Биир оннук көмүс тарбахтаах, талааннаах киһинэн Дьокуускай олохтооҕо, норуот маастара Лидия Гаврильевна Иванова буолар. Соторутааҕыта биһиги кини олоххо көрүүлэрин, айар үлэтин, ситиһиилэрин туһунан сэһэргэстибит.
Хантан хааннаах, кимтэн кииннээх...
Лидия Гаврильевна Хаҥалас улууһун I Дьөппөн нэһилиэгэр алта оҕолоох ыалга бүтэһик оҕонон күн сирин көрбүт. Айбыт аҕата, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Япония Квантунскай аармыйатын үлтүрүтүспүт Гаврил Петрович Ефимов кыысчаан биир сааһын туола илигинэ ыалдьан бу олохтон барбыт. Күн-күбэй ийэтэ Пелагея Софроновна оҕолорун соҕотоҕун атахтарыгар туруортаабыт. Кыра эрдэхтэриттэн үлэҕэ сыһыаран, бэйэ-бэйэлэригэр көмөлөсүһэргэ үөрэппит.
“Туох барыта бэйэҕиттэн тутулуктааҕын, үлэлээн аһыахтааххын өйдөөн улааппыппыт. Ийэбит бэйэтэ үөрэҕэ суох да буоллар, барыбытын кэриэтэ үрдүк үөрэхтээбитэ, “ – диэн Лидия Гаврильевна ахтар.
Алаһа дьиэни тэринии
-- Мин оҕо эрдэхпиттэн ахсааҥҥа дьоҕурдаах этим, онон Покровскай оскуолатын физико-математическай кылааһыгар үөрэммитим. Оскуола кэнниттэн тутатына Новосибирскайдааҕы норуот хаһаайыстыбатын үнүстүүтүгэр киирбитим. Онно үөрэнэ сылдьан Бүлүү Бороҕонуттан төрүттээх Иванов Андрей Иннокентьевичтыын билсиһэн ыал буолбуппут.
Онтон ыла 40-тан тахса сыл бииргэ олоробут, кырдьаҕас ыал аатын сүгэбит. Кини төрөөбүт нэһилиэгэр уон сыл баһылыктаан баран, билигин сынньалаҥҥа олорор. Үс оҕолоохпут, бары ыаллар. Улахан сиэммит сэттис кылааска үөрэнэр, кырабыт балтараа саастаах.
Бэйэм 2003 сылтан Дьокуускай куорат Өксөкүлээх аатынан норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр кылаабынай буҕаалтырынан үлэлиибин. Үлэм олус эппиэтинэстээх уонна сылаалаах. Сыыппараттан сынньанаары уонна аралдьыйаары иллэҥ кэммэр иистэнэбин.
Иис-уус алыбыгар ылларыы
Биһиги дьиэбитигэр улахан эдьиийим Галина Гаврильевна иистэнэр. Кини туттарын-хаптарын, иистэнэрин көрөн олус умсугуйан туран иистэнэргэ үөрэммитим. Кыралаан бэйэбэр, оҕолорбор таҥас арааһын тигээччибин. Кыра эдьиийим Валентина Гаврильевна эмиэ иистэнэр. Кини СӨ уус уран оҥоһуктарга норуот маастара.
Онтон «Сөргүтүү» түмсүүгэ киириэхпиттэн үлүһүйэн туран тигэбин-иистэнэбин. Салайааччыбыт норуот маастара Азияна Филипповна Харлампьева. Мин киниттэн элбэххэ үөрэнним. Биһиги үксүн кэллиэксийэлэри, уопсай үлэлэри тигэбит. "Сөргүтүү" түмсүү кыргыттара бары биир интэриэстээх буоламмыт, бэйэ-бэйэбитин олус өйдөһөн-өйөһөн иистэнэбит. Ол иһин үлэбит үчүгэй түмүктээх, ситиһиилээх буолар.
Сон тиктиэхпитин баҕаран...
Мин таҥас тигиллэн таҕыстаҕына олус астынабын. Ордук умсугуйан биисэринэн быысабайдыыбын.
