Уопсастыба

Бэл, бэс ыйыгар Балтикаттан өрүү сөрүүн тыал үргүйэр, муора уонна бэс чагда буккуспут салгына олус ыраас, чэбдик. Николай манна олорбута ырааппыт киһи кууркаҕытын, халыҥ сибиитэрэҕитин илдьэ кэлээриҥ диэн эрдэттэн сэрэтэн, хата тоҥмотубут.

Светлогорскай куоракка «Янтарь-холл» диэн төгүрүк быһыылаах бэрт улахан уораҕайга нэдиэлэ аайы Арассыыйа эстрадатын сулустара кэлэн кэнсиэртииллэр, «КВН» көр-күлүү киэһэтэ ыытыллар. Николай сүбэтинэн «Блестящие», «REFLEX», «Руки вверх» курдук устудьуоннаабыт сылларбыт сулустарын кэнсиэригэр сылдьан сүрдээҕин астынныбыт. Хас муннук аайы ньиргийэ сылдьыбыт урукку хит ырыалары истэн, киһи эдэр сааһын эргитэ саныыр, ол кэм уйулҕатыгар киирэн хаалар. 

Кэнсиэр кэнниттэн Николай хап-хара, килэрийбит-халарыйбыт көрүҥнээх, иһигэр киирдэххэ, сөмөлүөт курдук «Lexus» массыынанан илдьэн биэрдэ. Биир идэлээҕим Саха Сириттэн ыраах тэлэһийэ сылдьан, маннык кыахтаахтык олорорун көрөн астынан-дуоһуйан, суруналыыстар ааттарын үрдүктүк тутарын иһин киэн тутта санаатым.   

Калининградскай уобалас Судаарыстыбаннай Мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ Андрей Кропоткин янтарь таастаах эрэгийиэни чинчийэр, биллиилээх кыраайы үөрэтээччи саҥа тахсыбыт кинигэтин «буруолаппытынан» биһиги уолбутугар биир бастакынан бэлэхтээтэ

Аныгы суруналыыстыка уратыта

– Николай, суруналыыс идэтэ төһө да «төрдүс былаас» диэн үрдүктүк сыаналаннар, туох кистэлэ кэлиэй, кыра хамнастааҕынан, социальнай көмүскэлэ намыһаҕынан биллэр. Ол иһин да саха суруналыыстыкатыгар эн курдук тарбахха баттанар хорсун дьон бу уустук эйгэбитин урбааны кытта ситимнииллэрин, киһи холобур оҥосто көрөр. Арассыыйаҕа тиийэ киэҥник биллэр «ҮЙЭ» сурунаалы төрүттээбит ситиһииҥ кистэлэҥин сэгэтэ түһүөххүн сөп дуо? Билигин элбэх киһи ис кыаҕын арыйан, туспа суолун тэлиэн баҕарар. Кинилэргэ тугу сүбэлиэҥ этэй?

– Үрдүк сыанабылгар махтал, Марианна! Билигин толкуйдаан көрдөхпүнэ, олоххо буолуохтаах син биир хаһан эмэ, хаһан эрэ буолар эбит. Киһи бэйэтин сатаан иһиллэнэр, ис кыаҕын кырдьыктаахтык көрүнэр буоллаҕына, ылынар быһаарыныылара, хамсанар дьаһаныылара саас-сааһынан сааһыланан, салаллан иһэрин бэлиэтиэхпин баҕарабын. Биллэн туран, оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар мин классическай суруналыыстыка суолунан айанныыр, судаарыстыбаннай өйүнэн-санаанан салайтарыллар иһитиннэрэр-биллэрэр салааҕа айар-тутар баҕалааҕым. Ол эрээри, баҕар, идэбэр уһаарыллыым олус эрдэ саҕаламмытыттан дуу, үлэлии сылдьар эйгэм наһаа кыараан хаалбыт курдук турук иилии кууһан дуу, өрөспүүбүлүкэм национальнай бэчээтигэр туох эрэ сонун сүүрээни киллэриэхтээхпин дьолоҕойдотон дуу, тус суолбунан-ииспинэн барар кэмим кэлбитин өйдөөбүтүм.

Киһи идэтин таптыыр, үлэтиттэн дуоһуйар буоллаҕына, айымньылаахтык айар-тутар, этэргэ дылы, туохтан да толлубакка көҥүллүк, холкутук тыынан баҕатын олоххо киллэрэн иһэр. Арай, итиннэ эбэн эттэхпинэ, хаһан баҕарар бэйэҕэ эрэллээх, күүстээх куттаах-сүрдээх, киэҥ көҕүстээх буолуохха наада быһыылаах. Тирээн кэллэҕинэ, арыт өрүһү өксөйөн, ардыгар сүүрүгү сырыһыннаран иһэр үтүөҕэ, сырдыкка дьулуур – халбаҥнаабат тирэх. Хайа да түгэҥҥэ дьон хараҕын утары көрөр курдук дьаһанар үөрүйэх киһи төрөппүттэрэ иитиилэрин-такайыыларын кытта быһаччы ситимнээх диэн өйдүүбүн. 

Ил Түмэн IV ыҥырыылаах мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ, Госдума III-IV ыҥырыыларын дьокутаата Виталий Басыгысов «ҮЙЭ» сурунаалы сөбүлээн, сэргээн ааҕар

«ҮЙЭ» уһун үйэлэниитэ

-- Саха Сириттэн тэйиччи олорон «ҮЙЭ» сурунаалы таһаарар төһө уустугуй? Дойдугун ахтыбаккын дуо?

