Общество

Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэнтэн силистэнэн

Семеновтар-Кондратьевтар Ньурба улууһун Күндээдэтигэр олороллор. Ыал ийэтэ олохтоох уһуйааҥҥа асчыттыыр. Билигин кырачаанын көрөн алаһа дьиэтигэр күнү эргиччи түбүгүрэр. Аҕа баһылык Максим Ньурбатаҕы лесничествоҕа иниспиэктэрдиир.

Жанна Олеговна Ньурба улууһун Чуукаар нэһилиэгэр элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ күн сирин көрбүт. Түөрт оҕоттон улаханнара буолан, үлэҕэ сыстаҕас, оҕолорго амарах сыһыаннаах, дьоҥҥо элэккэй буола улааппыт.

Кэргэнэ Максим Кондратьев эмиэ элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн оҕото. Кини бииргэ төрөөбүт биэс оҕоттон эмиэ улаханнара буолар.

Жанна Олеговна билинэринэн, элбэх оҕолоох ийэ буоларга эрдэттэн сыал-сорук туруорумматах. Ол эрэн, оҕо сааһыттан эбэтэ билгэлиирэ эбитэ үһү. Сайын ахсын эбэлээх эһэтигэр күүлэйдии тахса сылдьан үс киһиэхэ анаан олус элбэх аһы улахаан да улахан көстөрүүлэҕэ тиритэ-хорута буһарарын кырдьаҕас эбэтэ күлэ-күлэ: “Оҕом, улахан дьиэ кэргэн ийэтэ буолсугун”,  - диирэ. Маны тэҥэ, элбэх оҕолоох ыал буола оонньуурун, ынах, ыт, кус иитэрин сөбүлүүр эбит.

Оттон кэргэнин кытары билсэригэр такси оруоллаах буолбут. Ол курдук 2010 сыллаахха такси ыҥырбыт. Суоппар уолу тутатына сөбүлүү көрбүт, билсэн барбыттар. Бу курдук икки сүрэҕи  такси сулууспата холбообут.

Оҕолорбут – киэн туттуубут

Тоҕус оҕолоох дьиэ кэргэн туһунан улахан уол, 17 саастаах  Богдан  билиһиннэрдэ. Быйыл орто оскуоланы бүтэрээри эксээмэннэригэр бэлэмнэнии  эппиэттээх кэмигэр сылдьар. Үөрэҕэр үчүгэй,үгүс олимпиадалар кыттыылаахтара, “Инникигэ хардыы” билим-быраактыка кэмпэриэнсийэ дипломана. Оскуола кэнниттэн салгыы үөрэниэхтээх идэтин номнуо талбыт. Ол курдук физиканы, уот ситимнэрин, Саха Сиригэр кыһыл көмүс хостооһунун алын кылаастартан интэриэһиргиир. Онон геодезист идэтин баһылыыр баҕалаах.

Иккис оҕо Галина ахсыс кылаас үөрэнээччитэ, үөрэх туйгуна, актыбыыс. Блокфлейтанан утумнаахтык дьарыгыран кэккэ ситиһиилээх. Былырыын Санкт Петербург куоракка “Чарующие звуки” куонкуруска гран-при үрдүк аатын ситиспит.

Орто уол Дамир бэһис кылааска үөрэнэр, оскуола олоҕор көхтөөхтүк кыттар, “Кэскил” оҕо образцовай ансаамбылыгар дьарыктанар. Бу күһүн Кытайга гостуруолга барарга ыҥырыы туппуттар. 

Айсен уонна Арсений алын кылаас үөрэнээччилэрэ. Айсен үһүс кылааска үөрэнэр, убайын курдук “Кэскил” ансаамбылга дьарыктанар, тустуунан дьырыгырар. Арсений иккис кылаас, тустууну сөбүлүүр.

Кырачааннар Күннэй алталаах, Эрсан үстээх, Эрхаан балтараалаах. Кыралара, мурун бүөтэ Дархан сэттэ ыйдаах.

