Общество

Кэмпэриэнсийэҕэ барыта 40 - тан тахса дакылааттар, иһитиннэриилэр Дьокуускай, Москва, Новосибирскай куораттартан, Республика хоту улуустарыттан - Дьааҥыттан, Абыйтан, Булуҥтан, Усуйаанаттан, Үөһээ Халыматтан уонна Үөһээ Бүлүү, Хаҥалас, Мэҥэ - Хаҥалас, Чурапчы улуустарыттан киирдилэр.

Конференцияны Саха Республикатын Ил Дарханын  сүбэһитэ Игорь  Игнатьевич Николаев эҕэрдэ тылынан арыйда. Конференция тэрийээччилэригэр уонна кыттыылаахтарыгар махтал тылын Өксөкүлээх сиэнэ Лариса Реасовна Кулаковская долгуйан туран эттэ. Конференция арыллыытыгар видеосибээһинэн улахан эҕэрдэ дакылааты Москваттан Саха Республиката Россия Федерациятын Президенигэр В. В. Путиҥҥа бастайааннай бэрэстэбиитэлэ, Саха Республикатын Правительствотын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы А. С. Федотов оҥордо. Андрей Сандаминович конференция сөптөөх кэмҥэ тэриллибитин, А. Е. Кулаковскай Арктика регионун хабар Верхоянскай уокуругун салайбыт кэмнэрэ бүгүҥҥү Арктика сайдарын иһин утумнаах государственнай үлэ барар кэмигэр сүҥкэн суолталаах историческай холобур, утум буоларын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

 Конференция пленарнай чааһыгар  култуура министрэ Афанасий Иванович Ноев   "А. Е. Кулаковскай Саха Сирин норуоттарын духовнай лиидэрэ" диэн, Арктика сайдыытын уонна хоту норуоттар дьыалаларын  министрэ Владимир  Николаевич Черноградскай "Саха Республиката уонна Арктика регионун Россиятааҕы уонна аан дойдутааҕы эргимтэтин  ситим боппуруостара" диэн улахан дакылааттары оҥордулар.

 Верхоянскай уокуругун сирэ, дьоно 1917 сыллааҕы   революциялар иннинээҕи икки үйэлээх олоҕун, дьаһаллыытын туһунан сырдатар дакылааты историческай  наука доктора Андриан Афанасьевич Борисов иһитиннэрдэ. А. Е. Кулаковскай - Өксөкүлээх Верхоянскай уокуругу салайбыт үлэтин историятын туһунан дакылааты М. К. Аммосов аатынан  Хотугулуу - Илиҥҥи Федеральнай Университет А. Е. Кулаковскай олоҕун, үлэтин чинчийэр институтун научнай үлэһитэ Светлана Дмитриевна Дарбасова оҥордо.

 Биллиилээх суруналыыс, историк, Саха Республикатын бастакы Президенэ М. Е. Николаев сүбэһитэ, " Сокровенное сказание Саха" кинигэ автора Иван Игнатьевич Николаев "Өксөкүлээх " Саха интеллигенциятыгар сурук" манифеһа  Саха бастакы уонна иккис Республикаларын олохтонуутугар оруола" диэн  дакылаатын билиһиннэрдэ.

АО " Прогноз" хостуур бырамыысаланнас  тэрилтэтин толорооччу директора Анна Александровна Федорова Арктика улуустарыгар үлэлиир  бырамыысаланнай тэрилтэлэр социальнай эппиэттээх буолууларын боппуруоһугар бэйэтэ салайар АО "Прогноз" тэрилтэтин ыытар холобуругар олоҕуран кэпсээтэ уонна Арктика регионугар үлэлиир улахан тэрилтэ салайааччыта буоларын быһыытынан Өксөкүлээх норуот туһугар санааларын, идеяларын, суруйууларын чугастык ылынан олоххо - үлэҕэ туттарга, илдьэ сылдьарга кыһанарын туһунан бэлиэтээн эттэ.

М. Н.Евсеев генеральнай директордаах хайа - хостуур " АРКТИК КАПИТАЛ" компания хоту улуустары кытары бииргэ үлэлээһинин, олохтоох каадырдары үлэҕэ ылыытын уонна да атын олохтоох нэһилиэнньэни кытта үлэлэрин ситимин туһунан Арктика министерствотын Общественнай Сэбиэтин эппиэт сэкиритээрэ Сардана Афанасьевна Сивцева кэпсээтэ.

