2022 сыл тохсунньутугар РФ Үлэҕэ уонна социальнай көмүскэлгэ министиэристибэтэ бу икки пуондалары холбуур туһунан көрүүнү уопсастыбаннай дьүүлгэ таһаарбыта, муус устарга премьер-миниистир Михаил Мишустин “үлэни түргэнник ыытыҥ” диэн тиэтэппитэ. Ыам ыйын бүтүүтэ РФ Бырабыыталыстыбата Судаарыстыбаннай Дуумаҕа сокуон бырайыагын оҥорон киллэрбитэ. Ол түмүгүнэн ааспыт чэппиэргэ, ол эбэтэр от ыйын 14 күнүгэр, дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 236-ФЗ саҥа сокуоҥҥа илии баттаата.
2023 сыл тохсунньутуттан саҥа сокуон олоххо киирэн үлэлээбитинэн барыаҕа. Социальнай пуонда диэн биир уопсай ааттаныаҕа.
Бу хамсааһын дойду олоҕор-дьаһаҕар туох уларыйыылары киллэриэй?
“Биир түннүк” систиэмэтэ үлэлиэҕэ
Күннээҕи олохпутугар көрсөр кыһалҕабытын ылан көрүөх. Билигин социальнай пуондаттан көмөнү ыларбытыгар, хас да тэрилтэни кэрийиэхпитин наада. Эбэтэр докумуоммутун саайт нөҥүө толорор буоллахпытына, тус-туһунан пуондалар саайтарыгар киирэрбит ирдэнэр. Холобур, инбэлииккэ турбут киһи биэнсийэтигэр боппуруос үөскээтэҕинэ, пенсионнай пуондаҕа тахсар, онтон реабилитацияҕа наадыйдаҕына, социальнай страхование пуондатыгар барар. Саҥа төрөөбүт оҕоҕо пенсионнай пуонда ийэ хапытаалын түһэрэр, онтон оҕо босуобуйатын социальнай страхование пуондатын нөҥүө ылар.
Урукку өттүгэр бу курдук биир ис хоһоонноох боппуруоска тус-туһунан сиргэ сайабылыанньа суруйар, уочараттаан-таймалаһан быһаарсар этибит. Аны дойду олохтоохторо бу салааҕа сыһыаннаах кыһалҕаларын “биир түннүктэн” быһаарсар буолуохтара. Судаарыстыба Дууматын спикерэ Вячеслав Володин эппитин курдук, “биир түннүк” систиэмэтэ үлэлиэҕэ. Маны таһынан, биллэн турар, баҕалаах дьон онлайн-ньыманан сайабылыанньа толорон, эмиэ биир сиртэн хоруйу ылыахтарын сөп.
Страховка тарыыба биир кээмэйдээх буолуоҕа
2023 сылтан биэнсийэ, социальнай уонна мэдэссиинэ булгуччулаах страховкатыгар усунуос тарыыба биир кээмэйдээх буолуоҕа.
Ол курдук, усунуостан 72,8 %-на пенсионнай, 8,9 %-на социальнай уонна хаалбыт 18,3 %-ны мэдиссиинэ страховкатыгар тутуохтара.
Спикер Володин этэринэн, пуондалар холбостохторуна уонна страховка усунуоһун тарыыба биир кээмэйдээх буоллаҕына, үлэнэн хааччыйар дьон (тэрилтэлэр) “сынньаналлар” эбит. Биир эрэ докумуону толорон баран, страховкаларын барытын төлөөн кэбиһэллэр. Отчуоттарын эмиэ биир сиргэ ыытар буолуохтара. Нолуок уорганыгар биэрэр көрдөрүүлэрэ үс төгүл аччыаҕа. “Ол түмүгэр алҕаһы таһаарбаттар, оччоҕо ыстараап түспэт”. Ити – эмиэ спикер Володин тыллара.