Хаһаайыстыба түбүктэрэ

Тыа сирин олохтоохторо буоланнар, Жанналаах Максим улахан хаһаайыстыбалаахтар. Ол курдук, 11 төбө хороҕор муостаахтар, сылгылаахтар, сайын ахсын куурусса, индюк, хаас иитэллэр. Көтөрдөрүн 30 сымыыт батар улахан инкубаторыгар  иитэн таһаараллар, кыраларыттан көрөллөр-истэллэр.Саҥа салаа быһыытынан кустааһыҥҥа туттуллар анал кустары атыылыыллар.

Түргэнник ситэр салаа көтөрдөрүн оҕолор бэйэлэрэ көрөллөр диэн ийэ киһи кэпсиир. Арай быйыл сымыыт булбакка индюктан аккаастаммыттар.

Кэлиҥҥи сылларга элбэх оҕолоохторго судаарыстыбаттан көмө үгүөрүтүк оҥоһуллар  диир. Былырыын социальнай хантараак баттаһан от хомуйар анал тэрил атыыласпыттар. Бу биһиэхэ төһүү күүс буоллаҕа диэн кэпсиир.

“Дьиэ кэргэммит улахан буолан, оҕолор кыра саастарыттан дьиэ, хаһаайыстыба үлэтигэр сыстаҕастар. Сайынын оттуубут, сир астыыбыт. Оттуур кэми оҕолор үлэ кэмин курдук буолбакка, сынньалаҥ, мэниктиир, бииргэ түмсэр күннэрбит курдук ылыналларыттан астынабыт. Улахан оҕолор кыраларга уруоктарын ааҕалларыгар көмөлөһөллөр.

Үлэнэн иитии -- өбүгэлэрбититтэн кэлбит үтүө холобур буоллаҕа. Бэйэбинэн холобурдаатахха, эбэм Татьяна Николаевна Семенова пиэрмэҕэ өр сыл үлэлээбитэ. Онон сэттэ сааспыттан ньирэйдэри көрөрүм, ыамҥа ынахтары үүрэрим. Оттон 11 сааспар бэйэм ыырга үөрэммитим”,  - диэн кэпсиир.

Үтүө үгэстэр

-- Оҕолорбутун кыра саастарыттан үлэни таптыырга эрэ буолбакка, тулалыыр эйгэҕэ тапталлаахтык, махталлаахтык сыһыаннаһарга иитэбит-такайабыт. Төрүт омукпут сөбүлүүр бэлиэ күннэрин бэлиэтиибит. Холобур, сайын саҕаланыытын бэлиэтиир Ньукуолун күнүгэр бары тыаҕа тахсабыт, онно араас оонньуулары, күрэхтэри ыытабыт.

Сайын улахан оҕуруот ыһабыт. Сааскыттан саҕалаан араскы таһааран бүөбэйдиибит. Хас биирдии оҕоҕо бэйэтэ кирээккэлээх. Манна кимиэнэ өлгөмнүк үүммүтүнэн, амтаннааҕынан кытары күрэхтэһэрбит оҕолорго эмиэ туспа умсугутуулаах.

Оҕолорум мин саамай тутаах көмөлөһөөччүлэрим буолаллар. Маны сэргэ, эбэлэрэ, эһэлэрэ күннээҕи түбүккэ, оҕо көрсүүтүгэр олус көмөлөһөллөр. Онон дьиэ кэргэним, оҕолорум – киэн туттуум.

Уопсастыбаннай олох

Бэйэм уопсастыбаннай олохтон туора турбаппын: төрөппүт кэмитиэтин, нэһилиэк дьахталларын түмсүүтүн чилиэнэбин, ырыаҕа, үҥкүүгэ кыттабын. Маны сэргэ, уруһуйдуурбун сөбүлүүбүн, таҥас тигэргэ үөрэнэ сылдьабын, кыралаан табылларыттан олус үөрэбин.

