Уопсастыба

Ууга төбөтө сүтэ-сүтэ көстөр

Биһиги ким туох сонуннааҕын ыһа-тоҕо кэпсэтэн ырааттыбыт, арай, ол олорон көрдөхпүтүнэ, өрүс син кэтит боротуохатын ким эрэ харбаан туоруурга санаммыттыы эрчимнээхтик үөс диэки харбыы турда. Чэ, баҕар, сылайдаҕына, эбэтэр күһүҥҥү ууга тоҥноҕуна эргиллэн кэлиэ диэн харахпытын араарбакка манаан олоробут. Арай, киһибит олох төннөр санаата суох, харбаабытын тохтоппокко салгыы эрдэ турда. Боротуоха ортотугар уот үрдүк күүрүүлээх, сиэмэн кутуулаах улахан тирэхтээх атахтара бааллар, онно тиийэн ууттан тахсан, күҥҥэ сыламнаан тура түстэ уонна уҥуор биэрэк диэки харса суох харбыы турда.

Бу киһи арааһа олохтон салҕыбыт, сылайбыт, аны бэйэтин тыыныгар тиийиниэ, күһүҥҥү тымныы ууттан тахсыа суоҕа диэн испэр долгуйа санаатым. Ыраах тумарык быыһыгар сүтэ-сүтэ көстөр төбөтүн хараҕым далыттан сүтэримээри одуулуу турабын уонна ханна эрийэн тыллыахпын билбэппин.

Суһал көмөҕө эрийэбин дуу, полицияҕа дуу, аны туох диибин, биир киһи уҥуор кытылга харбаан барда, аны тимирэн хаалыа, быыһааҥ диэхпин хайдах эрэ. Баҕар, анал дьарыктаах спортсмен буолуо, харбыы үөрүйэх киһини быыһаттараары хайдах түрүлүөн тардыахпыный.    

Онон уҥуор биэрэккэ тиксэрин кэтэһэн-манаһан дьэ, таҕыста. Эмиэ күҥҥэ туран сылыйан, тоҥмутун аһарынан баран төттөрү куорат биэрэгин диэки түһүнэн кэбистэ. Сүрдээх күүстээх илиилээх, уһун тыыннаах эр бэрдэ эбэ боротуохатын балаҕан ыйыгар харбаан туоруурун киһи эрэ сөҕөр. Үөскэ муус тымныы ууга иҥиирим тардыаҕа эҥин диэн куттаммата, сэрэхэдийбэтэ, бэйэтин харыстаммата кими баҕарар салыннарар.

Кытылга чугаһаан истэҕинэ өйдөөн көрбүппүт олох даҕаны маҥхайан хаалбыт туртайбыт баттахтаах, саастаах киһи эбит. Ууттан тахсаатын кытта мин тулуйбакка сүүрэн тиийдим, илиитин ыга тутан туран, кинини көрөн олус долгуйбуппун, уҥуор биэрэккэ харбаан туораан баран этэҥҥэ эргиллэн кэлбититтэн ис сүрэхтэн үөрбүппүн эттим.

Күһүн алтынньыга диэри сөтүөлүүр

Киһим: «Ээ, мин маннык харбыы үөрүйэхпин, саас эрдэ саҕалыыбын уонна күһүн алтынньыга диэри уҥуор баар арыыга диэри төттөрү-таары харбыыбын. Мин туспар долгуйбуккар махтанабын», — диэн күн сардаҥаларыттан харахтарын симириктээн, үөрэн мичилийдэ.

Өйдөөн көрбүтүм миигиттэн бэрт өндөс, 180 см. үрдүктээх, кэтит сарыннаах, киппэ көрүҥнээх, быыппастар кытаанах былчыҥнаах, эдэрдии эрчимнээх, эстибэт сэниэлээх нуучча бухатыыра турар. Баттаҕа эрэ маҥхайбыта, күллэҕинэ хараҕын тула дириҥ сурааһыннар хаалбыттара сааһын биллэрэр, быһа холоон эттэххэ, 60-чалаах эрээри, этэ-сиинэ эдэр киһи киэнин курдук, модьу-таҕа илиилээх, халыҥ сотолоох, түөһэ үллэ сылдьар былчыҥнаах, ханан да лэһэйбит төгүрүйбүт иһэ суох.

– Михаил, Миисэ диэммин, «Кран-сервис» тэрилтэҕэ үлэлиибин, крановщик идэлээхпин, күнү супту хас да этээстээх дьиэ саҕа муҥутуур үрдүккэ олорон тутуу матырыйаалын таҥабын. Күн көрдөҕүнэ кабина иһэ олус итии, аны үлэбит кыраапыга симиэнэҕэ сарсыарда 6-7 чаастан тахсабыт, киэһэ хараҥарыар диэри үлэлиибит, былааммытын бүтэрэ сатыыбыт. Куоракка элбэх дьиэ тутуллар.

Өрөбүлбэр өрүскэ кэлэн сөтүөлээн, сөрүүкээн, дуоһуйуохпар диэри харбаан тыыммын таһаарабын. Эдэр сылдьан Даркылаахха, бэрт түргэн сүүрүккэ оҕустаран эбэ сүрүн үөһүгэр тиийэ харбыыр этим. Биирдэ оннук харбаан истэхпинэ кэннибиттэн «Михаил Светлов» дьону Өлүөнэ очуостарыгар таһар улахан теплоход кэлэн, рубкаҕа турар хапытаан рупорынан: “Ууттан туоруу оҕус!” — диэн хаһыытаан бытарытта.