Конференция пленарнай чааһа историческай наука кандидата Владимир Ильич Пестерев "А. Е. Кулаковскай - Өксөкүлээх " Ойуун түүлэ" айымньыта уонна 21 - с үйэ" диэн бэрт киэҥ, дириҥ ис хоһоонноох дакылаатынан түмүктэннэ. В. И. Пестерев дакылаатын бүгүҥҥү аан дойду үрдүнэн  тирээн турар сүҥкэннээх, Өксөкүлээх өссө үйэ анараа өттүгэр өтө көрбүт дириҥ проблемаларын тустарынан билиҥҥи кэм ойуулуур  хартыыналарынан доҕуһуоллаан итэҕэтиилээхтик кэпсээтэ.

Конференция секционнай чаастарыгар Өксөкүлээх Верхоянскай уокурукка үлэлээбит сылларыгар сыһыаннаах историческай матырыйааллар уонна Өксөкүлээх санааларынан, суруйууларынан, духуобунай  нэһилиэстибэтинэн сибээстээн араас хайысханан - Өксөкүлээҕи үөрэтии, Өксөкүлээх хоту сылдьыыларын туһунан, Өксөкүлээх нэһилиэстибэтин тула ситимнээн бүгүҥҥү кэмҥэ сыһыаннаах дакылааттар,  чинчийиилэр, этиилэр, санаалар этилиннилэр. Дьааҥы улууһуттан Анастасия Николаевна Горохова "Өксөкүлээххэ дьаамсыктаабыттара" диэн, Владимир Христофорович Чириков "Верхоянскай уокурук дьаамын суолун хааччыйбыт көлөтө Дьааҥы сылгыта" диэн, Михаил Михайлович Постников "Өксөкүлээх аҕабын үөрэх аартыгар үктэннэрбитэ" диэн, Владислав Васильевич Кривошапкин " А. Е. Кулаковскай - Өксөкүлээх Верхоянскай уокуругу салайбыт үлэтэ бүгүҥҥү кэми кытта хатылаһыыта" диэн, Боруулаахтан төрүттээх, Дьокуускай куоракка Республиканскай интернат- лицей 11-с кылааһын үөрэнээччитэ Алиса Аркадьевна Слепцова (салайааччыта Боруулаах оскуолатын саха тылыгар учуутала И. Ю. Рязанская ) "Дьааҥы Боруулаах нэһилиэгин холобурунан Хоту сиргэ тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга тирэх салаалар ( Өксөкүлээх " Саха интеллигенциятыгар сурук" үлэтин тутулунан)" диэн, Якутскай куорат национальнай гимназиятын 10-с кылааһын үөрэнээччитэ  Афанасий Гаврильевич Чириков "Дьааҥы улууһун Бөтөҥкөс арктическай бөһүөлэгэр үлэлээх буолуу перспективнай боппуруостара" диэн дакылааттарын ааҕан иһитиннэрдилэр.

Маны тэҥэ конференцияҕа бэйэтин санааларынан, Арктика сайдыытыгар бүгүҥҥү улахан бырайыактары олоххо киллэрии боппуруостарын  тула Дьааҥыттан төрүттээх, Республика үтүөлээх геолога, геолого - минералогическай наука кандидата Руслан Иванович Протопопов улахан этинии оҥордо.

Конференцияҕа кэтэхтэн кыттыы форматынан Дьааҥыттан Баатаҕайдааҕы Оҕо киинин директора Надежда Васильевна Саввинова "А. Е. Кулаковскайга 1918 сыллаахха дьаамсыктаабыт, чугастык билсибит Н.И. Окладников биһиги дьиэ аймах киэн туттуубут" диэн, Верхоянскай куорат В. З. Кириллина аатынан "Тымныы чыпчаала" кыраайы үөрэтэр түмэл үлэһитэ Алена Ильинична Чирикова "Верхоянскай куорат 1917 сыллахха" диэн, Боруулаах оскуолатын саха тылыгар учуутала Инна Юрьевна Рязанская "А. Е. Кулаковскай - Өксөкүлээх 1917 - 1919 сс. Якутскай Уобалаһын Верхоянскай уокуругар үлэтэ уонна Саха АССР олоҕуруутун бастакы сылларыгар кылаата"  диэн, В. С. Чириков аатынан Адыаччы оскуолатын 10-с кылааһын үөрэнээччитэ Саян Андреевич Слепцов "Дьааҥы улууһун Бөтөҥкөс бөһүөгин дьиэ кэргэттэрин холобуругар Арктика регионун дьиэ кэргэттэрин олохторун ис туруктарын статистиката" диэн үлэлэрэ киирдилэр, көрүлүннүлэр.

