Бэлиитикэ

СГУ ректора

Василий Васильевич үрдүкү оскуола билимҥэ академиятын аан дойдутааҕы академига, РФ үрдүкү оскуолатын бочуоттаах үлэһитэ, судаарыстыбаннай тутууга М.К. Аммосов аатынан бириэмийэ лауреата, СӨ Билимҥэ үтүөлээх диэйэтэлэ, Горнай улууһун бочуоттаах олохтооҕо.

Кини 1951 с. муус устар 1 күнүгэр Горнай улууһун Мытаах нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ. 1973 с. Москуба куоракка инженер-тутааччы үнүстүүтүтүн МИСИ бүтэрэн баран салгыы аспирантураҕа билиитиин хаҥаппыта. 1978 с. сопроматка тиэхиньиичэскэй билим хандьыдаатын диссертациятын, 1991 с. дуоктарскайын көмүскээн, бэрэпиэссэр аатын ылбыта.

1973-1998 сс. үрдүк үөрэх кыһатыгар, М.К. Аммосов аатынан СГУ-га үлэлээбитэ, боростуой лаборантан саҕалаан, инженернай-тиэхиньиичэскэй бакылтыат деканыгар, үнүбүрсүтүөт ректорыгар тиийэ үүнэн-сайдан тахсыбыта. Кини үөрэх кыһатын салайар кэмигэр Мииринэйгэ уонна Нерюнгри куоракка СГУ филиаллара, үнүбүрсүтүөт иһинэн үп-экэниэмикэ, мэдиссиинэ, педагогика үнүстүүтэ, саҥа идэлэр, бакылтыаттар аһыллыбыттара. Үрдүк үөрэх кыһатын материальнай-тиэхиньиичэскэй баазата икки төгүл улааппыта.

Василий Филиппов Арассыыйа билимҥэ академиятын чилиэн-кэрэспэдьиэнэ, СӨ Билимҥэ академиятын бастакы бэрэсидьиэнэ. Ааптар уонна кыттыгас ааптар быһыытынан 160 научнай үлэни, 13 монографияны, 3 туомнаах учебнигы, 5 үөрэнэр босуобуйаны, 5 патены суруйбута. Саха Сирин тымныы тыйыс айылҕатын усулуобуйатыгар бырамыысыланнай дьиэ-уот куттала суох, туруктаах буолуутун хааччыйарга билимҥэ чинчийэр үлэни ыыппыта.

Ил Түмэн иккис ыҥырыылаах мунньаҕар Өрөспүүбүлүкэ Балаататын бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ, ол кэмҥэ Вячеслав Штыров, Егор Борисов, Айсен Николаев дьокутаат этилэр, итинник бүтүн өрөспүүбүлүкэни салайар күүстээх, кыахтаах састаабы кытта алтыспыта.

Василий Васильевич сокуону таһаарыыга Федерация Сэбиэтин, Судаарыстыбаннай Дууманы, эрэгийиэннээҕи парламеннары кытта ыкса сибээһи олохтообута. Уонча сыл тухары Горнай улууһуттан норуот дьокутаатын быһыытынан быыбардааччыларын интэриэһин көмүскээбитэ. Улуустааҕы киин балыыһаны, нэһилиэктэргэ оскуолалары, социальнай эбийиэктэри туттарбыта, суол тутуута тупсубута, Горнайга гаас ситимин киллэрии саҕаламмыта.

Василий Филиппов 72 сааһыгар олохтон туораабыта, Дьокуускай куорат килбэйэр киинигэр үлэлээбит, салайбыт СӨ Билимҥэ академиятын таһыгар, Ленин проспегар былырыын пааматынньыгын туруорбуттара. Скульптор Николай Чоччасов чочуйан таһаарбыт үлэтигэр илиитигэр кинигэлээх, учуонайдар, академиктар кэтэр бэргэһэлэрин кэтэн иннин диэки одуулаан турар. Бу пааматынньык кини олоҕун үрдүк үөрэҕи, билими, судаарыстыбаны сайыннарыыга анаабытын туоһулуур.