Уруһуйдуурбун кыра эрдэхпиттэн астынабын. Маны сэргэ, бэйэм илиибинэн араас оҥоһуктары айарбын, эскиистэрин толкуйдуурбун, ону оҥорон дьон көрүүтүгэр таһаарарбын туохтааҕар да ордоробун. Бу мин элбэх оҕолоох ийэ буолбуппар, уһуйааҥҥа үлэлиир сылларбар ордук туһалаах дьарык  буолла. Уһуйааҥҥа, оскуолаҕа оҥоһуктары оҥоруу ирдэбил кэриэтэ. Күһүнүн араас сэбирдэхтэри холбуу тутан паннолар, кыһынын - хаар оҥоһуктар, саас – ийэлэргэ, эбэлэргэ аккырыыккалар, сайын - кумахтан, таастартан силбэһиктэр.

Сөбүлүүр идэбин толору баһылаары Намнааҕы педагогическай кэллиэскэ кэтэхтэн үөрэххэ киирбитим. Билигин үһүс кууруска уус-уран ускуустуба салаатыгар үөрэнэбин.

Оҕолорум мин дьарыкпын өйүүллэр, интэриэһиргииллэр, онон умсугуйалларын көрөн уһуйарга кыһаллабын. Улахан оҕолор кыраларга бэйэлэрэ оҥоһуктары оҥорон сорудахтары толороллор.

Инникитин баҕар куруһуок арыйан, нэһилиэк оҕолоругар билиибин-көрүүбүн, сатабылбын үллэстиэм диэн бүччүм санаалаахпын. Киһи илиитин анныгар баар малтан-салтан тугу барытын оҥоруон сөптөөх. Ону сөпкө туһанарга, атын хараҕынан көрөргө угуйуохха, үөрэтиэххэ наада.

Улууһум дьонугар махтанабын

Киһи олоҕо биир даҕаны охсуута, тургутуута,  ыгыыта суох ааспат. Биһиэхэ эмиэ оннук балаһыанньа буолан турар. 2019 сыллаахха, алтыс оҕобун төрүү барбыт кэммэр, ийэ хапытаалыгар атыыласпыт, олорор дьиэбит умайбыта. Туох даҕаны хаалбатаҕа. Хата дьиэ иһигэр ким даҕаны суох буолан биэрбит этэ. Биир күн  иһигэр хара күл ортотугар, күөх халлаан анныгар турар бэйэбит хаалбыппыт. Дьэ манна, нэһилиэкпит, улууспут олохтоохторо, аймахтарбыт күүскэ өйөөбүттэрэ. Үс ый устата көмө харчы хомуллан, массыынабытын, сылгыбытын атыылаан саҥа дьиэ атыыласпыппыт. Кыралаан оҥостубуппут. Бастаан утаа уу ситимин холбообуппут, толору хааччыллыы киллэрбиппит. Таҥас, иһит сууйар массыыналанан дьиэ иһинээҕи үлэ намыраабыкка диэри буолбута. Баанньык, гараас, оҕо былаһаакката, хотон, таһырдьа душ туттубуппут. Былырыын дьиэбитин кэҥэтээри иккис этээстээбиппит.

Оҕону кытары оҕо курдук

Элбэх оҕолоох буолар – дьол! Оҕо туһугар киһи олорор, кинилэр кыайыылара, ситиһиилэрэ өрүү кынаттыыр, дьоллуур. Ыарахан кэм тирээтэҕинэ, олох тыҥаатаҕына бары бииргэ кыһалҕаны быһааран инникибит диэки барыы – бу барыбыт кыайыыбыт. Онон элбэх оҕолонортон куттанымаҥ, киэн туттуҥ!

Галина МАТВЕЕВА.

Хаартыскалар: Семеновтар-Кондратьевтар дьиэ кэргэннэрин архыыбыттан