Алтынньы 27 күнүгэр Ил Түмэн Билимҥэ уонна үөрэххэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» өрөспүүбүлүкэтээҕи судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн 2024 сыллаахха ыытыллыбыт үлэни ырытарга туһуламмыт Бырабыыталыстыба чааһын салайан ыытта.
Сорук – үбү көдьүүстээхтик туттуу
Сүрүн дакылааты үөрэх уонна билим миниистирин бастакы солбуйааччы Михаил Присяжнай оҥордо. Бырабыыталыстыба 2022 сыл от ыйын 18 күнүгэр таһаарбыт 474 №-дээх дьаһалынан бигэргэммит «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн, 2024 сыллаахха туох үлэ ыытыллыбытын, олорго төһө үп-харчы туһаныллыбытын сырдатта, итиэннэ ханнык хайысхаларга былаан туолбатаҕын эттэ. Судаарыстыбаннай бырагыраама 16 сыалыттан 11-рэ олоххо киирбитин бэлиэтээтэ.
Билигин өрөспүүбүлүкэ үөрэҕин систиэмэтигэр оптимизация бара турар. Тыа сирдэригэр дьоҕус оскуолалары, уһуйааннары холбууллар, учууталлар кэккэ ыстааттарын сарбыйаллар уо.д.а. Бу уларыйыылар иитии-үөрэтии тиһигэр эрэ буолбакка, бүттүүн тыа сирин уопсай сайдыытыгар охсуулаах буолуохтарын сөп. Маныаха миниистири бастакы солбуйааччы ороскуоту аччатан, үбү-харчыны көдьүүстээхтик туһаныыга тиһиктээх үлэ тэриллэрин бэлиэтээтэ. Ол курдук, министиэристибэ ыытар үлэтэ хас да өрүттээх: оскуола салалтатын үлэһиттэрин хамнастарын тэҥнииллэр итиэннэ федеральнай ирдэбилгэ сөп түбэһиннэрэн, саҥа модельнай расписаниены оҥороллор. Иитэр-үөрэтэр тэрилтэлэргэ хомунаалынай төлөбүр учуотугар эмиэ саҥа уларытыылары киллэрэргэ былаанныыллар. Манна муниципалитеттары кытта тиһиктээх үлэ барар.
Иҥэн-тоҥон ыйытыы
Үөрэх министиэристибэтин дакылаатын истэн баран, норуот дьокутааттара судаарыстыбаннай бырагыраама олоххо киириитигэр, үөрэх систиэмэтин (ол иһигэр, орто анал үөрэх) үлэтигэр, билигин буола турар уларыйыыларга уо.д.а. сыһыаннаах ыйытыылары биэрдилэр.
Кэлиҥҥи сылларга үөрэнээччилэр Биир кэлим судаарыстыбаннай эксээмэни туттаралларын ыарырҕатан, тохсус кылаас кэнниттэн анал орто үөрэх кыһатыгар киирэллэр. Ону санатан туран, Елена Голомарева тохсус кылаас кэнниттэн оскуолаларын бүтэрбит үөрэнээччилэр кэрискэлэрэ баарын-суоҕун чуолкайдаста. Кинилэр бары орто үөрэххэ киирэллэрин-киирбэттэрин, туох төрүөтүнэн 11-с кылааска диэри үөрэммэттэрин ыйытта. Михаил Присяжнай хоруйдаабытынан, министиэристибэ бу хайысхаҕа кэккэ үлэни ыытар. Муниципальнай үөрэх тэрилтэлэрин нөҥүө хас биирдии оҕо инники дьылҕатын быһаарсаллар, салгыы ханнык анал орто үөрэххэ туттарсалларын, олору бүтэрбиттэрин эбэтэр суоҕун билэллэр. Өскөтүн оҕо ханнык эрэ төрүөтүнэн уурайдаҕына, оскуолатыгар төннөн 10-с кылааска салгыы үөрэниэн сөбүн эттэ.
Андрей Николаев судаарыстыбаннай бырагыраама биир соругар – орто анал үөрэҕи бүтэрээччилэр ахсааннарын хайдах элбэтэргэ – тохтоото. Бу кэмпитиэнсийэлэри министиэристибэ хайдах гынан 63 %-ҥа диэри тиэрдэр былааннааҕын ыйыталаста.
