Общество

Ил Түмэн билимҥэ уонна үөрэххэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева  мунньаҕы арыйыытыгар бэлиэтээбитинэн, “Ыччат уонна оҕолор” насыаналынай бырайыак орто анал үөрэхтээһин сайдыытыгар сүҥкэн улахан оруоллаах. “Профессионалитет” федеральнай бырагыраама иитинэн устудьуоннар быраактыкаларын үгүс өттүн оҥорон таһаарар хампаанньаларга бараллар, үлэ биэрээччилэр ирдэбилгэ сөп түбэһэр исписэлиистэрин иитэн таһаараллар уонна үлэҕэ ылаллар. Оҕолор үөрэнэллэригэр табыгастаах усулуобуйа тэриллэр, үөрэх инфраструктуратын хаачыстыбата тупсар. Бу биһиги экэниэмикэ бары салаатыгар кимтэн да тутулуга суох буолуубутун хааччыйар үлэ. 

Орто идэлээх үөрэх сайдар

“Профессионалитет” бырайыак үөрэх уонна билим министиэристибэтин иитинэн ыытыллар. Онон сүрүн дакылааты миниистир солбуйааччыта Михаил Присяжнай туруорда.

Кини иһитиннэрбитинэн, «Профессионалитет» — орто идэлээх үөрэх тэрилтэлэригэр  үөрэтэр саҥа федеральнай бырайыак. Аан бастаан “Үөрэҕирии” насыаналынай бырайыак иһинэн үлэлээбит. Ол кэмҥэ анал мастарыскыайдар тэриллибиттэр, идэҕэ сатабылга куонкурстар дойду таһымыгар ыытыллар буолбуттар. Билигин  профессионалитет “Ыччат уонна оҕолор” насыаналынай бырайыак иһинэн үлэлиир улахан тэрээһин буолар. Бу саҥа ыстандаартар, саҥа үөрэх бырагыраамалара, үөрэх-оҥорон таһаарыы кластердара. 

Сүрүн сыала — олохтоох хампаанньалар, тэрилтэлэр ирдэбиллэригэр сөп түбэһэр үрдүк квалификациялаах исписэлиистэри түргэн кэмҥэ бэлэмнээһин. Үөрэх үгүс өттө оҥорон таһаарар тэрилтэлэргэ  ыытыллар, онон үөрэнээччи тута үлэлииргэ бэлэм буолан тахсар.

Ааспыт түөрт сыл устата, 2022 сылтан 2026 сылга диэри федеральнай куонкурустарга кыайыылаах тахсан түөрт үөрэх кластерын арыйбыттар: тыа хаһаайыстыбатыгар, хайа-хостуур салаатыгар, педагогикаҕа уонна бу сылтан килиниичэскэй мэдиссиинэҕэ. Манна Дьокуускайдааҕы мэдиссиинэ кэллиэһэ эрэ буолбакка, Мииринэй уонна Алдан кэллиэстэрэ эмиэ хапсаллар. “Бу түөрт кластерга бырайыактар 2027 сылга диэри кыайдылар”,  - диэн эттэ.

“Гыраанынан бэриллэр харчыга сөбүлэҥҥэ олоҕуран аныгылыы тэрил, үөрэх миэбэлэ, үөрэтэр-оҥорон таһаарар кластердар тиэхиньиичэскэй баазалара хаҥатыллар.  Манна уопсайа 321 мөл. солкуобай көрүлүннэ.

Ааспыт алта сыл устата аныгы ирдэбиллэргэ эппиэттиир толору хааччыллыылаах 110 мастарыскыай арыллыа. Маныаха уопсайа 751 мөл. солкуобай көрүлүннэ.

 “Профессионалитет” бу матырыйаалынай баазаны хаҥатыы эрэ буолбакка, ыччаты иитии, үөрэтии, кластерынан үлэ, ол иһигэр орто үөрэх кыһаларын педагогтарын таһымнарын үрдэтии, үлэ биэрэччилэри кытары ыкса ситим, үлэ булуутугар сыаллаах дуогабардары баттаһыы.

Быйыл биһиги өрөспүүбүлүкэбит идэлээх үөрэхтээһини сайыннарар киинэ “Смена” бүтүн Арассыыйатааҕы оҕо киинигэр биир сменаны ыытарга кыайыылаах тахсыбыт. Устудьуоннар манна сайыҥҥы сынньалаҥнарын атаарыахтара.

Бэрт сотору, бэс ыйыгар орто идэлээх үөрэхтээһин эйгэтигэр иитии боппуруоһунан дьарыктанар федеральнай исписэлиистэр  100 учууталга квалификация үрдэтиитин ыытыахтара.

Үөрэхтэрин бүтэрэн баран үлэни булууга өрүү үлэлэһэбит. РФ насыаналынай эриэйтинин  дааннайдарыгар олоҕуран, аапсыт сыл биһиги выпускниктарбыт үлэ булуутугар үрдүк көрдөрүүлээхтэр.

Биир сүрүн кыһалҕа – үөрэххэ киириигэ хонтуруоллуур сыыппаралары систиэмэлээхтик үрдэтии буолар. Биһиги үөрэтэргэ, каадырдары бэлэмнииргэ инфраструктураны оҥоробут. Ол эрэн, уопсайынан толору хааччыйбаппыт. Онон бэлэмнээһини ситимнээх форматынан Дьокуускайтан саҕалыахха  сөп, кэлин оҕолору производственнай үлэҕэ тиэрдэргэ. Бу салааҕа үп министиэристибэтин кытары түһүмэхтэринэн былаан үөрэтиллэр”, -- диэн эттэ.