СӨ Билимҥэ академиятын бастакы бэрэсидьиэнэ

Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, байыаннай сулууспалаахтар, байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин дьыалаларыгар, Аҕа дойдуга бэриниилээх буолууга иитиигэ уонна уопсастыбаннай түмсүүлэр боппуруостарыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Александр Подголов мустубут дьон иннигэр тахсан бастакынан тыл эттэ.

Кини Василий Васильевич Филиппов өрөспүүбүлүкэҕэ парламентаризм сайдарыгар, 1990-ус сыллар уустук кэмнэригэр билими харыстыырга уонна инники саҕахтарга сирдииргэ дьоһун кылааты киллэрбитин бэлиэтээтэ. Сопромат курдук тиэхиньиичэскэй өттүнэн бэрт уустук хайысхаҕа диссертациятын көмүскээбитэ ытыктабылы үөскэтэрин, билим оскуолатын тэрийбитин, хоту дойду тыйыс усулуобуйатыгар дьиэ-уот туруктаах буоларын хааччыйарга научнай үлэтин анаабытын аҕынна.

«Билимҥэ баай билиитэ уонна уопута парламеҥҥа сирдээн аҕалбыта, судургута суох кэмҥэ Ил Түмэн иккис ыҥырыылаах мунньаҕар Өрөспүүбүлүкэ Балаататын салайбыта. Дойдуга бэриниилээх буолуу туһунан эттэххэ, мин куруук Василий Васильевич үтүө холобурун аҕалабын. Талан ылбыт идэҥ, оҥорор үлэҥ төрөөбүт дойдугар туһаны аҕалар түгэнигэр, бу киһи чахчы патриот диэн сыаналыахха сөп. Үгүс-үтүмэн учуонайдары иитэн-такайан таһаарбыт, өрөспүүбүлүкэ сайдыытыгар дьоһун кылаатын киллэрбит Василий Васильевич туһунан сырдык өйдөбүл өлбөөдүйүө суоҕа», — диэтэ Александр Подголов.

1994 с. Саха Сирин бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев көҕүлээһининэн СӨ Билимҥэ академията тэриллибитэ, бастакы бэрэсидьиэнинэн Василий Филиппов талыллыбыта. Кини үтүө хаачыстыбатынан өрөспүүбүлүкэ салалтатын, Арассыыйа билимин академиятын Сибиирдээҕи салаатын уонна билим үлэһиттэрин өйөбүлүн ылбыта. Экэниэмикэҕэ 1990-ус сылларга төһө даҕаны кириисис үөскээбитин иһин олохтоох билим кыаҕын сайыннарарга, ону өрө таһаарарга күүһүн-уоҕун ууран туран үлэлээбитэ.

Академия президиумун иһинэн физико-тиэхиньиичэскэй хайысханан, мэдиссиинэ, биология, тыа хаһаайыстыбатын, гуманитарнай билимҥэ научнай сэбиэттэр тэриллибиттэрэ. Кини Академияны салайар кэмигэр научнай үлэһиттэргэ, эдэр учуонайдарга судаарыстыбаннай истипиэндьийэлэри, аспираннарга, эдэр чинчийээччилэргэ гырааннары, билим уонна тиэхиньикэ салаатыгар өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай бириэмийэтин олохтообуттара. Дуоктар уонна хандьыдаат диссертациятын көмүскүүргэ билим сэбиэттэрэ тэриллибиттэрэ.  

Василий Васильевич Билим академиятын сүрүн сыалын-соругун быһыытынан фундаментальнай уонна прикладной чинчийии таһымын үрдэтэргэ, интеграционнай соругу толорорго үлэлэһэрэ. Кини салалтатынан аан дойду таһымнаах «Хоту: бигэ туруктаах сайдыы сирэ» научнай үөрэх киинэ аһыллыбыта. Ону таһынан, билим чинчийиитин биир кэлим бырагырааматын олоххо киллэрбитэ. «Саха Сирин устуоруйата» үс туомнаах кинигэни таһаарбыта, «Саха Сирин энциклопедиятын» сөргүппүтэ. Маны оҥорорго, улахан бырайыактары сүрүннүүргэ чинчийээччилэр улахан кэлэктииптэрэ үлэлээбитэ.