– Холобур, Сунтаар улууһугар билиҥҥитэ биир идэтийбит орто үөрэх тэрилтэтэ уонна 26 сэлиэнньэҕэ 30 уопсай үөрэхтээһин орто оскуолата баар, – диэтэ.
Онуоха миниистири бастакы солбуйааччы тохсус кылаас кэнниттэн идэтийбит орто үөрэх кыһатыгар киирбит оҕолор үөрэхтэрин бырагыраамата биир сыл уһаан биэрэрин, кинилэр уопсай үөрэхтээһин бырагырааматын эмиэ баралларын туһунан быһаарда. Орто анал үөрэх кыһаларыгар элбэх оҕону хабарга, бастатан туран, табыгастаах усулуобуйаны тэрийиэхтээхпит, ханна эрэ атын сиргэ буолбакка, дойдутуттан, дьонуттан чугас үөрэнэрин тэрийэр уонна нэһилиэнньэ баҕатын учуоттуур наада диэтэ.
Аныгы ыччат ыыра киэҥ: сорохтор үөрэнэн идэ ылан баран атын эрэгийиэннэргэ үлэлии бараллар, устунан онно олохсуйаллар. Ити, биир өттүнэн, үчүгэй эрээри, төрөөбүт-үөскээбит сирдэриттэн тэйэллэр, дойдуларын сайыннарбаттар. Билигин ордук тыа сирдэригэр анал үөрэхтээх каадыр тиийбэт кыһалҕата сытыытык турар. Александр Коршунов бу кыһалҕаны чорботто.
– Орто анал үөрэҕи бүтэрбиттэр ханна үлэлии баралларыгар ыстатыыстыка оҥоһуллар дуо? Төһөтө Саха Сиригэр хааларый? Холобур, Нерюнгрига технология кэллиэһэ баар. Бүтэрээччилэр үгүстэрэ атын эрэгийиэннэргэ үлэлии баралларын билэбин, – диэтэ.
Онуоха уолаттар үгүстэрэ үөрэх кэнниттэн тута аармыйаҕа сулууспалыы бараллара, ол докумуоҥҥа «үлэнэн хааччыллыбыт» диэн отчуоттанара этилиннэ. Үөрэх уонна аармыйа кэнниттэн эдэр дьон ханна үлэлии киирбиттэрэ Арассыыйа Федерациятын Үлэҕэ министиэристибэтин дааннайдарын систиэмэтин федеральнай баазатыгар ыйыллар эбит.
Владимир Прокопьев: «2026 сылга үөрэхтээһин хайысхатын туох күүтэрий? Чуолкай сыыппаралары билиэхпитин баҕарабыт», – диэн оптимазацияҕа сыһыаннаах ыйытыыны биэрдэ. Михаил Присяжнай кэлэр 2026 сылга өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн учуоттаан туран, манна улахан үлэ ыытылла турарын эттэ, толору иһитиннэрии сэтинньигэ бэлэм буолуо диэтэ. Ааспыт саас идэтийбит орто үөрэх тиһигэр 206 ыстаат сарбыллыбытын ахтан аһарда.
Наталья Сидоркина өрөспүүбүлүкэҕэ хас оҕо дьиэтигэр үөрэнэрин, оптимизация буолуон иннинэ хас территориальнай үөрэх комплекса тэриллибитин уонна «АЛРОСА», «Роснефть» хампаанньалар истэринэн аһыллыбыт кылаастарга үөрэммит оҕолор салгыы бу хайысхаҕа төһө үөрэнэ, үлэлии баралларын билиэн баҕарда. Миниистир солбуйааччыта Ньургун Павлов доруобуйатын туругунан дьиэтигэр үөрэнэр оҕо ахсаана дойду көрдөрүүтүгэр тэҥнээтэххэ, 1,5 %-ынан кыратын эттэ. Оттон Михаил Присяжнай Ил Дархан Айсен Николаев оҕо оскуолаҕа үөрэммит хайысхатынан салгыы үрдүк үөрэххэ киирэрэ ордук суолталааҕын, оччоҕуна эрэ идэҕэ туһаайар кылаастар үлэлэрэ көдьүүстээх буоларын этэрин бэлиэтээтэ.
