Өктөмҥө
Ил Дархан Айсен Николаев 2025 сыл от ыйыгар Өктөмҥө М.Е. Николаев өйдөбүнньүк-мемориал комплекса тутуллар сиригэр анаан тахса сылдьан, тэрээһин мунньаҕы ыыппыта уонна эрдэ биллэриллибит архитектурнай-художественнай куонкурус түмүгүнэн талыллыбыт бырайыагы олоххо киллэриини кытта билсибитэ. Кыайыылааҕынан архитектор Иван Кычкин салалталаах “Градо” айар кэлэктиип биллэриллибитэ, бырайыактыыр-сметалыыр докумуон оҥоһуллубута.
Бу сырыы түмүгүнэн А.С. Николаев СӨ Ил Дарханын иһинэн архитектура уонна тутуу Управлениетын салалтатыгар чопчу сорудахтары биэрбитэ. Бырайыагынан комплекска стела туруоруллуоҕа, амфитеатр тутуллуоҕа, ыйар-көрдөрөр элимиэннэр, Михаил Николаев олоҕун, ситиһиилэрин кэрэһилиир информационнай истиэндэлэр уонна аччыгый пуормалаах тутуулар баар буолуохтара. Тутууга сүрүннээн гранит таас туттуллуоҕа. Мемориал комплексын сүрүн тутуутунан икки остуолбаттан турар 13 миэтэрэ үрдүктээх стела - Бастакы бэрэсидьиэн саха норуотугар сырдыгы аспыт аанын быһыытынан көстүөхтээх. Бу сырыытыгар Ил Дархан Михаил Ефимович көмүс уҥуоҕар сибэкки дьөрбөтүн ууран сүгүрүйбүтэ, киниэхэ өрөспүүбүлүкэ норуотун махталын, тапталын биллэрбитэ.
Биллэрин курдук, Михаил Ефимович Николаев көмүс уҥуоҕа Өктөмҥө Свято-Троицкай таҥара дьиэтин таһыгар, ийэтин аттыгар хараллыбыта. Чугаһыгар кини үөрэммит оскуолата билигин нэһилиэк үөрэҕириитин түмэлэ буолан турар.
Мемориал комплекса бу эргин сири бүтүүннүү хабыаҕа. Оскуола-түмэл, таҥара дьиэтэ оннунан хаалыахтара. Арай таҥара дьиэтин тимир профиль таһа уһуллуоҕа, урукку мас көстүүтэ сөргүтүллүөҕэ. Граниттан таҥыллыбыт улахан стеллалаах тутуу уопсай сыаната барылаан ааҕыынан 160-тан тахса мөлүйүөҥҥэ тэҥ. Айсен Николаев бэлиэтээбитинэн, тутуу М. Е. Николаев бэйэтинэн тэрийбит “Кэлэр көлүөнэлэр” пуондатыттан үбүлэниэҕэ, быйылгыттан саҕаланан, 2026 сылга түмүктүүр сорудах туруоруллубут.
Эдьигээҥҥэ
“Михаил Ефимович Эдьигээни иккис төрөөбүт дойдутунан ааҕара. Кини олох кыра сааһыгар ийэтин, аҕатын кытта Өктөмтөн Эдьигээҥҥэ кэлэн хас да сыл олоро сылдьыбыта, онтон аҕата ыалдьан өлөн, ийэтин кытта төттөрү дойдуларыгар көспүттэрэ. Ол кэннэ Өктөм оскуолатыгар үөрэнэ сылдьан, убайыгар Эдьигээҥҥэ кэлэн 8-с кылааска үөрэнэ киирэр уонна манна орто оскуоланы бүтэрбитэ. Салгыы Омскайга үрдүк үөрэххэ туттарсан үөрэнэ барбыта. Үөрэҕин бүтэрээт Эдьигээҥҥэ ананан кэлэн бэтэринээринэн, салгыы хомсомуол оройуоннааҕы кэмитиэтигэр үлэлээбитэ уонна салгыы хомсомуол хайысхатынан Дьокуускайга ананан барбыта. Онон Эдьигээни кынат үүннэрбит дойдутунан ааҕыахха сөп. Эдьигээннэр М.Е. Николаев аатынан киэн туттабыт, ытыктыыбыт. Михаил Ефимович куруук Эдьигээнигэр курдаттыы тартарара, сыл аайы таптыыр Өлүөнэтин кытылынан сылдьан балыктыырын, сынньанарын сөбүлүүрэ.
