Уопсастыба

-Олоххо араас буолар, сорох дьон кирэдьииттэрин кыайан төлөөбөккө моҥкуруут баран иэстэрин соттороллор диэни истибитим, ол төһө оруннааҕый?

-Бастатан туран, бу киһи моҥкуруут барарга барсар-барсыбат диэн быһаарабыт. 127 №-дээх федеральнай сокуонунан мунньуллан хаалбыт, кыайан төлөммөт иэһи соторго үлэлэһэбит. Ол чэрчитинэн 500 000 солк. үөһэ суумалаах иэһи 3 ыйтан ордук кыайан төлөөбөтөх дьоҥҥо көмөлөһөбүт. 2015 с. бэттэх чааһынай дьону моҥкуруут ыытар сокуон киирбитэ. Биэс сыл иһигэр мин көмөлөһөр дьоммуттан сүүстэн тахса киһи моҥкуруут баран сүүһүнэн мөлүйүөн иэстэрэ сотулунна.

Моҥкуруут барар киһи дохуоттаах, дьиэлээх буолуон сөп, ону үөрэтэн көрөн баран өскөтүн сөп түбэһэр түгэнигэр докумуоннары хомуйан, Арбитражнай суукка биэрэбит. Оччотугар моҥкуруут барарга дьыала арыллар.

Киһи дохуотун таһынан тиийининэн олоруу алын кээмэйэ баар, ону бэйэтигэр, оҕолоругар үллэрэбит, ол кэнниттэн кирэдьиитин төлүүр харчы хаалыахтаах. Холобур, 100 000 солк. хамнастаах киһи 3 оҕолоох, үлэлиир киһиэхэ өрөспүүбүлүкэҕэ тиийинэн олоруу алын кээмэйэ күн бүгүн 28 603 солк., оҕоҕо 25 455 солк. Үс оҕотугар уонна бэйэтигэр 104 968 солк. тахсар, онон дохуота олоччу бэйэтигэр хаалар.

-Оттон хамнаска оҕо босуобуйата эбиллибэт дуо?

-Оҕо босуобуйата социальнай төлөбүр буолан, дохуокка киирбэт, босуобуйанан эрэ олорор ыаллар бааллар, ыйга 100 000 солк. ылаллар, эбии дохуоттара суох буолан, кирэдьииттэрин соттороллор.

Моҥкуруут барар мөкү өрүтэ кирэдьиит ылар устуоруйаҥ алдьанар, онон кэлин баантан иэс ылар түгэҥҥэр кэккэ уустуктардаах буолуон сөп. Элбэх кирэдьииттээх дьон иэстэрин төлөөрү кыра сойуом ылаллар, онтулара эмиэ мунньуллан, улаата турар. Кирэдьиит хабалатыттан кыайан тахсыбат дьоҥҥо маннык сокуон көмө буолар.

-Оччотугар 7-8 мөлүйүөннээх ипэтиэкэни сотторон кэбиһэллэр?

-2024 с. сокуоҥҥа уларыйыы киирбитинэн, ипэтиэкэлээх киһи усулуобуйа быһыытынан ол дьиэтэ соҕотох буоллаҕына кини моҥкуруут барарыгар солуок биэрбит кредитору кытта мировой сөбүлэһии түһэрсэр бырааптаах. Онтон төһө баҕарар суумалаах атын кирэдьиитэ, потребительскайа сотуллар, ипэтиэкэ кирэдьиитин болдьоҕо бүтүөр диэри сотуллубат. Хаһан иэс төлөнөн бүтүөр диэри дьиэ баан бас билиитигэр сылдьар, онон кирэдьиит кэмигэр төлөммөтө даҕаны былдьаан ылар бырааптаахтар. Мировой сөбүлэһиини түһэрсэргэ, соҕотох дьиэлээх киһи иэһин мэктиэлээччи (поручитель) ирдэбил быһыытынан баар буолуохтаах, онон иэс киниэхэ сүктэриллиэн сөп.

-Ол аата моҥкуруут баран иэһи сотторуу потребительскай кирэдьииккэ эрэ сөп түбэһэр дуо?

-Оннук. Киһи кирэдьиитин сатаан төлөөбөтүн туһунан биир ый иннинэ кредитордарга биллэриэхтээх. Хамсык дьаҥын кэмигэр 6 ыйдаах кирэдьиит каникулун киллэрэ сылдьыбыттара. Билигин баан бэйэтэ быһаарар. Моҥкуруут барыы икки көрүҥнээх, бастакыта иэһи үллэрии диэн, кирэдьииттэрин кыайан төлөөбөтөх дьон суут нөҥүө иэһи төлүүр кыраапыктарын уларыттаран биэрэллэр. Биэс сылга, эбэтэр бэйэтэ хайдах кыанарынан саҥа кыраапык оҥотторор, итинник ыйдааҕы төлөбүр кыччаан биэрэр. Моҥкуруут барбыт киһи кирэдьиитэ тоҥоруллан хаалар, пени, бырыһыан ааҕыллыыта тохтуур.