Кэлэр сылга иитэр-үөрэтэр тэрилтэлэри үбүлээһин аччаабытын билэбит. Юрий Николаев политехническэй хайысхалаах оскуолалар тоҕо толору кээмэйинэн үбүлэммэтэхтэрин туоһуласта. Оскуола эбии тутуутугар (пристройугар) дьиэ сууйааччы ыстаата көрүллүбэт, дьиҥинэн, СанПин нуорматынан ыстаат баар буолуохтаах диэтэ.
Саха Сиригэр элбэх араас омук олорор. Биллэн турар, кинилэр оҕо ахсаанын эбэллэр. Оскуолалаларга төһө мигрант оҕото үөрэнэрин Светлана Давыдова чуолкайдаста. Дьокутаат хас оҕо саха тылын үөрэтэрин, саха тылыгар, литературатыгар хас чаас ананарын эмиэ ыйыталаста. Ньургун Павлов өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар 1 332 мигрант оҕо үөрэнэрин, оттон саха тылын уонна литературатын 77 000 оҕо үөрэтэ сылдьарын иһитиннэрдэ.
Бүддьүөтү былааннаан аттарыыга сыһыаннаах ыйытыыны Алена Атласова биэрдэ. Бу сыл кулун тутарыгар хаачыстыбалаах, элбэх киһини хабыан сөптөөх орто үөрэҕи тэрийии, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ өҥөнү оҥорууларын, ону таһынан уһуйааннарга сылдьар оҕолоох төрөппүттэр төлөбүрдэрин толуйар бырагыраамалара тохтообута.
-- Бу уларыйыылар үөрэх систиэмэтигэр хайдах дьайдылар? – диэн дьокутаат ыйытта.
Михаил Присяжнай этэринэн, бу хайысхаларга үбүлээһин чахчы көрүллүбэтэх, ол үөрэх систиэмэтигэр соччото суохтук дьайбыт. Ону учуоттаан, өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбата бу хайысхаларга үбү-харчыны көрүүнү сөргүтэргэ быһаарбыт.
* * *
Мунньаҕы түмүктүүрүгэр Антонина Григорьева үөрэхтээһин судаарыстыбаннай бырагырааматыгар киирбит көрдөрүүлэри ситиһэр туһугар, министиэристибэ сүрүн соруктары олоххо киллэрэри, көрүллэр үбү-харчыны көдьүүстээхтик туһанары хааччыйыахтааҕын бэлиэтээтэ.
Санатан эттэххэ, 2024 сылга «СӨ үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» судаарыстыбаннай бырагырааманы олоххо киллэрэргэ 80 015 млрд солк. көрүллүбүт. Ол иһигэр, федеральнай бүддьүөттэн – 7 972 мөл. солк, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн – 71 153 мөл. солк., бүддьүөтү таһынан источниктартан – 890,04 мөл. солк. 2024 сылга былаан 99 %-на толоруллубут, 79 183 мөл. солк. суумалаах харчы туһаныллыбыт.
Диана КЛЕПАНДИНА.
Василий Кононов хаартыскаҕа түһэриитэ.
Информация о материале
Диана Клепандина
Диана Клепандина
01.11.25 09:30
Алтынньы 27 күнүгэр Ил Түмэн Билимҥэ уонна үөрэххэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» өрөспүүбүлүкэтээҕи судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн 2024 сыллаахха ыытыллыбыт үлэни ырытарга туһуламмыт Бырабыыталыстыба чааһын салайан ыытта.
Сорук – үбү көдьүүстээхтик туттуу
Сүрүн дакылааты үөрэх уонна билим миниистирин бастакы солбуйааччы Михаил Присяжнай оҥордо. Бырабыыталыстыба 2022 сыл от ыйын 18 күнүгэр таһаарбыт 474 №-дээх дьаһалынан бигэргэммит «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн, 2024 сыллаахха туох үлэ ыытыллыбытын, олорго төһө үп-харчы туһаныллыбытын сырдатта, итиэннэ ханнык хайысхаларга былаан туолбатаҕын эттэ. Судаарыстыбаннай бырагыраама 16 сыалыттан 11-рэ олоххо киирбитин бэлиэтээтэ.
