Бэлиитикэ

Ил Түмэн ХIV пленарнай мунньаҕар норуот дьокутааттара бастакы боппуруоһунан бар дьону долгутар, хас муннук аайы уостан түспэккэ ырытыллар Төрүт сокуоҥҥа киириэхтээх уларытыылар туһунан конституционнай сокуон барылын дьүүллэстилэр. Бу иннинэ аһаҕас истиигэ уопсастыбаннас бэрэстэбиитэллэрэ эмиэ санааларын эппиттэрэ.

СӨ Бырабыыталыстыбатын уонна Ил Дарханын дьаһалтатын салайааччыта Георгий Михайлов конституционнай сокуон барыла СӨ Төрүт сокуонун федеральнай сокуону кытта сөп түбэһиннэрэргэ, ол иһигэр биир кэлим аһаҕас былаас тиһигэр олохтоох салайыныыны тэрийии уопсай бириинсиптэрин туһунан 33 №-дээх 2025 с. кулун тутар 20 күнүгэр тахсыбыт сокуону ылыныыны кытта ситимнээҕин бэлиэтээтэ.

Конституционнай сокуон барылын быһыытынан, Төрүт сокуон 22-с, 72-с, 76-с, 97-с, 100 уонна 101 ыстатыйаларыгар көннөрүүлэр киириэхтээхтэр. Бу уларыйыы оҕо 9 кылааһы бүтэрдэҕинэ кэллиэскэ, эбэтэр тиэхиньикумҥа үөрэнэ барыан сөбүн, эбэтэр салгыы үөрэнэн, 11 кылааһы түмүктээн, үрдүк үөрэххэ киирэр кыахтааҕын чопчулуур.

Ону таһынан, Ил Дархан боломуочуйатыгар уонна РФ Бэрэсидьиэнэ анаабыт быстах кэмҥэ Ил Дархан эбээһинэһин толорор дуоһунастаах киһи быраап өттүнэн статуһугар сыһыаннаах. Итиэннэ биир кэлим аһаҕас былаас тиһигэр олохтоох салайыныы уорганнара киирэллэринэн сибээстээн, Төрүт сокуоҥҥа чопчулааһын оҥоһуллар.

Өйөөччү, утарааччы да баар

Сүрүн дакылааты истэн баран норуот дьокутааттара ыйытыктары биэрдилэр, санааларын эттилэр. Төрүт сокуоҥҥа уларытыылары киллэрэр конституционнай сокуон барылын өйөөччү, утарааччы да баар.

Владимир Поскачин сырыы аайы талбытынан Төрүт сокуону уларыта сылдьар сөбө суоҕун, онон киириэхтээх уларытыылары утарарын биллэрдэ, үтүө суобастаах дьокутааттар быыбардааччыларын, норуот интэриэһин көмүскүөхтээхтэрин санатта.

Ньургуйаана Заморщикова сокуон барылын биир ый инниттэн киллэриэхтээхтэрин, ону тоҕо бачча ыксалынан ылынан эрэллэрин ыйытта. Норуот дьокутаата оҕолор орто үөрэхтэн матар кутталлаахтарыттан долгуйарын, Ил Дархан алмааһы дьаһайар боломуочуйатыгар айылҕа баайа, бастатан туран, судаарыстыба бас билиитэ буоларын санатта. Пуондаҕа төһө суумалаах күндү таас баара тоҕо кистэлгэ тутулларын ыйыталаста. Сыл хонук ааһан истэҕин аайы Ил Дархан хаста даҕаны уларыйыа, оччотугар дьокутааттары кытта дьүүллэспэккэ алмаас пуондатын биир киһи дьаһайара сөбө суоҕунан сокуон барылын бэбиэскэттэн устарга, бу боппуруоһу референдумҥа таһаарарга этии киллэрдэ.

Иннокентий Романов судаарыстыба оҕо булгуччу орто үөрэхтэниэхтээх диэн эбэһээтилистибэтин уһуллаҕына, үөрэх хаачыстыбата мөлтүөн сөбүн, үлэ ырыынагар 9 кылаас ситэтэ суох үөрэхтээх ыччат тахсарын биллэрдэ. Онон Төрүт сокуонунан бигэргэммит оҕо орто үөрэхтэниэхтээх диэн быраабы хаалларарга ыҥырда. Кини күндү таас пуондатын Үп министиэристибэтэ дьаһайыахтааҕын, ону Ил Түмэн хонтуруоллуохтааҕын туһунан санаатын эттэ.

Оҕо орто оскуоланы бүтэрэр бырааба кэһиллибэт

Ил Түмэн үөрэххэ уонна билимҥэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева Төрүт сокуон 22-с ыстатыйатыгар киириэхтээх көннөрүүлэргэ тохтоото. Норуот дьокутаата оҕо орто оскуоланы бүтэрэр бырааптааҕын туһунан мэктиэ кэһиллибэтин, көннөрүү өрөспүүбүлүкэ Төрүт сокуонун федеральнай Төрүт сокуоҥҥа сөп түбэһиннэрэр сыалтан оҥоһулларын бэлиэтээтэ. Эрэгийиэнтэн тутулуга суох биир кэлим үөрэх бырагыраамата киириэхтээх.

Быйыл дойду үрдүнэн биир кэлим судаарыстыбаннай учуобунньуктары оҥоруохтара, федеральнай сокуон ирдэбилинэн, үөрэх эйгэтэ биир тиһиликтээх буолуохтаах, онно олоҕуран, нормативнай быраап аакталарын ылыныахтаахтар.

Арассыыйа Федерациятыгар үөрэх туһунан федеральнай сокуон этэринэн, оҕо оскуолаҕа босхо үөрэниэхтээх, орто үөрэҕи баһылыыр бырааптаах. Антонина Афанасьевна аһаҕас истиигэ, төрөппүттэри, учууталлары кытта көрсүһүүгэ элбэх этии киирбитин, ону федеральнай үөрэх бэлиитикэтигэр, бүддьүөккэ олоҕуран, уопсастыбаҕа, үлэ ырыынагар сөп түбэһиннэрэн учуоттуулларын туһунан эттэ. Кини Саха Сирин Төрүт сокуонун 22-с ыстатыйатыгар киирэр уларытыы олохтооҕун, кэмигэр сөп түбэһэрин бэлиэтээтэ.

Василий Кононов хаартыскаҕа түһэриитэ.