Уопсастыба

Онно дьиҥэр, тоҥуо суохтаах сибиэһэй оҕуруот аһа, фрукта, түргэнник буортуйар ас-үөл, күһүн-кыһын балыктыырга туттуллар тэрил о.д.а. наадалаах мал-сал баар эбит. Ол иһин Усуйаана улууһун олохтоохторо ыксаан, түрүлүөн тартылар. Күн-дьыл баран иһэр, хоту дойду маннык кыһалҕалаах кэмҥэ бытаарыыны, сыыһа-халты туттууну бырастыы гыммат диэн эттилэр.

Дьокуускайтан таһаҕаһы кэмигэр ыыппатахтар

Кырыа кыһын тымныы тыына субу ыган кэлэн, бачча былдьаһыктаах күннэргэ бастакы уочарат көмүһү хостооччулары хааччыйаллар диэн олохтоохтор кэпсииллэр. Кинилэр Өлүөнэ эбэ өрүс устар аалын холбоһуктаах тэрилтэтэ ЛОРП Аартыка айылҕатын бэркэ билэр эрээри, Дьокуускайтан таһаҕаһы кэмигэр ыыппатах диэн хомуруйаллар. Куорат килбэйэр киинигэр улахан хонтуоралаах, элбэх үлэһиттэрдээх тэрилтэ таһаҕаһы тиэйии төлөбүрүн эрдэттэн ылбыт уонна итинник эппиэтинэһэ суохтук быһыыламмыта киһи өйүгэр батан киирбэт дэһэллэр.   

Уһук хоту табаары тиэйии дьон олоҕун-дьаһаҕын хааччыйар, судаарыстыбаннай уонна муниципальнай тэрилтэлэргэ таһаҕаһы тиэрдэр кыраапык өссө Сэбиэскэй кэмтэн инники күөҥҥэ тутуллан кэлбитэ.  Оттон быйыл тоҕо ыксаллаах быһыы-майгы үөскээтэ?

Бырабыыталыстыба хонтуруолга ылла

Бу сытыы кыһалҕаны иҥэн-тоҥон быһаарсаары СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Кирилл Бычков Усуйаана, Томпо улууһугар уонна Индигирка өрүс кытылыгар баар нэһилиэктэргэ таһаҕаһы тиэйии боппуруоһун дьүүллэһэргэ алтынньы 9 күнүгэр  суһал мунньаҕы тэрийэн ыытта.

Мунньах түмүгүнэн кини тустаах министиэристибэлэргэ бытархан тымныы түһүөн иннинэ олохтоохтору аһынан-үөлүнэн, уматыгынан хааччыйарга сорудаҕы биэрдэ.  Нижнеянскай пуордуттан контейнердаах устар ааллар айаҥҥа тахсыбыттар. Хаалбыт таһаҕаһы кыһыҥҥы суол аһыллыар диэри сылаас ыскылаакка уурбуттар.

Нэһилиэнньэни сибиэһэй оҕуруот аһынан уонна фруктанан хааччыйарга «Полярные авиалинии» авиахампаанньа икки риэйсэни оҥоруохтаах.  

Уус Куйгааҕа бородууктаны тиэйии боппуруоһун мунньахха эмиэ көрдүлэр. СӨ Тырааныспарга уонна суол хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр олохтоохтору наадалаах бородууксуйанан хааччыйарга оҥоһуллубут былааны ситэрэн-хоторон биэрэригэр  сорудах биэрдилэр.  

Өрүһүнэн уу суудунатын сырыыта түмүктэнэн, Усуйаана уонна Томпо улуустарыгар, Индигирка эбэ кытылын олохтоохторугар  бородууктаны, уматыгы тиэйэргэ эбии миэрэ ылыахтара.

Тустаах министиэристибэ үлэлэһэр

СӨ Тырааныспарга уонна суол хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ Усуйаана улууһугар таһаҕаһы суһаллык тиэрдэргэ үлэлэһэр. Мунньах кэнниттэн түргэнник буортуйар таһаҕаһы уонна дьону бөртөлүөтүнэн тиэрдэргэ, хаалбыт бородууксуйаны быстах кэмҥэ харайарга кэпсэтэллэр.

Өлүөнэ эбэ өрүс устар аалын холбоһуктаах тэрилтэтэ ЛОРП Тиксиигэ бородуукталаах сэттэ контейнеры, Дьокуускайга икки контейнеры тиксэриэҕэ. Балаҕан ыйын бүтүүтэ Дьааҥы өрүскэ суудуна айанныырыгар уустук гидрологическай усулуобуйа үөскүүр, ол иһин хоту табаары тиэйии логистиката күн-дьыл туругун учуоттуурга саппаас мэхэньиисимнээх буолуохтааҕа этилиннэ. 

Тустаах министиэристибэ хоту табаары тиэйии ситимин тупсарарга, кыһыҥҥы айан суолун сайыннарарга, салгын тырааныспарын сырыытын кэҥэтэргэ, ыксаллаах быһыыны-майгыны учуоттаан, таһаҕаһы тиксэрии кыраапыгын уларытарга, логистика ситимин кыттааччыларын хонтуруоллуурга үлэлэһэр. Сүрүн сыал-сорук кылгас болдьох иһигэр хоту нэһилиэктэри наадалаах табаарынан хааччыйыы болҕомто киинигэр тутуллар.