Билигин өрөспүүбүлүкэ үөрэҕин систиэмэтигэр оптимизация бара турар. Тыа сирдэригэр дьоҕус оскуолалары, уһуйааннары холбууллар, учууталлар кэккэ ыстааттарын сарбыйаллар уо.д.а. Бу уларыйыылар иитии-үөрэтии тиһигэр эрэ буолбакка, бүттүүн тыа сирин уопсай сайдыытыгар охсуулаах буолуохтарын сөп. Маныаха миниистири бастакы солбуйааччы ороскуоту аччатан, үбү-харчыны көдьүүстээхтик туһаныыга тиһиктээх үлэ тэриллэрин бэлиэтээтэ. Ол курдук, министиэристибэ ыытар үлэтэ хас да өрүттээх: оскуола салалтатын үлэһиттэрин хамнастарын тэҥнииллэр итиэннэ федеральнай ирдэбилгэ сөп түбэһиннэрэн, саҥа модельнай расписаниены оҥороллор. Иитэр-үөрэтэр тэрилтэлэргэ хомунаалынай төлөбүр учуотугар эмиэ саҥа уларытыылары киллэрэргэ былаанныыллар. Манна муниципалитеттары кытта тиһиктээх үлэ барар.
Иҥэн-тоҥон ыйытыы
Үөрэх министиэристибэтин дакылаатын истэн баран, норуот дьокутааттара судаарыстыбаннай бырагыраама олоххо киириитигэр, үөрэх систиэмэтин (ол иһигэр, орто анал үөрэх) үлэтигэр, билигин буола турар уларыйыыларга уо.д.а. сыһыаннаах ыйытыылары биэрдилэр.
Кэлиҥҥи сылларга үөрэнээччилэр Биир кэлим судаарыстыбаннай эксээмэни туттаралларын ыарырҕатан, тохсус кылаас кэнниттэн анал орто үөрэх кыһатыгар киирэллэр. Ону санатан туран, Елена Голомарева тохсус кылаас кэнниттэн оскуолаларын бүтэрбит үөрэнээччилэр кэрискэлэрэ баарын-суоҕун чуолкайдаста. Кинилэр бары орто үөрэххэ киирэллэрин-киирбэттэрин, туох төрүөтүнэн 11-с кылааска диэри үөрэммэттэрин ыйытта. Михаил Присяжнай хоруйдаабытынан, министиэристибэ бу хайысхаҕа кэккэ үлэни ыытар. Муниципальнай үөрэх тэрилтэлэрин нөҥүө хас биирдии оҕо инники дьылҕатын быһаарсаллар, салгыы ханнык анал орто үөрэххэ туттарсалларын, олору бүтэрбиттэрин эбэтэр суоҕун билэллэр. Өскөтүн оҕо ханнык эрэ төрүөтүнэн уурайдаҕына, оскуолатыгар төннөн 10-с кылааска салгыы үөрэниэн сөбүн эттэ.
Андрей Николаев судаарыстыбаннай бырагыраама биир соругар – орто анал үөрэҕи бүтэрээччилэр ахсааннарын хайдах элбэтэргэ – тохтоото. Бу кэмпитиэнсийэлэри министиэристибэ хайдах гынан 63 %-ҥа диэри тиэрдэр былааннааҕын ыйыталаста.
– Холобур, Сунтаар улууһугар билиҥҥитэ биир идэтийбит орто үөрэх тэрилтэтэ уонна 26 сэлиэнньэҕэ 30 уопсай үөрэхтээһин орто оскуолата баар, – диэтэ.
Онуоха миниистири бастакы солбуйааччы тохсус кылаас кэнниттэн идэтийбит орто үөрэх кыһатыгар киирбит оҕолор үөрэхтэрин бырагыраамата биир сыл уһаан биэрэрин, кинилэр уопсай үөрэхтээһин бырагырааматын эмиэ баралларын туһунан быһаарда. Орто анал үөрэх кыһаларыгар элбэх оҕону хабарга, бастатан туран, табыгастаах усулуобуйаны тэрийиэхтээхпит, ханна эрэ атын сиргэ буолбакка, дойдутуттан, дьонуттан чугас үөрэнэрин тэрийэр уонна нэһилиэнньэ баҕатын учуоттуур наада диэтэ.
Аныгы ыччат ыыра киэҥ: сорохтор үөрэнэн идэ ылан баран атын эрэгийиэннэргэ үлэлии бараллар, устунан онно олохсуйаллар. Ити, биир өттүнэн, үчүгэй эрээри, төрөөбүт-үөскээбит сирдэриттэн тэйэллэр, дойдуларын сайыннарбаттар. Билигин ордук тыа сирдэригэр анал үөрэхтээх каадыр тиийбэт кыһалҕата сытыытык турар. Александр Коршунов бу кыһалҕаны чорботто.