Саха Сирин улуу уолун Михаил Ефимович Николаев аатын үйэтитиигэ эдьигээннээр урукку сыллартан олоҕурбут үтүө үгэстэрдээхпит, аҕа көлүөнэ дьон кинини билэллэр, эдэр ыччакка үтүө өйдөбүлү хаалларар туһугар кыһаллаллар. 2000 сыллар саҕаланыахтарыттан Николаев аатынан ааҕыылар, научнай-практическай кэмпириэнсийэлэр ыытыллаллар, улуус киинигэр кини аатынан уулусса ааттаммыта, олорбут дьиэтэ муниципальнай харыстанар статустаах. Ону тэҥэ, 2025 сылга “Олохтоох көҕүлээһини өйүүр бырагыраама” чэрчитинэн Эдьигээҥҥэ “М.Е. Николаев Өлүөнэ кытылынааҕы сынньалаҥ зоната” бырайыакпыт федеральнай бырагыраамаҕа киирдэ. Бу тутуу саҕаланыыта Михаил Ефимович аатын Эдьигээни кытта ыкса ситимниир, өссө бөҕөргөтөр”, -диэн Эдьигээн эбэҥки национальнай оройуонунааҕы дьокутааттар Сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ Юрий Шамаев сибээскэ тахсан билиһиннэрдэ.
М.Е. Николаев аатынан сынньанар зона уһуна 650 миэтэрэ буолуохтаах. Ол курдук 3 искибиэр Дьокуускайы кытта тэҥ саастыы былыргы Эдьигээн историческай киинин Өлүөнэ кытылын кыйа утуу-субуу салҕанан, сатыы киһи сылдьарыгар табыгастаах ыллык суолларынан холбонуохтара. Бырайыак РФ Бэрэсидьиэнэ В.В. Путин көҕүлээбит бырагыраамаларынан 2026 сылга федеральнай бүддьүөттэн үбүлэнэрэ көрүллэн турар. Онон бу кэлэр сыл Эдьигээҥҥэ Михаил Ефимович үтүө аатынан, кини Эдьигээҥҥэ тапталынан тосхойуоҕа диэн эрэнэбит
Дьокуускайга
Быйыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр Дьокуускай куорат үөрэнээччилэрэ үөрэх дьылын саҥа оскуолаҕа көрүстүлэр. Бу оскуола Бастакы бэрэсидьиэммит Михаил Николаев аатын сүгэр уонна өрөспүүбүлүкэҕэ саамай улахан оскуола буолар.
Саҥа үөрэх кыһата 3 мэндиэмэннээх, 990 миэстэлээх, 17 тыһыынчаттан тахса кыбадыраатынай миэтэрэ иэннээх, "Ыччат уонна оҕолор" национальной бырайыак чэрчитинэн тутуллан үлэҕэ киирдэ. Быйылгы үөрэх дьылыгар оскуола 980 үөрэнээччилээх. Маҥнайгы кылааска 140-чэ оҕо киирдэ. Оҕолор манна икки тылынан, сахалыы уонна нууччалыы, биир симиэнэҕэ үөрэниэхтэрэ.
"Өрөспүүбүлүкэ бастыҥ оскуолаларын түмэр ситим аата уларыйан, билигин “Бастакы бэрэсидьиэн оскуолаларын ситимэ” диэн буолла. Онно уон иккис оскуоланан 40№-дээх оскуоланы киллэрдим. Бу курдук бэртээхэй оскуолаҕа оҕолор элбэх билиини ылыахтара уонна Михаил Ефимович баҕа санаатын курдук Саха Сирин инники сайыннарар кыахтаах оҕолор тахсалларыгар эрэнэбин", - диэн Ил Дархан Айсен Николаев эппит тыллара алгыс буолан үйэлэргэ кынаттыы, үүннэрэ турдун!
Хаартыскалар: СИА, Ил Түмэн, эрэдээксийэ
-
3
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