Страховка усунуоһугар чэпчэтии (льгота) оннунан хаалыаҕа. Ол эрээри тутулугар уларыйыы тахсыаҕа. Билигин аччатыллыбыт тарыыбы төлүүр “плательщиктар” 15 түһүмэххэ арахсаллар. Кинилэри 3 бөлөххө араарар буолуохтара. Маҥнайгы бөлөххө киирээччилэр тарыыптара 15 %-ҥа тэҥнэһиэҕэ. Манна 250-ҥа диэри үлэһиттээх дьоҕус уонна орто урбааннаах тэрилтэлэр хапсаллар. 7,6 % тарыыптаах иккис бөлөххө экэниэмикэ түөлбэлэрин, ИТ-тэрилтэлэр, мультипликатордар, социальнай суолталаах кэмиэрчэскэйэ суох уонна аһымал аахсыйалары тэрийэр тэрилтэлэр резиденнэрэ киирэллэр. Үһүс бөлөх тарыыба – 0 %.
Аны туран, билигин наймыламмыт үлэһиттэр страховкаларын мэктиэтэ (гарантията) атыттарга тэҥнээтэххэ, көдьүүһэ кыра: гражданскай-быраап дуогабарынан үлэлээччилэр ыарыйдахтарына эбэтэр оҕолоннохторуна, төлөбүрү аахсыбаттар. 2023 сылтан страховкаланар дьоҥҥо барыларыгар биир тэҥ ирдэбил туруоҕа. Ол түмүгэр ити кыһалҕа быһаарыллыаҕа: дуогабарынан үлэлээччилэр эмиэ төлөбүр аахсар кыахтаныахтара.
Елена Тополева-Солдунова, РФ Үлэҕэ уонна социальнай көмүскэлгэ министиэристибэтин Уопсастыбаннай сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ:
– Урукку өттүгэр дьон көмөнү ылаары, араас инстанцияҕа хас да сайабылыанньаны суруйаллара. Бу икки пуондалар холбостохторуна, сайабылыанньаларын биир сиргэ толорор буолуохтара.
Пенсионнай уонна социальнай страхование пуондалара сүрүннээн биир үлэни толоро олороллор. Страховой төлөбүрдэри иккиэн аныыллар: ПФР (Пенсионнай пуонда) – биэнсийэни, онтон ФСС (Социальнай страхование пуондата) – “больничнайы”. Социальнай төлөбүрдэри эмиэ иккиэн биэрэллэр эрээри, сорох түгэҥҥэ өҥөнү табыгаһа суохтук араараллар. Холобур, “ПФР” хоту олорор биэнсийэлээхтэр сынньана баралларыгар айаннарын ороскуотун төлүүр, онтон ФСС – эмтэнэ баралларыгар. Инбэлииттэргэ биэнсийэлэрин ПФР түһэрэр, онтон кэлээскэ, быратыас атыылаһар-оҥотторор компенсацияны ФСС ыытар. Олохтоохтор ити курдук хайдыбакка эрэ өҥөнү биир сиртэн ылаллара, биллэн турар, олус табыгастаах буолуоҕа.
Татьяна Буцкая, Ийэлэр сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ, Судаарыстыбаннай Дуума дьиэ кэргэн уонна дьахталлар кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин маҥнайгы солбуйааччы:
– Күн бүгүн ПФР килийиэннэргэ аналлаах 2,5 тыһ. тахса сулууспалаах эбит буоллаҕына, ФСС – 437. Бу сулууспалар холбоһуохтара. Эрдэ үлэлии турбут килийиэннэргэ аналлаах сулууспалары барыларын “тутан хаалар”, үлэлэтэр соруктаахпыт. Сыыппара сервиһэ, электроннай үлэ көрүҥнэрэ төһө да сайдыбыттарын иһин, сорохтор, ордук аҕам саастаах дьоммут, сирэй көрсөн хоруй ылары, кыһалҕаны быһаарсары астыналлар.