Конференция бастыҥ дакылааттара диэн көрөн сыаналааһыҥҥа профессиональнай, учуонай званиелаах  дакылааччыттары киллэрбэккэ туран, уопсастыбаннай кыттааччылар дакылааттара көрүлүннүлэр.

Ученайдартан турар конференция экспертарын бөлөҕө үс бастыҥ дакылаакка Дьааны Боруулааҕыттан төрүттээх, Якутскай, куоракка Республиканскай интернат-лицей 11-с кылаас үөрэнээччитэ Алиса Слепцова (салайааччыта И. Ю. Рязанская) дакылаатын киллэрдилэр. Дипломунан уонна 10 тыһыынча солкуобай харчынан бирииһинэн наҕараадалаатылар. Конференция биэс биһирэбил Дипломунан наҕараадаламмыттарын ортотугар В. Х. Чириков "Верхоянскай уокурук дьаамын суолун хааччыйбыт көлөтө Дьааҥы сылгыта" диэн дакылаата ааттанна. 

Мэҥэ - Хаҥалас улууһун Павловскай бөһүөлэгиттэн Өксөкүлээх олоҕун, үлэтин үөрэтээччи, чинчийээччи, Саха үөрэҕириитин туйгуна уонна үтүөлээх үлэһитэ, Өксөкүлээх аатынан биэдэмстэбиннэй премия лауреата Галина Васильевна Егорова Мэҥэ - Хаҥалас улууһа Өксөкүлээҕи кытта сибээсин туһунан  кинигэлэрин Верхоянскай куорат В. З. Кириллина аатынан  "Тымныы чыпчаала" түмэл кэллэктиибин аатыгар Өксөкүлээҕи үйэтитиигэ улахан үлэни баҕаран туран диэн уонна Өксөкүлээҕи үөрэтиигэ сырабын, олохпун анаабыт саха тылын учуутала буоларым быһыытынан хоту  Дьааҥы улууһугар олорор, Өксөкүлээҕи үөрэтиини өрө тутар кэллиэгэбэр, саха тылын учууталыгар И. Ю. Рязанскаяҕа үтүө үлэни, ситиһиилэри баҕаран аныыбын диэн туран туттартаата. Биһирэбил диплом Дьокуускай куорат национальнай гимназиятын 10-с кылааһын үөрэнээччитигэр Афанасий Чириковка туттарылынна.

Конференция үлэтин түмүгүнэн дьүүллэһиигэ бу конференцияны тэрийбит Саха Республикатын историктарын уонна краеведтарын Сойууһа (председатель  Владимир Николаевич Степанов)  уонна  көҕүлээччи, көхтөөх кыттааччы буолбут Дьааҥы улууһа, " Краеведы Яны" түмсүү ааттара махталлаахтык ахтылыннылар. Конференция үлэтин түмүгүнэн А. Е. Кулаковскай Верхоянскай уокурукка судаарыстыбаннай салайааччы быһыытынан киэҥ хабааннаах үлэлээбит кэмнэрин нэһилиэстибэтин билиҥҥи Арктика регионун сайдыытыгар туһуламмыт судаарыстыбаннай политика соруктарыгар туһаныыга анаан кэлим үлэлэри тэрийэргэ диэн этиилэри киллэриилээх конференция  Резолюцията ылылынна.

 В. В. Кривошапкин, Дьааҥы улууһун дьаһалтатын пресс - сулууспатын секретаря,

 " Краеведы Яны" түмсүү председателя

Хаартыскалар: “Вести Верхоянья”