– Орто анал үөрэҕи бүтэрбиттэр ханна үлэлии баралларыгар ыстатыыстыка оҥоһуллар дуо? Төһөтө Саха Сиригэр хааларый? Холобур, Нерюнгрига технология кэллиэһэ баар. Бүтэрээччилэр үгүстэрэ атын эрэгийиэннэргэ үлэлии баралларын билэбин, – диэтэ.
Онуоха уолаттар үгүстэрэ үөрэх кэнниттэн тута аармыйаҕа сулууспалыы бараллара, ол докумуоҥҥа «үлэнэн хааччыллыбыт» диэн отчуоттанара этилиннэ. Үөрэх уонна аармыйа кэнниттэн эдэр дьон ханна үлэлии киирбиттэрэ Арассыыйа Федерациятын Үлэҕэ министиэристибэтин дааннайдарын систиэмэтин федеральнай баазатыгар ыйыллар эбит.
Владимир Прокопьев: «2026 сылга үөрэхтээһин хайысхатын туох күүтэрий? Чуолкай сыыппаралары билиэхпитин баҕарабыт», – диэн оптимазацияҕа сыһыаннаах ыйытыыны биэрдэ. Михаил Присяжнай кэлэр 2026 сылга өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн учуоттаан туран, манна улахан үлэ ыытылла турарын эттэ, толору иһитиннэрии сэтинньигэ бэлэм буолуо диэтэ. Ааспыт саас идэтийбит орто үөрэх тиһигэр 206 ыстаат сарбыллыбытын ахтан аһарда.
Наталья Сидоркина өрөспүүбүлүкэҕэ хас оҕо дьиэтигэр үөрэнэрин, оптимизация буолуон иннинэ хас территориальнай үөрэх комплекса тэриллибитин уонна «АЛРОСА», «Роснефть» хампаанньалар истэринэн аһыллыбыт кылаастарга үөрэммит оҕолор салгыы бу хайысхаҕа төһө үөрэнэ, үлэлии баралларын билиэн баҕарда. Миниистир солбуйааччыта Ньургун Павлов доруобуйатын туругунан дьиэтигэр үөрэнэр оҕо ахсаана дойду көрдөрүүтүгэр тэҥнээтэххэ, 1,5 %-ынан кыратын эттэ. Оттон Михаил Присяжнай Ил Дархан Айсен Николаев оҕо оскуолаҕа үөрэммит хайысхатынан салгыы үрдүк үөрэххэ киирэрэ ордук суолталааҕын, оччоҕуна эрэ идэҕэ туһаайар кылаастар үлэлэрэ көдьүүстээх буоларын этэрин бэлиэтээтэ.
Кэлэр сылга иитэр-үөрэтэр тэрилтэлэри үбүлээһин аччаабытын билэбит. Юрий Николаев политехническэй хайысхалаах оскуолалар тоҕо толору кээмэйинэн үбүлэммэтэхтэрин туоһуласта. Оскуола эбии тутуутугар (пристройугар) дьиэ сууйааччы ыстаата көрүллүбэт, дьиҥинэн, СанПин нуорматынан ыстаат баар буолуохтаах диэтэ.
Саха Сиригэр элбэх араас омук олорор. Биллэн турар, кинилэр оҕо ахсаанын эбэллэр. Оскуолалаларга төһө мигрант оҕото үөрэнэрин Светлана Давыдова чуолкайдаста. Дьокутаат хас оҕо саха тылын үөрэтэрин, саха тылыгар, литературатыгар хас чаас ананарын эмиэ ыйыталаста. Ньургун Павлов өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар 1 332 мигрант оҕо үөрэнэрин, оттон саха тылын уонна литературатын 77 000 оҕо үөрэтэ сылдьарын иһитиннэрдэ.
Бүддьүөтү былааннаан аттарыыга сыһыаннаах ыйытыыны Алена Атласова биэрдэ. Бу сыл кулун тутарыгар хаачыстыбалаах, элбэх киһини хабыан сөптөөх орто үөрэҕи тэрийии, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ өҥөнү оҥорууларын, ону таһынан уһуйааннарга сылдьар оҕолоох төрөппүттэр төлөбүрдэрин толуйар бырагыраамалара тохтообута.
-- Бу уларыйыылар үөрэх систиэмэтигэр хайдах дьайдылар? – диэн дьокутаат ыйытта.
