Уопсастыба

Василий Слепцов киинэтэ атыттарга майгыннаабат, тыа сирин кыһалҕалаах олоҕун, дьон социальнай өртүнэн тэҥэ суох буолуутун, бэйэ-бэйэҕэ сыһыанын таарыйар.

Улааттахпына миллионер буолуоҕум

...1990-ус сылларга бииргэ оонньоон-көрүлээн улааппыт доҕордуу уолаттар бэйэлэрин видеокамераҕа усталлар, улааттахтарына ким туох буолуон баҕарарын кэпсииллэр. Ким эрэ милииссийэ, тутааччы, быраас дэһэллэр, оттон биирдэстэрэ: «Мин миллионер буолуом, эһиэхэ массыына ылан биэриэм», — диир. Ол кэмтэн ыла номнуо 20-чэ сыл ааһа охсор.  

Үс табаарыстыылар тыа сириттэн ырааппатахтар, мустар сирдэрэ эргэ хабыс-хараҥа кулууп дьиэтэ, күн аайы бииртэн биир хатылана турар чуҥкук киэһэлэри аһыы утаҕынан сэргэхситэ сатыыллар. Бииргэ сүүрэн-көтөн, кутаа уотун тула олорон ыллаан, истиҥник кэпсэтэн улааппыт доҕордоро Вадим Санкт Петербург куоракка үөрэнэ барыаҕыттан дэриэбинэ уолаттарыттан тэйэн хаалбыт. Бэл уруу киэһэтин тэрийэр сыбаайбатыгар ыҥырбатаҕыттан уолаттар олус хомойоллор.

Вадим кэргэнин кытта төрөппүттэригэр кэлбитин истэн киниэхэ бара сылдьарга сананаллар, баар-суох эр санааларын ылынан тиийэллэр даҕаны, киириэхтэрин баҕарбаттар. Соҕуруу куораттан кэлбит хаһааҥҥы эрэ табаарыстара уолаттары көрөн: «Хайа, туох сонун? Ханна бааргыт, тугу үлэлиигит? Ыал буоллугут дуо?», — диэн ыйыталастаҕына туох диэхтэрин билиминэ умса көрөн туран кэтэхтэрин тарбаныахтара.

«Ээ, ити хочуолунайга хачыгаардыыбын, хантан, ойоҕум да оҕом да суох», — диэн хардарартан кыбыстан, уол ыал дьиэтин ааныгар тиийэн тэпсэҥнии турда, онтон тоҥсуйбакка, ааны арыйан киирбэккэ куотан хаалла.  

Олох кэрэтиттэн маппыт уолаттар

Сураҕа Вадим кыаҕырбыт, харчыламмыт, байбыт үһү дэһэллэр, онон тэҥнээхтэрин кытта табаарыстаһан эрдэҕэ, оттон тыа сиригэр хаалан хаалбыт мөлтөх таҥастаах, хачыгаардыы сылдьар оҕо сааһын доҕотторун умнан кэбистэҕэ.  

Үөрэҕи баһылаабакка, үчүгэй үлэни булбакка, куорат кыраһыабай олоҕуттан маппыт, итирдэр утаҕы батыһан, тус олохторугар табыллыбатах табаарыстыылар уку-суку олорон, ааспыты эргитэ саныыллар. Буор иһээччигин диэн биирдэстэрин ойоҕо быраҕан барбыт, оҕотун да кытта көрүһүннэрбэт. Оттон сорохторо отуччаларын ааһыахтарыгар диэри ыал буола, оҕолоно да иликтэр.  

Тыа сиригэр туох да аралдьыйыы суох, эбис-эргэ дьиэлэр санаарҕаабыттыы умса көрөн тураахтыыллар. Уолаттар баян, гитара ылан оонньуу сатыыллар даҕаны, саах сыбахтаах хотонтон ырааппакка дьонтон, олохтон хааллым диэн сүрэҕи кэрбиир санаа түһүүтүгэр, кэскилэ суох биир кэм сиэрэй олоххо батары түспүт дууһа ыллаабыта даҕаны ынчык буолан иһиллэр. Олохторун курдук кулууп иһэ борук-сорук хараҥа, таһырдьа ардах түһэр, онтон букатын даҕаны уоттара баран хаалар.

Биир уоллара үйэм тухары сөмөлүөтүнэн көтө иликпин, атын куораттары, сири-дойдуну, оннооҕор Өлүөнэ остуолбаларын көрө иликпин диэн үөһэ тыынар. Хоһоон айар, ырыа суруйар табаарыстара талааннаах курдук эрээри, тыа сириттэн ырааппатах киһи бэрт килбик, симик майгылаах. Хаһан эрэ куоракка киирэн хоһооннорун көрдөрүөн баҕарар.

