Уопсастыба

Араас омук айар куттаах дьонун долгуйуулара киинэлэригэр ырылхайдык бэриллибит. Бэстибээл диэн бу барыта көр-нар, үөрүү-көтүү буолбатах — киинэ тылынан өйдөһөр дьон бэйэлэрин көрүүлэрин, санааларын үллэстэр тоҕоостоох түгэннэрэ. Киинэлэри көрбүт дьон сөбүлэһиэхтэрэ: хас биирдии айымньы олоххо тапталы, аан дойду уонна төрөөбүт сир-уот дьылҕатыгар ис сүрэхтэн долгуйууну ойуулуур уонна үтүө-мааны сыһыан, эйэ дэмнээх олох үөскүөн тускулуур.
Тэрээһин сүрүн ыалдьыттарынан киноведтар Наталья Мокрицкая («Битва за Севастополь», «Черновик», «Я — учитель» уонна д.а. киинэлэр продюсердара) уонна Сергей Анашкин буоллулар. Кинилэр киинэ эйгэтигэр үлэлии-хамсыы сылдьар ыччаттарга туһаайан сүбэ-ама биэрдилэр. Ол курдук, кинилэр кинигэни ааҕыҥ, норуоккут баай литературалаах, онтон тирэх ылаҥҥыт ис хоһоонноох айымньылары таһаарыҥ диэн сүбэлээтилэр. Өссө 2011 с. «Сеанс» диэн анал сурунаалга тахсыбыт суруйуутугар Сергей Анашкин саха киинэтэ элбэх жанрдааҕын, ол эрээри, социальнай дыраама суоҕун кэриэтин бэлиэтээбит эбит. Хомойуох иһин, бу итэҕэс билигин да баар суол. Ол төрүөтэ — суруйааччылар уонна режиссердар чугастык алтыспаттара. Уус-уран айымньы экраҥҥа тахсыбыта диэн, саха киинэтигэр, хомойуох иһин, кэлиҥҥи кэмҥэ сэдэх көстүү. Үгүс бэлиэ уус-уран айымньылар болҕомтото суох хааллахтара.
Киинэни оҥоруу балачча үбү ирдиир. Онон киноведтар киинэни устуу айар-тутар иэйиини таһынан, харчыны хамсатар сатабыллаах, сытыы өйдөөх, толкуйдаах буолары ирдиирин бэлиэтээн туран, саха киинэтин оҥорооччуларга анал продюсер идэтигэр үөрэнэллэригэр сүбэлээтим. Көрбүт киинэлэрбиттэн тус бэйэбин Н. Мокрицкая «Первый Оскар», Мексика режиссера Карлос Матиензо «Ритуал. Нагуаль. Душа зверя», Китай режиссера Чжан Синьян «Панда», Индия режиссера Монджул Баруа «Романтическая история» киинэлэрэ долгуттулар.
Холобур, үөһээ ыйбыт Индия режиссерын киинэтигэр Бобита диэн оскуолаҕа үөрэнэр саастаах кыыс дьылҕата ойууланар. Бу эдэркээн кыыс маҥнайгы таптал ухханын билиитэ ыар содулланар. Ол курдук, кини оскуола лааҕырыгар сылдьан билсибит уолун кытары соҕотох биир таптаспыт быстах түгэнэ олоҕун икки аҥы араарар: хаһан эрэ туох да кыһалҕата суох оҕо саас, ол кэннэ кини ыар санаа баттыктаах олоҕун аартыгар суос соҕотох туран хаалыыта… Ол курдук, Бобита оһоҕостоммутун сэргэ, аны ВИЧ ыарыыга сыстыбытын билэр. Бу кыһалҕатын кытары эдэркээн кыыс соҕотоҕун хаалар, ийэтигэр да, бэл аҕатыгар да этэртэн толлор. Арай, тэлгэһэтигэр аҕата наймылаһан үлэлэтэр эдэр уолугар тиийэн: “Таптала суох дьон тоҕо хоонньоһоруй? Онтон имэҥэ суох таптал баар дуо?” – диэн кинини долгутар санааларын ханарытан ыйыталаһар. Бу курдук санаа баттыгын уйбакка, эдэркээн кыыс ууга түһэн олоҕун түмүктүөҕүн, били эдэр үлэһит уол кыыс олус аймаммытын таба көрөн, батыһан тиийэн быыһыыр. Эмиэ быстах санааҕа абылатан, уол кыыһы туох баар киртэн-хахтан, аньыыттан-хараттан харыстыам диэн тус бэйэтин уонна дьиэ кэргэнин дьылҕатын тиэрэ эргитэр. Ол кэннэ уолу бас баттах уорбалаан, сокуоннай сааһын ситэ илик кыыһы атаҕастаабыт диэн, өр кэмҥэ хаайыыга угаллар. Уол балыырга түбэспититтэн сылтаан, ийэтэ суорҕан-тэллэх киһитэ буолар. Ити курдук, кини дьиэ кэргэнин олоҕо айгырыыр. Төһө да кини эдьиийэ уонна аҕата сүүрэн-көтөн, кини Бобитаны атаҕастаабатаҕын ирдэһэ сатаатылар да, көҥүлгэ кини тахсара уустук буолан биэрдэ. Аны Бобита кырдьыгы этэртэн толунна, дьиҥэр, туох буолбутун саакка-суукка кииримээри туттунна. Ол төрүөтүнэн аҕатын хабыр сыһыана, онтон самныбыт ийэтин симик туруга буоллулар. Бобита ийэтэ, дьиҥэр, өр кэм үөрэҕинэн үлүһүйэн оҕотуттан тэйэн хаалбыт, оҕотун иитиитигэр улаханнык болҕомтотун уурбатах, кини кыһалҕатын таба көрөр туруга суох бүтэй дьахтар буолан биэрдэ. Ол түмүгэр кыыс сылаас ийэлии сыһыаны, өйөбүлү туора сиргэ көрдүүргэ күһэллибит. Кыыс барахсан бу ыар түгэннэртэн сылтаан, дьон суутун-сэмэтин тулуйбакка үөрэҕин быраҕар, ардыгар олох да олоруон баҕарбат курдук буолар.
Бобита дьылҕата үгүс кыыска сэрэтии буолуох тустаах. Биһиги да дойдубутугар ВИЧ тарҕаныыта социальнай кыһалҕа буолла. Биир быстах санааттан, күлүм гынан ааһар иэйии содула бу курдук буолун бу киинэ сэрэтэр. Ол кэннэ Бобита оҕоломмотоҕо — бу эмиэ режиссер тоһоҕолоон көрдөрбүт норуот кэскилин сарбыйар быһыы-майгы, сиэр-майгы алдьаныыта, ыарыы-сүтүү хайа баҕарар дойдуга баар мөкү көстүү.

