Уопсастыба

Бүгүҥҥү сорукпутун ылан, сарсыардааҥҥыбытын чэйдии олорон "Бүгүн Абакан авиагруппатын манна көһөрөллөр. Кинилэр хорутуллубут сир ис өттүн уматыахтаахтар" диэн лесник Борис Михайлов сырдатта. Бары да бу сонуну истэн күө-дьээ буоллубут. Уоту уотунан эрэ кыайдахха көдьүүстээҕин бары да билэ сырыттахпыт. Ол эрэн оннук уоту анал көҥүллээх эрэ дьон ыытар. Бу кэлиэхтээх дьоммут оннук көҥүллээхтэр эбит. Массыынанан сэлиэнньэҕэ сорукка барбыт Ян Филиппов тиийэн кэллэ. Массыынатыттан аҕалбыт таһаҕастарын биэрэ туран: "Бу Надежда Павлова баһаарга сылдьар уолаттарга диэн бэрэски буһаран ыытта",- диэн хортуон дьааһыгы көтөҕөн аҕалан остуолга ууран кэбистэ. Маннык уустук кэмнэргэ өрүү ис сүрэҕиттэн күүс-көмө буолан, нэһилиэгэр, дойдутун дьонугар өрүү туһалыы турар урбаанньыттарбыт холобур буолаллар. Баһаарга кэлбит дьону ас-үөл өттүнэн хааччыйа сылдьар "Анастасия" маҕаһыын салайааччытыгар Тамара Пахомоваҕа махталбыт улахан.

Эбиэттэн киэһэ тыалбыт өссө күүһүрдэ. Бу Мотойҕон сиһэ өтөрүнэн уокка былдьамматах маар уонна бэс сир. Манныкка уот, ордук тыаллаах кэмҥэ, сэтэрии-сэтэрии барар. Дрон көтүтэн балаһыанньаны көрөбүт. Билиҥҥитэ син тулуктаһан турар курдук. Иван Иванович үрэх уҥуор сытар Таала диэн сир хаһаайыттарыгар эрийэн уот кинилэргэ чугаһаабытын, сэргэх буолалларыгар ыҥырда. Бу тыалга куоттаҕына да көҥүл. Үрэх эрэ уҥуор тахсыбатар хайдах. "Урут уоту от үрэххэ киллэрдэххинэ туппут курдук сананар буолар этибит. Билигин төттөрү, от үрэхтэргэ эрэ киллэрбэтэр ханнык диэн өрө мөхсөбүт. Уот билигин, өртөөһүн бобуллан турар кэмигэр уот үрэххэ киирдэҕинэ, сэтиэһиннээбит от буорах курдук түргэнник күлүмнээн умайар", - оҥосто сылдьан Болуодьа сэһэргиир. Ханна эрэ ыраах бөртөлүөт биинтэтин тыаһа битигирээтэ. Өр гыммакка быыһыыр сулууспа анал бөртөлүөтэ кэлэн иннибитигэр түстэ. Абакан авиагруппата кэллэ.

Летнаб тахсан баһаар туругун сырдатта. Мантан киэһэ Бэрдьигэстээххэ өрөмүөҥҥэ  турар тыраахтар оҥоһуллан кэлиэхтээҕин иһитиннэрдэ. Хата тыраахтарбыт саппаас чааһын ыыппыттар эбит. Дэгиттэр уол Анатолий Заровняев тыраахтары өр гыммакка оҥоро оҕуста. Маннык, чиэски сиргэ, оҥосто сырыттахха тиийбэтэ, өссө эбии наадата эбиллэ турааччы. Оннуктан, чахчы, тиэхиньикэҕэ сатабыллаах киһи эрэ үөскээбит уустуктан тахсарын бүгүн, Анатолийы көрөн, өссө биирдэ итэҕэйдим.

Кыахтаах тиэхиньикэ илии үлэтин кытта тэҥнэһиэ дуо? Суох буоллаҕа. Тыраахтар хорутан барбыт сирин кэннэ ким күрдьэхтээх, ким эрбиилээх батыһан иһэбит. Бүгүн түүннэри сылдьан уоту иннин быһар былааннаахпыт. Тоҕо түүн? Түүн уот мөлтүүр, куттала аччыыр. Маннык кэмҥэ туттумахтаан, уоту туттахха улахан кыайыы тэҥэ. Ол эрэн бүгүн тыалбыт тохтообокко силлиэрдэ. Киэһэ 11 чаас буолла да, сиик түспэтэ. Баһаарбыт уота хараҥаҕа ыраахтан кытыаста көстөр. Биһиги фара уотугар тирэхтээх тиэхиньикэ кэнниттэн туора түспүт мастары эрбэтэ, бүөлүү охтубут булуук тиэриитин күрдьэҕинэн быраҕа баран иһэбит.