Тулабын эргиччи көрүммүтүм кырдьык даҕаны, устар ааллары кытта тэҥҥэ харбыы сылдьабын, суолларын мэһэйдээтим быһыылаах. Онон биэрэк диэки салайан кэбистим, сүүрүк күүһэ, дохсуна, баламата сүрдээх, ол да буоллар, син харбаан кумахтаах кытылы буллум.

Аллараа Бэстээххэ диэри харбаан тиийдэ

– Биирдэ хаһыс эрэ сыллаахха Аллараа Бэстээххэ диэри харбаан тиийэргэ ууһут дьон ортотугар күүрээннээх күрэхтэһии буолбута. Аттыбытыгар мотуордаах тыылаах дьон арыаллыы сылдьыбыттара, сылайбыт, сэниэлэрэ эстибит дьону хомуйан иһэллэрэ. Эбэ ортотугар арыылар бааллар, онно тохтоон сынньана-сынньана, сороҕун сатыы хааман син ыраахха диэри барбыппыт, өсөһөн туран иккиэ дуу, үһүө дуу буолан Бэстээххэ диэри тиийбиппит, төттөрү устар аалынан кэлбиппит.

Итинник ыраахха диэри харбыыр киһи кыраадыстаах утаҕы испэт, табаҕы тардыбат, элбэҕи симиммэккэ сөпкө аһыыр буолуон наада. Табахтыыр, иһэр буоллуҥ да сүрэҕиҥ улахан ноҕоруусканы кыайан уйбат, түргэнник эстэр, тыыныҥ кылгыыр. Онон чөл олоҕу тутуһабын», — диэн сотторунан кэтит көхсүн сотто туран хайдах харбыыр устуоруйатын кэпсээтэ. Футболкатын, спортивнай көстүүмүн кэтэн, биһигини кытта кытылга олорон, Саха Сиригэр хайдах кэлбитин билиһиннэрдэ.

Кини 1980-ус сыллар бүтүүлэригэр Красноярскай кыраайтан оскуола тутуутугар үлэлии кэлбитэ, устунан бу дойдуну сөбүлээн, саха кыыһын кэргэн ылан олохсуйа хаалбыта. Дойдутугар Сибиир улахан өрүһэ Енисей халыҥ тайҕа, үрдүк хайалар, сымара таастар быыстарынан халыгыраччы устар бэрт түргэн сүүрүктээх эбэ Мана диэн уҥа салаалаах, онно уу сүүрүгэ өссө түргэтиир, хааман истэххинэ киһини атаҕыттан суулларыах айылаах бэрт дохсуннук үтэр. Миисэ онно уолаттары кытта оҕо сааһыттан сөтүөлээн, сүүрүгү кытта тэҥҥэ туста үөрэммитэ.

Кэтэх хаһаайыстыбалаах элбэх оҕолоох ыал хас биирдии оҕотун хас хардыытын кыайан кэтии сылдьыбат, ийэтэ буойа сатыыр этэ даҕаны, дьиэ иһинэн-таһынан сүүрэ-көтө сылдьар чолоҕор уолаттар ону истиэхтэрэ дуо...Эбэҕэ тиийэн, ууну тобуктарыгар диэри кэһэ сылдьан, сүүрүгү кытта туста сатыыр сөбүлүүр дьарыктара этэ, хата, айыыһыттара харыстаан, ким даҕаны ууга былдьамматаҕа.

Миисэ улаатан, борбуйун көтөҕөн баран, халыгыраччы уста сытар Мана өрүһү харбаан туоруур, уҥуор биэрэккэ диэри төттөрү-таары харбыыр идэлэммитэ. Оннук бэйэтин дьарыктаан, илиитин-атаҕын эрчийэн, уһун тыыннаммыта.

Дьокуускайга кэлээт даҕаны, Өлүөнэ эбэҕэ эдэр сылдьан Даркылаахха, Петуховкаҕа киирэн сүүрүктээх ууга сөтүөлүүрэ, сааһыран баран бэттэх 202-203 түөлбэ боротуохатыгар уҥуор биэрэккэ диэри төттөрү-таары харбыыр дьарыгын ыһыктыбата.  

«Ууга киирэн сөтүөлээбэтэхпинэ тугум эрэ тиийбэт курдук, тыыным-быарым ыксыыр. Үрдүк кырааҥҥа олорон итииргээбиппин, биир сиргэ олорон көһүйбүппүн таһаарабын. Крановщик улахан эппиэтинэстээх үлэлээх, хараҕыҥ туочукатыгар тиийэ чопчу көрөр, илииҥ салҕалаабат, өйүҥ дьэҥкэ, бэйэҥ тулуурдаах буолуохтааххын. Сорох дьон тулуйбакка бараллар, уулуссаттан кэлээт мээнэ киһи ылсан үлэлээбэт үлэтэ. Кэлэр өрөбүлбэр эмиэ сөтүөлүү кэлиэм», —диир сэһэргэһээччим.

Миисэ итинник бэйэтин туһунан кэпсээт, иирэ талах быыһыгар кылбайан турар үрүҥ өҥнөөх массыынатын ньиргиччи собуоттаат, дьиэтин диэки бурҕата турда.

60-чалаах киһи диэтэххэ эдэрдии эрчимин, эстибэт сэниэтин, уһун тыынын ыһыктыбатаҕын, кытаанах иҥиирдээҕин, киппэ көрүҥнээҕин, халыҥ хаһата, лэһэйбит иһэ суоҕун кэнниттэн хайҕыы көрөн хааллыбыт.  

Миисэни хаартыскаҕа түһэрбитим эрээри, эргэ көмпүүтэрбин уларытан, хомойуох иһин, урукку хаартыскалары кыайан булбатым.

Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.