Орто идэлээх үөрэххэ 9-с кылаас кэнниттэн киирэллэр. Маныаха ураты болҕомтону ирдэнэр судаарыстыбаннай эксээмэни сатаан туттарбатах, онон эбии биир сыл хаалан үөрэнэр  оҕолорго уурда. Маннык оҕолор ахсааннара 1000 кэриҥэ. Кинилэр быйыл эксээмэннэрин иккистээн туттарыахтара. Маныаха миниистири солбуйааччы “Мин маҥнайгы идэм” эрэгийиэнээҕи бырайыак былырыын үлэҕэ киирбитин, онно уларытыылары киллэриэххэ сөбүн эттэ. “Оҕо оскуолаттан идэлээх буолан тахсарын ситиһиэхтээхпит. Оскуолаҕа эксээмэннэригэр бэлэмнэнэ сылдьан идэ баһылыан сөп”,  - диэтэ.

Сытыы боппуруостар бэбиэскэттэн түспэтэр

Дакылаат түмүгүнэн норуот дьокутааттара кэккэ боппуруостары туруордулар.  Ил Түмэн төрүт олохтоох, аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар боппуруостарыгар уонна Аартыка дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ  Елена Голомарева Дьокуускайдааҕы мэдиссиинэ кэллиэһэ үтүө холобурдаахтык үлэлиирин, уһук хоту улуустарга Эдьигээҥҥэ, Булуҥҥа, Өлөөҥҥө мэдиссиинэ кылаастара арыллан оҕолор идэлэрин эрдэтинэ талалларын, улуус иһигэр мэдиссиинэ орто персоналыгар ыктарыы суоҕун бэлиэтээтэ.

Маны этэн туран, хоту улуустарга “Автодело” идэтигэр оҕолор оскуола сааастарыттан үөрэниэхтэрин сөбүн, ол эрэн маныаха ГАИ быраабылатынан массыынаны ыытарга үөрэтэр, анаан оҥоһуллубут суол ирдэнэрин, ол хоту усулуобуйатыгар кыаллыбатын эттэ.

Аллараа Халыма Чиэрискэйигэр баар хоту норуоттар Аартыкатааҕы кэллиэстэрин баазатын, ол иһигэр таба иитиитин туругун туоһуласта.

Ил Түмэн доруобуйа харыстабылыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдэтэлэ Светлана Давыдова көрүллүбүт үпкэ ыытыллыбыт үлэ көдьүүһүн туоһуласта. Маныаха мэдиссиинэ кылаастара үтүө түмүктээхтэрин этэн туран, атын үөрэх тэрилтэлэрэ холобур оҥостоллоругар ыйда.

 Ил Түмэн социальнай бэлиитикэҕэ, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Алена Атласова инклюзивнай үөрэхтээһини, доруобуйаларыгар хааччахтаах уонна инбэлиит оҕолор үлэ булууларыгар көрдөрүүлэрэ намыһаҕын этэн туран, маныаха туох үлэ салгыы былааннанарын туоһуласта.

Манна быһаарбыттарынан, социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыы стратегиятыгар бу көрдөрүү биэс инники күөҥҥэ сылдьар хайысхалартан биирдэстэрэ буолара этилиннэ.

Дьокутаат санаата

Норуот дьокутаата, Дьокуускайдааҕы култуура уонна ускуустуба кэллиэһин дириэктэрэ Захар Никитин мунньах тула санаатын маннык үллэһиннэ:

-- Үөрэх уонна билим министиэристибэтин кытары олус үчүгэй кэпсэтии таҕыста. Бүтэһик сылларга орто үөрэх тэрилтэлэрэ “Профессионалитет” тосхолго кытталлар, онно олоҕуран матырыйаалынай-тиэхиньиичэскэй баазаларын бөҕөргөтөллөр, үөрэх чааһа хаҥыыр, үлэ булуутун көрдөрүүтэ тупсар. Федеральнай тосхол нөҥүө кэлбит үп өрөспүүбүлүкэбит сайдыытыгар киллэрэр кылаата сүҥкэн. Ол курдук, Сахабыт Сирин орто анал үөрэх кыһалара Арассыыйа үрдүнэн сыаналаатахха олус үчүгэй таһымҥа тураллар. Ханна баҕарар тиийдэххэ, инники күөҥҥэ сылдьабыт диэн этиэххэ сөп. Ону тэҥэ, үгүс элбэх кыһалҕа этилиннэ. Ол курдук, устудьуоннарга уопсай дьиэлэр тутуулара, истипиэндьийэ кээмэйэ. Тус бэйэм санаабар, үөрэх уонна билим министиэристибэтин бас билиитигэр киирбэт тэрилтэлэргэ кэккэ ыарахаттар баалар. Ону Ил Түмэн кэлэр сиэссийэтигэр ырытан, дьүүлгэ тахсыаҕа дии саныыбын. Инникитин “Профессионалитет” тосхолго кыттар үөрэх тэрилтэлэрин ахсаана кэҥээн, хаачыстыба тупсан, тэрилтэлэр ыкса үлэлэһэн бэйэлэрин каадырдарын иитэн тахсаллара кэҥиэ.