Аата мэлдьи ааттана туруо

СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Анатолий Семенов 1990-ус сылларга үнүбүрсүтүөккэ үөрэммитин, ол саҕана Василий Васильевич ректорынан үлэлээбитин санаата.

«Кини СГУ-ну салайар кэмигэр сайдыы саҥа биэтэгин олохтообута, инфраструктураны сайыннарбыта, КФЕН куорпуһа тутуллубута. Арассыыйа атын эрэгийиэннэрин үөрэҕин кыһаларын кытта тэҥнээн көрдөххө, үнүбүрсүтүөппүт бэрт киэҥник иннин диэки хардыылаан иһэрэ. Василий Васильевич олоҕун тиһэх күнүгэр диэри билимҥэ үлэлээбитэ, күн бүгүн кини албан аата суолбутун арыйар, кинини дойду үрдүнэн үчүгэйдик билэллэр, ытыктыыллар. Онон кини аата Сахабыт Сирин устуоруйатыгар көмүс буукубанан суруллуо, үйэлэргэ үтүө өйдөбүл хаалыа», — диэн Анатолий Семенов санаатын үллэһиннэ.  

СӨ Билимҥэ академиятын вице-бэрэсидьиэнэ Геннадий Толстых Василий Филиппов аатын үйэтитэргэ төрөөбүт дойдутугар, Бэрдьигэстээх гимназиятыгар, Дьокуускайга Тутуу үнүстүүтүн аудиториятыгар кини аатын иҥэрбиттэрин, өйдөбүнньүк кинигэ тахсыбытын иһитиннэрдэ. Кини киһи быһыытынан кытаанах майгылааҕын, туруоруммут сыалын ситиһэр дьүккүөрдээҕин аҕынна.

Арассыыйа юристарын түмсүүтүн Саха Сиринээҕи салаатын бэрэссэдээтэлэ, ХИФУ юридическай бакылтыатын бэрэпиэссэрэ, Ил Түмэн II-V ыҥырыытын норуот дьокутаата Александр Ким Кимэн: «Өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннаһын, үрдүк үөрэҕин сайыннарарга ураты суолу-ииһи хаалларбыт биһиги норуоппут биир чулуу уолун аата мэлдьи ааттана, кини хаалларбыт нэһилиэстибэтэ дьоҥҥо туһалыы туруо. Кини үнүбүрсүтүөтү өрө таһаарарга салайар-тэрийэр үлэтэ сатабыллаах этэ, тус ыҥырыытынан миигин хаапыдыра сэбиэдиссэйинэн анаабыта. Күн бүгүҥҥэ диэри ХИФУ-га үлэлии сылдьабын, онон киниэхэ махталым улахан.

Дьокутаат быһыытынан Ил Түмэн түөрт ыҥырыытыгар үлэлээбитим. Иккис ыҥырыыга бастакы бэрэсидьиэммит Михаил Николаев өйөбүлүнэн Василий Филиппов Судаарыстыбаннай Мунньах Өрөспүүбүлүкэ Балаататын салайбыта. Ол саҕана үнүбүрсүтүөккэ саҥа куорпустар тутуллубуттара, саҥа тиэхиньикэнэн хааччыллыбыттара», — диэн аҕынна.

Түмүккэ дьиэ кэргэнин аатыттан уола Дмитрий Васильевич аҕатын аатын үйэтитэргэ үлэлэспит, мустубут дьоҥҥо махтанна. Ил Түмэн дьокутааттара, билим үлэһиттэрэ, уопсастыбаннас бэрэстэбиитэллэрэ Василий Филиппов пааматынньыгар сибэкки дьөрбөтүн уурдулар.

Петр Павлов + ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.