Иккис көрүҥэ тиийинэн олоруу алын кээмэйиттэн ордубут дохуот счекка мунньуллан кредитордарга бэриллэр, ордук дьиэ-уот куонкуруснай маассаҕа киирэр, үбү-харчыны салайар финансовай управляющай сыһыарыллар, кини көҥүлүнэн эрэ харчыны усталлар. Иэстээх киһи конкурснай маассаҕа мунньуллар харчытыттан иэһэ төлөнөр, атын сабыллыбатах иэһэ сотуллан хаалар.

Баан Киин Баантан бэйэтэ эмиэ кирэдьиит ылар уонна кыайан төлөммөт иэстэри соһо сылдьыбакка онтон босхолоно сатыыр. Коллекторскай фирмалар дьон иэһин кыра харчыга атыылаһан ылан, ону модьуйан туран ирдэһэн, барыс ылаллар.

Манна биири эбэн этиэххэ сөп: сокуон быһыытынан, доруобуйаларынан хааччахтаах дьону таһар массыыналарын былдьыыр бырааптара суох. Итиэннэ элбэх оҕолоох ыалларга бэриллибит сир учаастагын эмиэ тыыппаттар, ону иэскэ киллэрбэттэр.

-Оттон бэйэлэрэ тэрилтэлээх урбаанньыттар моҥкуруут баран иэстэриттэн босхолонуохтарын сөп дуо?

-Урбаанньыт иэһин кыайан төлөөбөт түгэнигэр 15 күн иннинэ кредитордарыгар анал саайтка биллэрии таһаарыахтаах, сэрэтиэхтээх, онтон моҥкуруут барарга сайабылыанньа биэриэхтээх. Юридическай сирэй иэһэ чааһынай киһиэхэ, дириэктиргэ, тэрилтэни тэрийээччигэ көһөрүллүөн сөп. Ону суут быһаарар, соруйан иэс төлөммөтөҕүн, эбэтэр чахчы кыаҕа суоҕуттан маннык балаһыанньа тахсыбытын ырыталлар. Тэрилтэлээх дьон кирэдьииттэрэ улахан, моҥкуруут бардахтарына 10-40 мөл. солк. иэстэрэ сотуллан хаалар, ол эрэн субсидиарнай эппиэтинэскэ тардыллыннахтарына дьиэлэрин-уоттарын, баайдарын-дуолларын былдьатыахтарын син.

-Аныгы олоххо киһи ымсыырара элбэх. Кирэдьиит хабалатыгар киирбит дьоҥҥо тугу сүбэлиэҥ этэй?

-Кирэдьииттэн кирэдьиити ылан иэһи саба сатыыр ол быыһаныы буолбатах. Сорох дьон моҥкуруут барыахтарын иннинэ соруйан кирэдьиит ылаллар уонна тута моҥкуруут барарга сайабылыанньа биэрэллэр. Ону эрдэттэн былааннанан кирэдьиити соттороору итинник быһыыламмыттар диэн сыаналыыллар, маннык түгэҥҥэ иэс сотуллумуон сөп. Баҕа санааҕын ситиһэргэ иэс ылбакка эбии дохуот оҥосторго үлэлэһиэххэ наада, киһи талаанын таба көрөн, ону сайыннаран, эбии харчы оҥостор кыахтаах.

-Аны куйаар ситимигэр түөкүттэр элбээтилэр, кинилэртэн хайдах көмүскэниэххэ сөбүй?

-Түргэн уонна улахан харчыны эккирэтэн дьон араас инвестицияҕа, пирамидаҕа киирэн биэрэр. Бааннар дьон дааннайдарын биэрэн кэбиһиэхтэрин сөп, оччотугар түөкүттэр счеккар төһө харчылааххын билэн, ону туһанан куттала суох счекка көһөрөргө сүбэлиэхтэрэ. Биир саастаах дьахтар дьиэтин чэпчэки сыанаҕа 5 мөл. солк. атыылаан баран 4 мөл. солк. кирэдьиит ылан, түөкүттэргэ ыыппыт этэ. Кинилэр оннооҕор куорат иһигэр таксиларын анал сыһыарыы нөҥүө сакаастаан биэрэллэр.

«Юлаҕа» онтон да атын чааһынай биллэриилэр былаһааккаларыгар туттубат малгын атыылыыбын диэн таһаардаххына, масыанньыктар тута ылабыт диэн эрийэллэр уонна харчыны ыытарга каартаҥ дааннайын, кистэлэҥ куодун барытын ыйыталлар, эттэххинэ туох баар харчыгын олоччу устан ылаллар. Оннук угаайыга киирэн биэрээччи элбэх.

Эбэтэр кирэдьииттээх дьоҥҥо ИДьМ дьиэтигэр бачча чааска кэлиҥ диэн СМС ыыталлар, ол сыылкатын арыйан көрдөхтөрүнэ карталарын дааннайын былдьатан кэбиһэллэр. Тиийбиттэрэ оннук ааттаах силиэдэбэтэл да суох. Онон бассаапка, электроннай буочтаҕа кэлбит сыылканы арыйар сэрэхтээх.

-Николай Владимирович, дьоҥҥо чахчы туһалаах уонна күннээҕи олоххо көдьүүстээх кэпсээниҥ иһин махтал!

Хаартыска Николай Максимов архыыбыттан.