Уопсастыба

Биллэн  туран, хаарыйтарбыттар итинник тылы-өһү сөбүлээбэтэхтэрэ чахчы. Онон  Владимир Семенович бырастыы көрдөһөн, санаатын үллэһиннэ:

"Бу кылгас этиибин сүрдээх улахан таһымҥа таһааран, айдаан тарда охсубуттарыттан улаханнык соһуйдум да, астынным да. “Маннык этэр киһи баар”, сорохтор "бэйэтин санаатын эппит" диэтэхтэрэ дии.Ити биир табаарыспын кытта көннөрү кэпсэтэ олорон суруйан кэбиспитим, эрэдээксийэлиир эҥин диэн суох буоллаҕа. Онон ити "дебиллэр" диэн тылы бэйэлэригэр ылыммыт дьонтон улаханнык бырастыы көрдөһөбүн. Анаан-минээн туруммут дьону үөхпэтэҕим, кинилэри өйөөбүт Уйбааны-Маарыйаны эмиэ үөхпэтэҕим. Бу быыбарга туох да суолта биэрбэтэхтэриттэн кыһыыбын таһаарбыт тылларым буолуо. Чэ, ким хайдах өйдүүрүнэн.

Тоҕо кимнээх да кытталлара биллибэккэ сырыттаҕына, «Федот Тумусов быһа кэпсэппит үһү» диэн сурах кэлбитин бары билэҕит. Ол аата быыбар буолбатах буоллаҕа. Бу – билиҥҥи кэмҥэ дьоҥҥо-сэргэҕэ сыһыан. Баар суох үлэһит миниистирбитин, «Биир ньыгыл Арассыыйаҕа» үлэ бөҕөнү үлэлээбит Сахамин Афанасьевы, күлүү гыммыт курдук, иккитэ праймеризка киллэрэллэр. Онтон төттөрү иккитэ уһултараллар. Мин ити баартыйа бэтэрээнэ буоларым быһыытынан, сирэйгэ бэрдэрбит курдук санаммытым, өһүргэммитим. Онон соруйан этэбин, 1993 сыллаахха Ил Түмэҥҥэ кыайыахпыттан утары киирсибит бэлитиичэскэй утарылаһааччыбын Тумусовы өйүөм диэн. Миигиттэн да, эһигиттэн да туох да тутулуга суох буоллаҕына.

Саатар, Федоту кытта тэҥҥэ киирсэр кыахтаах Василий Филипповы, Евгения Михайлованы, Леонид Владимировы эҥин атын баартыйаттан туруоруохтарын. Дьэ, оччоҕо быыбар быыбар курдук буолуо этэ.

«Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа, мин санаабар, «перестройкаланар», уларыйар кэмэ кэллэ. Атыттар бары холбоһор аакка бардылар, саҥа баартыйалары эҥин тэрийэ сатыыллар. Биһиэхэ «билиҥҥи сибээс күүстээх үйэтигэр, били, кэпсээн оҥостор Брежнев саҕанааҕы улугуруу буолан эрэр» диэн сырдат да сырдат буолаллар.

Баартыйа диэн чунуобунньук аппараата буолбатах ээ. Биһиги, саатар, Саха сиригэр дьиҥнээх демократическай ис тутуллаах, санаа атастаһар, кириитикэлэһэр, хайҕаһар структураны тоҕо оҥорботубут? "Барыта Москуба биир халыыба" диэн баран олордубут? Дойдубут демократическай тутуллааҕын былырыын саҥа Конститутицияны ыламмыт бигэргэппиппит буолбат дуо?

«Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа бастаан тэриллэригэр эмиэ  хас да баартыйаны холбоон тэрийбиттэрэ. Лужков, Шойгу, Шаймиев курдук дьон. «Дьэ, уларытыыны киллэрэр центристскэй баартыйа буолла» диэн үөрбүтүм. Оруобуна дьокутааттаан бүтэ сылдьар кэммэр, хата, манна киирэн үлэлэспит киһи диэн үлэлээн барбытым. «Олохтоох бэйэни салайыныыны -- нэһилиэк таһымыгар» диэни аан бастаан олоххо киллэрсибиппинэн баччааҥҥа диэри киэн туттабын. Чэ, ити итинэн.

Бу сырыыга Саха сирэ эмиэ «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйатын күүскэ өйөөн, бэркэ билэр, үлэ бөҕөнү үлэлээбит, үлэлии да сылдьар Галина Иннокентьевна Данчикованы таһаарыахтаахпыт. Мин биир дойдулаахтарбар, үөһээ бүлүүлэргэ, тоһоҕолоон этиэхпин баҕарабын. Биир да таас тутуу тутуллубат буолан турар кэмигэр таас оскуоланы туттарбыт умнуллубат үтүөлээх! Итиэннэ уҥуоргу нэһилиэктэр хорук тымырдара буолбут Боотулуу суолун тутуутун эмиэ умнумаҥ. Саха үтүөнү өрүү өйдүөхтээх!

Улуу Арассыыйабыт барахсан үйэлэргэ өрүү баар буолуохтаах. Ону сэргэ сайдыылаах эдэр Ил Дархаммыт Айсен Николаев салалтатынан Саха сирэ эмиэ салгыы дьонун-сэргэтин өйүнэн-талаанынан, үлэһитинэн орто, дьоҕус урбааны, саҥа технологиялары баһылаан, син биир аан дойдуга инники күөҥҥэ тахсыа диэн отой күүскэ эрэнэбин."

Ил Түмэн I, II ыҥырыыларын дьокутаата, "Биир ньыгыл Арассыыйа" баартыйа бэтэрээнэ, төрөөбүт улууһун бэркэ салайан олорор Владимир Поскачин буолаары турар быыбар туһунан санаата элбэҕи толкуйдатар. Балаҕан ыйыгар инникибитин түстүүр куоластааһыҥҥа, Сахабыт сирин кэскилин санаан туран, сөптөөх быһаарыыны оҥоруоххайыҥ, күргүөмүнэн көхтөөхтүк кыттыаххайыҥ, Госдумаҕа өрөспүүбүлүкэбит туһугар туруулаһар кыахтаах, таһымнаах киһини талыаххайыҥ!