-- Сурунаалбыт быйыл лоп курдук 15 сааһын туолар. Эмиэ да уһун, эмиэ да кылгас кэрдиис быһыытынан сыаналыахха сөп. Ол эрээри, билиҥҥи олохпутун устуоруйа үрдэлин таһымыттан көрдөххө, быыһык кэм дьонобут. Кэм ыйааһынын бэскитигэр уурдахха, маннык уустук билиҥҥибитигэр «халыҥ» кээмэйинэн, элбэх ахсаанынан, тиһигин быспакка ааҕааччыга сурунаалы тиэрдии, Москуба суруналыыстара бэлиэтээбиттэринии, хорсун быһыыга тэҥнээх. Кистэл буолбатах, бүтүн дойду үрдүнэн үгүс таһаарыы сабылларга күһэллэн, ырыынактан тахса турар.

Биһиги дьиэ кэргэн сүүрбэччэ сыл устата аан дойду устун элбэхтик айанныыр, саҥаттан саҥа куораттары көрөр үгэстээх буоламмыт, онлайн үлэ ордук барсар дии саныыбын, биһиэхэ ол сүгэһэр буолбатах. Этэргэ дылы, хайа да «-» бэлиэҕэ «+» эгэлгэтин таба көрүү мин айылҕаттан хатаҕалаппыт үтүө өрүтүм быһыылаах.

Бырайыактарбыт ис хоһоонноро, көрүҥнэрэ олоҕу кытта тэҥҥэ уларыйа, сайда турар. Ону ааҕааччыларбыт өрүү сэргии ылыналлара биһигини кынаттыыр.

Мин тутуһар тускулум куруук биир: киһи ыраланара, былаанныыра барыта хайаан да туолар аналлаах. Ол бүттүүнэ бэйэҕиттэн эрэ тутулуктаах эрээри, саамай сүрүнэ, олох бары салаатын (дьиэ кэргэн сыһыана, дуоһуйууну аҕалар үлэ, о.д.а.) кытта сатаан дьүөрэлиир сатабыла элбэҕи быһаарар. Өй уонна сүрэх мөккүөрүттэн эн тус бэйэҕэр уонна таптыыр дьоҥҥор ордук туох суолталааҕын сүһэн ылыы, дьэ, эмиэ да уустук, эмиэ да судургу.  

Төрөөбүт төрүт дойдубун, тапталлаах Сахам Сирин кытта сибээспин хаһан даҕаны быспаппын, быыс-арыт көһүннэр эрэ куруук бара-кэлэ сылдьабын.

Николай Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун Саха Сиринээҕи салаатын Галина Бочкарева салайбыт кэрдиис кэмин «аныгы саха суруналыыстыкатын кыһыл көмүс сылларын» быһыытынан үрдүктүк сыаналыырын астына иһиттим

Кенигсберг угуйар күүһэ

– Николай, онтон Калининградка хас саха олохсуйда? Кинилэр ханна үлэлээн, тугунан дьарыктанан, хайдах дохуот киллэринэн олороллоруй? Бу куораты тугун ордук сөбүлээтигит?

– Кыстыы кэлээччилэри, устудьуоннары, дьиэлэнэн-уоттанан олорооччулары барыларын аахтахха, 1000 кэриҥэ киһи Саха Сириттэн кэлбитин бэлиэтииллэр. Аныгы кэм ирдэбилинэн дьон-сэргэ кэтэхтэн үлэлииргэ үөрэннэ, онон Калининграды иккис дойду оҥосторго быһаарыммыт дьон үгүс. Маны сэргэ, бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсан, бэйэ дьыалатын арыйан, бэйэлэрин кыахтарын холонооччу да аҕыйаҕа суох.

Мин киэн тутта ааттыахпын баҕарабын: Калининградскай уобалас Бырабыыталыстыбатын эрэгийиэннээҕи хонтуруолга миниистрин э.т. Денис Белозерову, манна иккис улахан куорат – Гурьевскай кииннэммит балыыһатын сүрүн бырааһын э.т. Иван Оконешниковы. Бу Саха Сирин бэлиэ дьоно ыраах сытар арҕаа эрэгийиэҥҥэ кэлэн салайар үлэҕэ дьоһуннук үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Бары билэргит курдук, Денис Белозеров Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан, Дьокуускайдааҕы килиэп кэмбинээтин салайааччытынан киэҥ далааһыннаахтык үлэлээбитэ. Ол иһин Калининградка  ыытыллар биир дойдулаахтарын ыһыахтарыгар, атын да тэрээһиннэргэ мэлдьи өйөбүл буолар.

Биһиги дьиэ кэргэҥҥэ Калининград чаҕылхай түгэннэри бэлэхтиириттэн дьылҕабытыгар махтанабыт. Манна 2019 сыллаахха кырачаан кыыспыт Алия күн сирин көрбүтэ, уолбут Арчын «Олох оскуолата» диэн Москубатааҕы филиалга үөрэнэн, сүрдээҕин үүннэ-сайынна, эрэллээх доҕоттордонно. Мин эрэгийиэн бастыҥ урбаанньыттарын эйгэтигэр киирэн, күннэтэ аныгы сүүрээннэри иҥэринэбин, сонун алтыһыыларынан инникибин сырдатынабын. Дойду тэбэр сүрэҕэр, биллэн турар, кэмиттэн-кэмигэр барабыт-кэлэбит. Ол эрээри, Калининград көй салгына, холку тэтимэ, элэккэй дьоно, үтүөкэн доҕотторбут ордук күндүлэр, чугастар.    

Хаартыскалар Н. Кривошапкин архыыбыттан.