Михаил Присяжнай этэринэн, бу хайысхаларга үбүлээһин чахчы көрүллүбэтэх, ол үөрэх систиэмэтигэр соччото суохтук дьайбыт. Ону учуоттаан, өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбата бу хайысхаларга үбү-харчыны көрүүнү сөргүтэргэ быһаарбыт.
* * *
Мунньаҕы түмүктүүрүгэр Антонина Григорьева үөрэхтээһин судаарыстыбаннай бырагырааматыгар киирбит көрдөрүүлэри ситиһэр туһугар, министиэристибэ сүрүн соруктары олоххо киллэрэри, көрүллэр үбү-харчыны көдьүүстээхтик туһанары хааччыйыахтааҕын бэлиэтээтэ.
Санатан эттэххэ, 2024 сылга «СӨ үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» судаарыстыбаннай бырагырааманы олоххо киллэрэргэ 80 015 млрд солк. көрүллүбүт. Ол иһигэр, федеральнай бүддьүөттэн – 7 972 мөл. солк, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн – 71 153 мөл. солк., бүддьүөтү таһынан источниктартан – 890,04 мөл. солк. 2024 сылга былаан 99 %-на толоруллубут, 79 183 мөл. солк. суумалаах харчы туһаныллыбыт.
Диана КЛЕПАНДИНА.
Василий Кононов хаартыскаҕа түһэриитэ.
Алтынньы 27 күнүгэр Ил Түмэн Билимҥэ уонна үөрэххэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» өрөспүүбүлүкэтээҕи судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн 2024 сыллаахха ыытыллыбыт үлэни ырытарга туһуламмыт Бырабыыталыстыба чааһын салайан ыытта.
Сорук – үбү көдьүүстээхтик туттуу
Сүрүн дакылааты үөрэх уонна билим миниистирин бастакы солбуйааччы Михаил Присяжнай оҥордо. Бырабыыталыстыба 2022 сыл от ыйын 18 күнүгэр таһаарбыт 474 №-дээх дьаһалынан бигэргэммит «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн, 2024 сыллаахха туох үлэ ыытыллыбытын, олорго төһө үп-харчы туһаныллыбытын сырдатта, итиэннэ ханнык хайысхаларга былаан туолбатаҕын эттэ. Судаарыстыбаннай бырагыраама 16 сыалыттан 11-рэ олоххо киирбитин бэлиэтээтэ.
Билигин өрөспүүбүлүкэ үөрэҕин систиэмэтигэр оптимизация бара турар. Тыа сирдэригэр дьоҕус оскуолалары, уһуйааннары холбууллар, учууталлар кэккэ ыстааттарын сарбыйаллар уо.д.а. Бу уларыйыылар иитии-үөрэтии тиһигэр эрэ буолбакка, бүттүүн тыа сирин уопсай сайдыытыгар охсуулаах буолуохтарын сөп. Маныаха миниистири бастакы солбуйааччы ороскуоту аччатан, үбү-харчыны көдьүүстээхтик туһаныыга тиһиктээх үлэ тэриллэрин бэлиэтээтэ. Ол курдук, министиэристибэ ыытар үлэтэ хас да өрүттээх: оскуола салалтатын үлэһиттэрин хамнастарын тэҥнииллэр итиэннэ федеральнай ирдэбилгэ сөп түбэһиннэрэн, саҥа модельнай расписаниены оҥороллор. Иитэр-үөрэтэр тэрилтэлэргэ хомунаалынай төлөбүр учуотугар эмиэ саҥа уларытыылары киллэрэргэ былаанныыллар. Манна муниципалитеттары кытта тиһиктээх үлэ барар.
Иҥэн-тоҥон ыйытыы
Үөрэх министиэристибэтин дакылаатын истэн баран, норуот дьокутааттара судаарыстыбаннай бырагыраама олоххо киириитигэр, үөрэх систиэмэтин (ол иһигэр, орто анал үөрэх) үлэтигэр, билигин буола турар уларыйыыларга уо.д.а. сыһыаннаах ыйытыылары биэрдилэр.