Валерий Рязанский, Биэнсийэлээхтэр сойуустарын бэрэссэдээтэлэ:
– Бу – биир-икки күннээх быһаарыы буолбатах, дьүүлгэ тахсыбыта ыраатта. ПФР да, ФСС да иккиэн холбоһорго күүскэ бэлэмнэммиттэрэ балай эмэ кэм буолла. Сүрүн сыала – бүрүкүрээтийэни, ол эбэтэр докумуону-куолуну толорууну судургутутуу. Холбостохторуна, олохтоохтор кыһалҕаларын түргэнник быһаарсыахтара, хоруйу ылыахтара, маны таһынан, биллэн турар, ороскуот аччыаҕа.
Төлөбүрдэр үрдүөхтэрэ
Барыллаан ааҕыынан, 2025 сылга “больничнай” уонна оҕоломмут дьахтар төлөбүрэ 1,5 төгүл үрдүөхтээх.
Билигин 8 сылтан үөһэ ыстаастаах үлэһиккэ “больничнай” саамай үрдүк төлөбүрэ толору ыйга 78 207 солк. ааҕыллар. 2025 сылга, РФ Үлэҕэ министиэристибэтин суоттааһынынан, биир кэлим тарыып киирдэҕинэ, 8 сыл ыстаастаах үлэһит элбээбитэ 143,5 тыһ. солк. аахсыан сөп. Онтон биир кэлим тарыып киирбэтэҕинэ, 94,7 тыһ. солк. тэҥнэһэр.
5-8 сыл ыстаастаах үлэһиккэ 114,8 тыһ. солк. буолуоҕа (биир кэлим тарыып киирбэт түгэнигэр – 75,7 тыһ. солк.). 5 сылга диэри ыстаастаахтар – 86,1 тыһ. солк. (56,8 тыһ. солк.). Ити курдук суоттаан көрдөххө, ыйдааҕы хамнас орто кээмэйиттэн үрдүгү ылар дьон “больничнайдарын” төлөбүрэ балай эмэ улаатыан сөп.
Хат уонна саҥа төрөөбүт дьахтар (моһуогурбакка төрөөбүт буоллаҕына) күн бүгүн 140 хонукка саамай үрдээбитэ 360 тыһ. солк. суумалаах босуобуйаны ылар. Биир кэлим тарыып киирдэҕинэ, 2025 сылга 660,9 тыһ. солк. тэҥнэһиэҕэ. Тарыып киирбэтэҕинэ – 435,9 тыһ. солк. Онтон 1,5 сааһыгар диэри оҕолоох киһиэхэ төлөнөр босуобуйаны аны үс сылынан саамай элбээбитэ 57,4 тыһ. солк. диэри үрдэтэргэ былаанныыллар.
Үлэ миэстэтинэн хааччыллыахтара дуо?
РФ Үлэҕэ министиэристибэтин пресс-сулууспата бэлиэтээбитинэн, күн бүгүн үлэлии турар офистар сабыллыахтара суоҕа. Дьон сылдьа үөрэммит сиригэр тиийэн кыһалҕатын быһаарсыаҕа. Олор, урукку курдук, “килийиэннэр биир кэлим сулууспалара” диэн ааттаныахтара.
Арай эрэгийиэннэргэ баар офистары (килийиэннэр сулууспаларыгар сыһыана суохтары) атын социальнай тэрилтэлэргэ биэриэхтэрэ. “Икки пуонда үлэһиттэрин барыларын саҥа тэриллибит Социальнай пуондаҕа көһөрөн, үлэ миэстэтинэн хааччыйыахпыт” диэн дойду салалтата этэр.
***
От ыйын 15 күнүнээҕи туругунан Пенсионнай уонна Социальнай страхование пуондаларын холбооһун түмүгэр тахсыахтаах сүрүн уларыйыылар итинниктэр. Өссө туох-туох дьаһаллар, уларыйыылар киирэллэрэ биллибэт.
“Мэтээл икки өрүттээх” диэн этэллэр. Биир өрүтэ (киэҥ араҥаҕа тарҕанара) – маннык. Дьоҥҥо-сэргэҕэ, чахчы, олус туһалаах. Оттон иккис өрүтэ...
Диана КЛЕПАНДИНА.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