Дьокутаат санаата

Буруйдаах дьон эппиэккэ тардыллыахтара

Ил Түмэн Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар боппуруостарыгар уонна Аартыка дьыалаларыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Елена Голомарева:

-Быйыл хотугу эргимтэ улуустарыгар өрүс уута түһэн, таһаҕаһы тиэйиигэ улахан харгыстары үөскэттэ. Ыксаллаах быһыы-майгы үөскээн, СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Кирилл Евгеньевич Бычков таһымыгар икки мунньах ыытылынна, бу боппуруоһу болҕомто киинигэр тутан, сорох таһаҕаһы Булуҥ диэки ыыттылар, мууска хаалбыт урбаанньыттар таһаҕастарын тиэйэргэ ЛОРП дуогабардаах эбит. Аһы-үөлү тиэйэргэ АН-2 биир сөмөлүөт Усуйаанаҕа көттө, өссө иккис риэйсэ былааннанар.

Служебнай чинчийиини ыытан, маннык балаһыанньаны таһаарбыт буруйдаах дьон эппиэккэ тардыллыахтаахтар диэн СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Кирилл Бычков этэн турар, онон быһаарыы ылыллыа диэн эрэнэбит.

ЛОРП быһаарар:

Уматык дэписиитэ атахтаата

Быйыл тоҕо маннык ыксаллаах быһыы-майгы үөскээбитин туһунан өрүһүнэн таһаҕаһы тиэйээччи тэрилтэ ЛОРП быһааран биэрэригэр көрдөстүбүт. Тустаах тэрилтэ толорооччу дириэктирэ Александр Далбаев илии баттааһыннаах харда суругунан, 2026 сыллаах навигацияҕа Аартыка улууһун олохтоохторугар уонна олохтоох тэрилтэлэргэ ЛОРП уопсайа 350 тыһыынча туоннаттан тахса норуот хаһаайыстыбатыгар туттуллар таһаҕаһы тиэйбит.

ЛОРП сулаарыстыбаннай хантараагы түһэрсибэт, Аартыкаҕа табаары тиэйэргэ субсидияны ылбат эбит. Таһаҕаһы тиэйэргэ хантараагы контрагеннары кытта түһэрсэллэр, кинилэр иннилэригэр тэрилтэ толору эппиэтинэһи сүгэр.

Таһаҕас уопсай ахсааныттан Аартыка улуустарыгар 178 тыһыынча туонна таас чоҕу, ол иһигэр Дьааҥыга – 110 тыһыынча туоннаны, Индигиркаҕа – 18 тыһыынча туоннаны, Чукоткаҕа Певекка – 50 тыһыынча туоннаны тиксэрбиттэр.   

Ону таһынан, 153 тыһыынча туонна ньиэп бородууксуйатын, ол иһигэр 39 тыһыынча туонна ньиэби, 29,3 тыһыынча туонна сырдык ньиэп бородууксуйатын, 10,9 тыһыынча туонна гаас конденсатын тиэйбиттэр. Аартыкаҕа 23 тыһыынча туонна таһаҕас, Дьааҥыга – 9,7 тыһ. туонна, Халымаҕа – 7,9 тыһ. туонна, Тиксиигэ – 4,7 тыһ. туонна, Индигиркаҕа – 1 тыһ. туонна кэриҥэ таһаҕас тиийбит. 

ЛОРП этэринэн, быйылгы навигация кэмигэр табаары тиэйэргэ уустук балаһыанньа үөскээбит төрүөтэ — дойду үрдүнэн уматык дэписиитэ үөскээн, ыам ыйыттан сырдык ньиэп бородууксуйатын кэмиттэн кэмигэр биэрбиттэр. Ол иһин төлөммүт таһаҕас суоҕуттан ньиэби 35 суукка, таас чоҕу 24 суукка хойутаан тиэйбиттэр.

Томпо улууһугар Дьэбэрики Хайа шаахтата таас чоҕу тиэйиини тохтоппут. Аартыкаҕа кураанах суудуналары ыыппат туһугар ЛОРП Кузбааһы кытта хантараак түһэрсэн, таас чоҕу атыылаһарга күһэллибит.

Оттон гидрометеорологическай услуобуйаны быһаардахха, өрүс түгэҕин дириҥэтэргэ үбүлээһин көстүбэккэ, улахан туонналаах таһаҕаһы тиэйэр флот уонна ледокол кэккэ харгыстары көрсөр.

Өлүөнэ эбэ өрүс устар аалын холбоһуктаах тэрилтэтэ ЛОРП иһитиннэрэринэн, Усуйаанаҕа тиэйиллиэхтээх таһаҕас 200 тыһ. туонната алтынньы 9 күнүнээҕи туругунан тиксэриллэ илик. Контрагеннары кытта кэпсэтии быһыытынан, таһаҕас сороҕо Нижнеянскайга хаалар, ону кыһыҥҥы суолунан тиэйиэхтэрэ, сороҕун Дьокуускайга төлөбүрэ суох төнүннэриэхтэрэ.

Өрүс тырааныспарын үлэһиттэрэ Аартыкаҕа таһаҕаһы тиэйии соруга туолла, күн бүгүн хоту улуустарга быланнаммыт таһаҕас 97% тиэйилиннэ диэн этэллэр.

Түмүккэ

СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Кирилл Бычков Усуйаана улууһугар таһаҕаһы тиэйии харгыстаммыта салайар үлэ мөлтөҕүттэн тахсыбытын туһунан эттэ. Кини ЛОРП салалтата Усуйаанаҕа таһаҕаһы тиэйии кыраапыга тоҕо хойутаабытын, түргэнник буортуйар аһы-үөлү тиксэрии тоҕо инники күөҥҥэ тутуллубатаҕын, онно ким сирэй эппиэттиирин быһаарарыгар сорудах биэрбитэ.   

Хаартыска: ЯСИА архыыбыттан, Ил Түмэн саайтыттан.