Мин санаабар, бу киинэҕэ сүрүн дьоруойунан ити кыыс аньыытын-харатын ылыммыт уол буолла. Бу курдук хаайыыга да тиийбэтэр, олоххо сорох киһи тоҕо атын дьон кыһалҕатын ылынарый? Ардыгар үтүө санаанан салайтарабын диэн, эбэтэр аһыммычча оҥорор дьайыы, быһыы-майгы ыар содуллаах буолуон сөп. Ол иһин, олох эридьиэстэригэр түбэстэххэ, төһө да уустугун, ыараханын иннигэр киһи кырдьыгы, сиэрдээҕи эрэ туруулаһыахтаах. Киинэ дьоруойа кыыһы аһыммытын түмүгэр бэйэтин дьылҕатын алдьатта. Ол түмүгэр дьиҥ мөкү быһыыны оҥорбут, сиэрэ суох быһыыламмыт, эдэр кыыс дьылҕатын огдолуппут киһи булуллубата, туох да эппиэтинэскэ тардыллыбата.
Биһиги, сахалар, тулуурдаах киһини тиит маска холуур эбит буоллахпытына, Индия киинэтигэр уолу күүстээх тыалы-кууһу тулуйар финик үүнэр пальматыгар холоон, эдьиийэ алгыс тылларын эттэ. Бу үүнээйи араас итэҕэллэргэ тулууру, бары өттүнэн харданы эрэйбэт үтүө, аһыныгас санааны, ис күүһү уонна өлөн-охтон биэрбэт уһун тыыны көрдөрөр эбит.
Ол эрээри, быстах санаанан эбэтэр итэҕэл күүһүгэр баһыйтаран сиэрдээх суолу тутуспакка, бэйэҕин албыннанан, «үтүө» дьыаланы оҥорон бэйэҥ дьылҕаҕын толук уурар төһө сөптөөх суолуй?

Бу курдук, омук киинэлэрэ араас толкуйга аҕаллылар. Олох бараммат араас, киһи үөйбэтэх түбэлтэлэриттэн турарын сөҕөбүт эрэ буоллаҕа.

х х х

Хас биирдии киинэ, бэстибээл тэрээһинэ сырдатыллыан, толкуйа киэҥ араҥаҕа тахсыан баҕарыллар. Ол иһин, сахалыы, нууччалыы, омуктуу суруйар волонтердары ыҥыран кытыннарары көҕүлүөххэйиҥ диэн этии киллэрэбин. Киинэлэри сэҥээрэн батыһан көрөр тыыппалаах эдэр ыччат аҕыйаҕа суоҕар эрэнэбин. Оччоҕо ыҥырыллыбыт ыалдьыттар да арыллан кэпсиэх этилэр, кинилэр айымньылаах олохторун сырдатар суруйуулар тахсан, кинилэр бэстибээлгэ кыттыбыттарын туһунан суол-иис хаалыан сөп этэ. Маныаха суруналыыстыка, араас тылы үөрэтэр салаалар устудьуоннара көхтөөхтүк кытталларын ситиһиэххэ.
Дьиҥэр, сахалыы саҥалаах бары түмсэммит, «Мэхээлэчээн булчут» диэн киинэбитин сэҥээрэммит, көрөөччү сөптөөх сыанабылын биэриэхтээх этибит. Ону үгүс дьон куоластааһыҥҥа кыттыбатаҕын түмүгэр 1819 көрөөччү биһирэбилин ылан, «Айхал» диэн криминальнай дыраама саха бастыҥ киинэтинэн билинилиннэ. Эдэр айар куттаах дьоҥҥо бу үөрүүттэн олус өрүкүйбэккэ, инникитин дириҥ ис хоһоонноох, балысхан сайдыы, түһүү-тахсыы кэмигэр дьон майгытын ойуулуур, саханы аар-саарга ааттатыах сырдык тыыннаах, ыччакка үтүө сабыдыаллаах айымньыланалларыгар баҕарабын.

Антонина УСКЕЕВА. Хаартыскалар IXYAKUTSK INTERNATIONALFILM FESTIVAL саайтан  ылылыннылар (фото для СМИ диэнтэн)