһаайыстыбаҕа уонна энергетикаҕа сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ:

– 2023 с. алтынньы 4 күнүгэр Ил Түмэн иккис уочараттаах пленарнай мунньаҕар Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэрээһиннэрин сирдэрин-уоттарын тупсарыы быраабылатыгар сыста сытар сир-уот кыраныыссатын быһаарыы бэрээдэгин туһунан 623-6 №-дээх өрөспүүбүлүкэ сокуонун барылын үһүс тиһэх ааҕыыга ылыммыппыт.

Тустаах сокуон дьон олороругар табыгастаах усулуобуйаны тэрийэргэ, куораппыт, нэһилиэкпит кэрэ көстүүлээх буоларын хааччыйарга тахсыбыта. Тиэргэни тупсарарга сыста сытар сир-уот кыраныыссатын быһаарарга анал хамыыһыйа тэриллиэхтээх, ол хамыыһыйа тиэргэни тупсарыыга ирдэбиллэри олохтуур.

Бу сокуоҥҥа олоҕуран, Дьокуускай куоракка уонна улуустар бөһүөлэктэригэр, нэһилиэктэригэр баар хас биирдии тэрилтэ тиэргэнин тупсарыахтаах, ол эбэтэр бөҕү-саҕы хомуйа, ыраастыы сылдьыахтаах, ону таһынан, оту-маһы, сибэккини олордуохтаах. Туораттан ким эрэ кэлэн тиэргэммитин хомуйарын, сибэкки олордорун күүтэн олорбокко, улахан даҕаны, кыра даҕаны тэрилтэ бары олбуордарын тас көстүүтүн тупсарыахтаахтар, көҕөрдүөхтээхтэр.

Холобур, куоракка ЛОРП Өлүөнэтээҕи биир кэлим пароходство тэрилтэтэ, «Сургутнефтегаз» Саха Сиринээҕи салаата, «Якутскэнерго» о.д.а. сыл ахсын тиэргэннэригэр киһи хараҕын үөрдэр сибэкки арааһын олордоллор. Тэрилтэҕэ кэллэххинэ, хайдах хаһаайын баара тэлгэһэтиттэн тута биллэр. Ким эрэ ыһыллан-тоҕуллан, быыл быыһыгар бурҕайан биир да сибэккитэ суох олорор. Онон тэрилтэ туһунан дьон санаата тиэргэннэриттэн үөскүүрүн умнар сатаммат.  

Үгүс дьон соҕуруу сылдьан кэлэн баран хайдах кинилэргэ кыраһыабайын, отторо-мастара, сибэккилэрэ элбэҕин, быыл суоҕун кэпсииллэр. Биһиги атын дьоҥҥо ымсыыра олоруохпут оннугар хас биирдии тэрилтэ тиэргэнин тупсарыыга үбү-харчыны көрөн, ылсан үлэлэстэҕинэ, куораппыт, нэһилиэкпит тупсан, киэркэйэн иһиэ этэ.

Дьокуускай куоракка оскуолаттан, уһуйаантан саҕалаан, бары маҕаһыыннар, балыыһалар, МФЦ-лар, аптекалар тиэргэннэригэр бурҕайа сытар быыл оннугар газону, оту-маһы, сэппэрээги сэлэлии олортохторуна, бэйэлэрэ даҕаны үлэлэригэр күн аайы үөрэ-көтө кэлиэхтэрэ. Онон куораппыт тупсара, от-мас, сибэкки элбиирэ хас биирдии тэрилтэ хаһаайыныттан улахан тутулуктаах.

Сокуон таҕыста даҕаны толоруллуохтаах, ону ылыммат дуоһунастаах дьон эппиэтинэскэ тардыллыахтарын сөп, — диэн норуот дьокутаата быһааран биэрдэ.

Соторутааҕыта биллэриини көрбүтүм, газону 50 кв. м. итэҕэһэ суох сиргэ 1 кв. м. 500 солк. олордон биэрэллэр, ону таһынан, Сахабыт Сирин кыһынын тулуйар Сибиир яблонятын 1000 солк., кытыаны 1500 солк., рябинаны 1500-2000 солк., облепиханы 800-1200 солк., малинаны 400-500 солк. атыылыыллар.

Биир тэрилтэ тиэргэнин көҕөрдөргө оннук айылаах элбэх үп ороскуоттаммат. Тэлгэһэтин  тупсарыан баҕалаах ким баҕарар ылсыан, кэлин үүнээйитин көрө-истэ сылдьыан сөп. Биһиэхэ самаан сайын кэлиитэ бэс ыйыгар яблоня хоп-хойуу мап-маҥан сибэккилэнэн, хайа баҕарар олбуору киэргэтэр кыахтаах.