Кэлиҥҥи сылларга үөрэнээччилэр Биир кэлим судаарыстыбаннай эксээмэни туттаралларын ыарырҕатан, тохсус кылаас кэнниттэн анал орто үөрэх кыһатыгар киирэллэр. Ону санатан туран, Елена Голомарева тохсус кылаас кэнниттэн оскуолаларын бүтэрбит үөрэнээччилэр кэрискэлэрэ баарын-суоҕун чуолкайдаста. Кинилэр бары орто үөрэххэ киирэллэрин-киирбэттэрин, туох төрүөтүнэн 11-с кылааска диэри үөрэммэттэрин ыйытта. Михаил Присяжнай хоруйдаабытынан, министиэристибэ бу хайысхаҕа кэккэ үлэни ыытар. Муниципальнай үөрэх тэрилтэлэрин нөҥүө хас биирдии оҕо инники дьылҕатын быһаарсаллар, салгыы ханнык анал орто үөрэххэ туттарсалларын, олору бүтэрбиттэрин эбэтэр суоҕун билэллэр. Өскөтүн оҕо ханнык эрэ төрүөтүнэн уурайдаҕына, оскуолатыгар төннөн 10-с кылааска салгыы үөрэниэн сөбүн эттэ.
Андрей Николаев судаарыстыбаннай бырагыраама биир соругар – орто анал үөрэҕи бүтэрээччилэр ахсааннарын хайдах элбэтэргэ – тохтоото. Бу кэмпитиэнсийэлэри министиэристибэ хайдах гынан 63 %-ҥа диэри тиэрдэр былааннааҕын ыйыталаста.
– Холобур, Сунтаар улууһугар билиҥҥитэ биир идэтийбит орто үөрэх тэрилтэтэ уонна 26 сэлиэнньэҕэ 30 уопсай үөрэхтээһин орто оскуолата баар, – диэтэ.
Онуоха миниистири бастакы солбуйааччы тохсус кылаас кэнниттэн идэтийбит орто үөрэх кыһатыгар киирбит оҕолор үөрэхтэрин бырагыраамата биир сыл уһаан биэрэрин, кинилэр уопсай үөрэхтээһин бырагырааматын эмиэ баралларын туһунан быһаарда. Орто анал үөрэх кыһаларыгар элбэх оҕону хабарга, бастатан туран, табыгастаах усулуобуйаны тэрийиэхтээхпит, ханна эрэ атын сиргэ буолбакка, дойдутуттан, дьонуттан чугас үөрэнэрин тэрийэр уонна нэһилиэнньэ баҕатын учуоттуур наада диэтэ.
Аныгы ыччат ыыра киэҥ: сорохтор үөрэнэн идэ ылан баран атын эрэгийиэннэргэ үлэлии бараллар, устунан онно олохсуйаллар. Ити, биир өттүнэн, үчүгэй эрээри, төрөөбүт-үөскээбит сирдэриттэн тэйэллэр, дойдуларын сайыннарбаттар. Билигин ордук тыа сирдэригэр анал үөрэхтээх каадыр тиийбэт кыһалҕата сытыытык турар. Александр Коршунов бу кыһалҕаны чорботто.
– Орто анал үөрэҕи бүтэрбиттэр ханна үлэлии баралларыгар ыстатыыстыка оҥоһуллар дуо? Төһөтө Саха Сиригэр хааларый? Холобур, Нерюнгрига технология кэллиэһэ баар. Бүтэрээччилэр үгүстэрэ атын эрэгийиэннэргэ үлэлии баралларын билэбин, – диэтэ.
Онуоха уолаттар үгүстэрэ үөрэх кэнниттэн тута аармыйаҕа сулууспалыы бараллара, ол докумуоҥҥа «үлэнэн хааччыллыбыт» диэн отчуоттанара этилиннэ. Үөрэх уонна аармыйа кэнниттэн эдэр дьон ханна үлэлии киирбиттэрэ Арассыыйа Федерациятын Үлэҕэ министиэристибэтин дааннайдарын систиэмэтин федеральнай баазатыгар ыйыллар эбит.
Владимир Прокопьев: «2026 сылга үөрэхтээһин хайысхатын туох күүтэрий? Чуолкай сыыппаралары билиэхпитин баҕарабыт», – диэн оптимазацияҕа сыһыаннаах ыйытыыны биэрдэ. Михаил Присяжнай кэлэр 2026 сылга өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн учуоттаан туран, манна улахан үлэ ыытылла турарын эттэ, толору иһитиннэрии сэтинньигэ бэлэм буолуо диэтэ. Ааспыт саас идэтийбит орто үөрэх тиһигэр 206 ыстаат сарбыллыбытын ахтан аһарда.