"Прием! Прием! Таала өттүнэн уот куотта!" - араассыйа нөҥүө киһи саҥата иһилиннэ. Бу сэлиэнньэттэн баара-суоҕа икки аҥаар биэрэстэлээх сир буолар. Үрэх оломо мантан 4 биэрэстэ холобурдаах. Тиийэрбитигэр эргиир. Суһаллык тиэхиньикэлэрбитин, дьоммутун хомуйа тутаат уҥуор айанныыр буоллубут. Чаһыбыт түүн 3 чааһы ааспыт. Бөлөх салайааччыта Иван Яковлев тута нэһилиэк баһылыгын солбуйааччытыгар төлөпүөнүнэн сибээскэ тахсан билиҥҥи балаһыанньаны быһаарда. Эбии дьон, күүс наада буоларын эттэ. Баазабытыгар төннөн, сып-сап хомунаат үрэх уҥуор ыстаннардыбыт. Бу билигин суруйарга дөбөҥ, судургу курдугун иһин, оччоҕо, түүн сэлиэнньэҕэ чугаһаабыт уот кутталлааҕыттан бары да ытырыктатабыт. Таалаҕа чугаһыырбыт саҕана биир массыына, биир МТЗ тыраахтар номнуо кэлэн туралларын көрүстүбүт.  "Түүннэри дьиэбин тоҥсуйан соһуттулар ээ. Хайалара буоллаҕай, диэн дьиктиргээн тахсан ыйыппытым баһылык солбуйааччыта Евдокия Пахомова кэлэн турар эбит. Уот куоппут диэн тыллаата. Оччону истэн баран, тыраахтарбын эһэ охсоот бу кэллим" диэн Баһылай Кириллин кэпсиир. "Үрэҕи ханан куоппутуй? Төһө дириҥник киирбитий?",- кэлбит дьонтон хайалара эрэ ыйытар. "Билигин уолаттар Соколынан разведкаҕа бардылар. Тиийдэхтэринэ араассыйанан тугун-ханныгын биллэриэхтэрэ", - диэн Иван хоруйдуур. Өр күүттэрбэккэ разведкабыт сибээскэ тахсан, хоту өттүнэн уот үрэҕи уҥуордаабытын иһитиннэрдилэр. "Эһиги төннөн суһаллык абакааннары аҕала охсуҥ. Уоппут иһирдьэ киэҥник киирбит бадахтаах. Элбэх киһи наада буолсу",- суһал сорук тыраахтардаах Илья Павлов биһиккигэ бэрилиннэ. Кэлбит суолбутунан төттөрү ыстаннардыбыт. Тиийбиппит дьоммут баһаартан саҥа кэлэн олороллор эбит. Салайааччылара тыала билиҥҥэ диэри астыбакка турарыттан бэркиһээн төбөтүн быһа илгистэр. Уот үрэх уҥуор тахсан дэриэбинэҕэ кутталы үөскэппитин, бара охсон булуук кэнниттэн утары уот ыыта охсуохтаахтарын илдьиттиибин. Үөрүйэх дьон, барытын тута өйдүү охсон, өр гыннарбакка тыраахтар бырысыабар тахсан олорустулар.

Мытаахтыыр суолтан Таалаҕа туорааһыҥҥа тиийбиппит булууктаах тыраахтары тиэммит массыына кэлэн турар эбит. Тырахтарыыс Дьулус Потаповы атын баһаарга сырыттаҕына, уот куоппутун иһин суһаллык манна ыыппыттар. Бу иннинэ биһиэхэ кэлэн хас да күҥҥэ сылдьан арҕаа өттүнэн Мотойҕон үрэҕэр диэри булууктаан барбыта. Бэйэтэ бу соторутааҕыта Анал байыаннай дьайыыттан кэлбит, сытыы-хотуу уол. Онон эрэх сананныбыт. Баһылык солбуйааччыта Евдокия Пахомова Бэрдьигэстээхтэн икки  уу баһар массыына манабылга кэлбиттэрин, дьахталлар хонтуораҕа кэлэн ас буһаран, көмөлөһөн эрэллэрин кэпсээтэ.

Кэлбиппит дьон өссө элбээбит. Биир тыраахтар уот уҥуор тахсан утары хорутан кэлэрдии айаннаата. Биһиги эмиэ хайдыһан тиэхиньикэлэр кэннилэриттэн бардыбыт. Тыраахтар уоту кыйа хорутар. Бу бииринэн уоту түргэнник умулларарга көдьүүстээх, ол эрэн балаһа тыал түстэҕинэ сэрэхтээх. Хата салгыммыт кэннибититтэн буолан, утары уот ыытааччыларга да, биһиэхэ да салгыннааҕа кэм үчүгэй. Киһи элбэх буолан булуук тохтообокко барар. Арай бу сырыттахпытына халлаантан, бастаан биирдиилээн, онтон сэниэлээхтик, күүттэриилээх таммахтарбыт түһэн бардылар. Өр буолбакка от-мас сиигирэн, уоппут да сэниэтэ өһүллүөхчэ буолла. Күнүс 12 чаас ааһыыта уоппутун эргийдибит. Хата, ол тухары тохтообокко ардаан абыраата. Эргиллибит сиргэ саҥа кэлбиттэр манабылга хаалар буоллулар...

Василий ТИМОФЕЕВ,

Горнай.

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