Ити курдук, режиссер тыа сиригэр бэрт талааннаах дьон бааллар эрээри, тэлгэһэлэриттэн тэйбэккэ хаалан хаалбыттарын, аныгы кэм дьоллоох олоҕуттан маппыттарын, онтон санаарҕыылларын, дууһа-сүрэх ыарыыта буолалларын көрдөрөр.

Ол эрэн бу Бааска, Сашка, Петька эрэ кыһалҕата буолбатах, тыа сириттэн эдэр ыччат көһөн барда, ынах-сүөһү ахсаана аҕыйаата, төрүт аспыт аҕыйах сылынан сүтэр кутталлаах дииллэр. Кыра нэһилиэккэ хаарбах мас дьиэлэр эмэҕирэн тураллар, кураанах буордаах уулуссалар быылынан бурҕайа сыталлар, куорат курдук аралдьыйыы суох, күн аайы хотон уонна дьиэ, олоҕуҥ онон бүтэр. Маннык усулуобуйаҕа ким дэриэбинэҕэ үлэлии хаалыай, үрүҥ илгэни үрүлүтэ сүүрдүөй, эмис сыалаах эти астыай?

Дьонтон итэҕэс санаммат туһугар

Нууччаларга соль земли (сир туустара) диэн өс хоһооно баар, дьиҥэр, бу киинэҕэ тыа сиригэр хаалан хаалбыт үс доҕордуу уолаттар өбүгэ дьарыгын үйэтитэр, төрүт аспытын дэлэтэр, саха киһитэ тыа сириттэн төрүттээҕин ситимниир, тумус туттар дьоммут буолуохтаах этилэр.

Ону киинэҕэ тыа сиригэр үлэлии, олохсуйа хаалар киһи олоҕор табыллыбатах, дьонтон итэҕэс курдук сананар, санаата муунтуйар диэн режиссер көрдөрөр. Уолаттар сыбаайбаҕа кэтэр киһилии таҥастара да суоҕуттан хараасталлар. Биһигини маннык таҥастаах эрэстэрээҥҥэ киллэриэхтэрэ суоҕа дэһэллэр.

Өскөтүн тыа сиригэр үлэлиир-олохсуйар дьоҥҥо үрдүк хамнас төлөнөн, кинилэр бар дьон ытыктабылыгар сылдьаллар, өрө тутуллаллар диэн судаарыстыбаннай бэлиитикэ ыытыллара буоллар, аныгы олох дьэрэкээн көстүүтүттэн матан, тыа сиригэр курсуйа сытабын диэн уолаттар бэйэлэрин мөлтөхтүк сананыа суох этилэр.

Билиҥҥи дьон киһини олоҕор төһө ситиһиилээҕинэн сыаналыыллар, оттон тыа сиригэр үөрэммэккэ, хочуолунайтан атын сиргэ үлэлээбэккэ хаалан хаалбыт, аһыы утаҕы батыһа сылдьан иһэр дьонтон дьалты тутталлар.

Дьиҥэр, тыа сиригэр таһыччы үрдүк хамнаһы олохтоон, дьон олороругар куораттан итэҕэһэ суох усулуобуйаны тэрийдэххэ, куораттан тыа сиригэр үлэлии барааччы элбиэ, үлэ миэстэтэ былдьаһык буолуо этэ. Оччотугар тыа дьоно бэйэлэрин дьонтон итэҕэс курдук сананаллара, олохпут дьиэ уонна хотон эрэ икки ардыгар ааһар диэн кэмсинэллэрэ, итирдэр утахха убаналлара аҕыйыан сөп. Режиссер Василий Слепцов «Сибэкки биэрээри» киинэтэ ити курдук киһини толкуйдатар дириҥ ис хоһоонноох.

Киинэ бэстибээлин чэрчитинэн, Үлэ кыбаарталыгар оҥоһуу өйү киинэҕэ уонна анимацияҕа туттуу, грими оҥоруу, уустук усулуобуйаҕа киинэни устуу кистэлэҥин арыйар маастар-кылаастар ыытылыннылар. Итиэннэ Екатеринбург куораттан кэлбит эрэгийиэннээҕи киинэ устуудьуйата хайдах федеральнай прокатка тахсыбыт уопутун кэпсээтэ. Киинэни уонна сериаллары пиардаан, элбэх көрөөччүнү түмэргэ хайдах сөптөөх стратегияны оҥорор туһунан Людмила Филоненко иһитиннэрдэ. Онон маннык киэҥ хабааннаах бэстибээл киинэ индустрията салгыы сайдарыгар, саҥа саҕахтары арыйарыгар тирэх буолар.  

Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.