Наталья Сидоркина өрөспүүбүлүкэҕэ хас оҕо дьиэтигэр үөрэнэрин, оптимизация буолуон иннинэ хас территориальнай үөрэх комплекса тэриллибитин уонна «АЛРОСА», «Роснефть» хампаанньалар истэринэн аһыллыбыт кылаастарга үөрэммит оҕолор салгыы бу хайысхаҕа төһө үөрэнэ, үлэлии баралларын билиэн баҕарда. Миниистир солбуйааччыта Ньургун Павлов доруобуйатын туругунан дьиэтигэр үөрэнэр оҕо ахсаана дойду көрдөрүүтүгэр тэҥнээтэххэ, 1,5 %-ынан кыратын эттэ. Оттон Михаил Присяжнай Ил Дархан Айсен Николаев оҕо оскуолаҕа үөрэммит хайысхатынан салгыы үрдүк үөрэххэ киирэрэ ордук суолталааҕын, оччоҕуна эрэ идэҕэ туһаайар кылаастар үлэлэрэ көдьүүстээх буоларын этэрин бэлиэтээтэ.
Кэлэр сылга иитэр-үөрэтэр тэрилтэлэри үбүлээһин аччаабытын билэбит. Юрий Николаев политехническэй хайысхалаах оскуолалар тоҕо толору кээмэйинэн үбүлэммэтэхтэрин туоһуласта. Оскуола эбии тутуутугар (пристройугар) дьиэ сууйааччы ыстаата көрүллүбэт, дьиҥинэн, СанПин нуорматынан ыстаат баар буолуохтаах диэтэ.
Саха Сиригэр элбэх араас омук олорор. Биллэн турар, кинилэр оҕо ахсаанын эбэллэр. Оскуолалаларга төһө мигрант оҕото үөрэнэрин Светлана Давыдова чуолкайдаста. Дьокутаат хас оҕо саха тылын үөрэтэрин, саха тылыгар, литературатыгар хас чаас ананарын эмиэ ыйыталаста. Ньургун Павлов өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар 1 332 мигрант оҕо үөрэнэрин, оттон саха тылын уонна литературатын 77 000 оҕо үөрэтэ сылдьарын иһитиннэрдэ.
Бүддьүөтү былааннаан аттарыыга сыһыаннаах ыйытыыны Алена Атласова биэрдэ. Бу сыл кулун тутарыгар хаачыстыбалаах, элбэх киһини хабыан сөптөөх орто үөрэҕи тэрийии, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ өҥөнү оҥорууларын, ону таһынан уһуйааннарга сылдьар оҕолоох төрөппүттэр төлөбүрдэрин толуйар бырагыраамалара тохтообута.
-- Бу уларыйыылар үөрэх систиэмэтигэр хайдах дьайдылар? – диэн дьокутаат ыйытта.
Михаил Присяжнай этэринэн, бу хайысхаларга үбүлээһин чахчы көрүллүбэтэх, ол үөрэх систиэмэтигэр соччото суохтук дьайбыт. Ону учуоттаан, өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбата бу хайысхаларга үбү-харчыны көрүүнү сөргүтэргэ быһаарбыт.
* * *
Мунньаҕы түмүктүүрүгэр Антонина Григорьева үөрэхтээһин судаарыстыбаннай бырагырааматыгар киирбит көрдөрүүлэри ситиһэр туһугар, министиэристибэ сүрүн соруктары олоххо киллэрэри, көрүллэр үбү-харчыны көдьүүстээхтик туһанары хааччыйыахтааҕын бэлиэтээтэ.
Санатан эттэххэ, 2024 сылга «СӨ үөрэхтээһин сайдыытын туһунан» судаарыстыбаннай бырагырааманы олоххо киллэрэргэ 80 015 млрд солк. көрүллүбүт. Ол иһигэр, федеральнай бүддьүөттэн – 7 972 мөл. солк, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн – 71 153 мөл. солк., бүддьүөтү таһынан источниктартан – 890,04 мөл. солк. 2024 сылга былаан 99 %-на толоруллубут, 79 183 мөл. солк. суумалаах харчы туһаныллыбыт.
Диана КЛЕПАНДИНА.
Василий Кононов хаартыскаҕа түһэриитэ.
0
0
0
0
0
0