Бастакы улахан ииһим -- кытыылаах сон этэ. Уопсайынан, бэйэбэр сахалыы сон тиктиэхпин наһаа баҕарарым. Ол гынан баран, туохтан саҕалыахпын, хайдах тиктиэхпин мунаара сырыттахпына, бииргэ үөрэммит үөлээннээҕим Майкуо Ноговицына эмиэ оннук санаалааҕын эттэ. Норуот маастара, «Симэх» киин мэтэдииһэ Азияна Харлампьева көмөлөһүөх буолбутун кэпсээтэ. Миигин угуйан иккиэн Азияна Филипповнаҕа тиийдибит. Киһибит биһигини үөрэ-көтө көрсөн, сүбэлээн- көмөлөһөн барда. Онтон сылтаан түмсүүбүтүн тэрийбиппит. Таҥаспытын ылан, быста сырыттахпытына ковид дьаҥа саҕаламмыта. Куһаҕан үчүгэйдээх диэбит курдук, бары дьиэбитигэр олорон иистэнэргэ бириэмэлээх буолбуппут. Ол күһүнүгэр Москубаҕа «Сокровище Севера» быыстапкаҕа баран кыттыахха диэн быһаарынныбыт. Ону истэн кэргэним сонньуйан: «Эн бастаан саатар манна өрөспүүбүлүкэ таһымнаах быыстапкаҕа кыттыаххын», -- диэбитэ. Ол быыстапкаҕа олус ситиһиилээхтик кыттыбыппыт. Онтон кынаттанан, айарга-тутарга бэлэм кэлбиппит. Ол курдук, үс кэллиэксийэнэн кыттан «Лучшая традиционная коллекция» номинацияҕа иккис миэстэ уонна икки анал бириис ылбыппыт.
Сөбүлүүр ииһим
Сотору кэминэн Азияна Филипповна 17-с үйэ таҥаһын сөргүтэр баҕа санаалааҕын эппитэ. Кини бу баҕатын өр сылларга иитиэхтээн илдьэ сылдьыбыт этэ. Хаартыскалар альбомнарыгар харалла сытыарбыт үлэлэриттэн биһиэхэ талларбыта. Мин Чурапчы улууһугар Сэргэлээх диэн сир көмүүтүттэн буллуллубут таҥалайдаах сону талбытым. Сонум тирииттэн тигиллибит, иннигэр-кэннигэр элбэх оҕуруо быысабайдаах, кылгас сиэҕэ уонна сон аллараата киис тириитинэн кытыылаах.
Тириинэн урут тикпэтэх буоламмын бастаан эрэйдэнним, иистэнэр массыынам тириим сиигин хоппот эбит. Онтон эргэ массыынабын хоспохтон хостоон тигэн боруобалаабытым, хата син хотор эбит. Аны туран өтүүктээри хаста да тириибин сиэтэн таҥаспын буортулаан кэбистим. Ол курдук, соммун үһүс тириибинэн тикпитим.
Кэллиэксийэбит бүппүтүн кэннэ «Зов предков» диэн ааттаабыппыт, олус да кэрэ үлэ буолбута. Тиктэн бүтэрээт, 2021 сыл күһүнугэр Москубаҕа “Этноэрато” диэн евразийскай национальнай көстүүм үрдүк муода куонкуруһугар кыттаммыт I миэстэ буолбуппут.
Бу кэллиэксийэбитинэн 2023 сылга Иркутскайга Бүттүүн Арассыыйатааҕы национальнай көстүүм күрэҕэр кыайыылаах үрдүк аатын сүкпүппүт, 2024 сылга Москубаҕа эмиэ Бүттүүн Арассыыйатааҕы «Моя Родина» национальнай көстүүм бэстибээлин Гран-При хаһаайына ааты сүкпүппүт.
2024 сыл Дьиэ кэргэн сыла биллэриллибитинэн оҕолорбор, сиэннэрбэр сайын мааныга кэтэр сахалыы таҥастары тикпитим. Күөх дьүһүн араас эгэлгэтин (оттеногын) туһанан "Дьол уйата" диэн кэллиэксийэбин түмсүүбүт биэс сыллааҕы отчуоттуур кэнсиэригэр таһаарбытым.
Быыстапкаларга, куонкурустарга көхтөөхпүт
«Сөргүтүүнэн» өрөспүүбүлүкэҕэ буолар быыстапкаларга, куонкурустарга көтүппэккэ көхтөөхтүк кыттабыт. Ааспыт күһүн Сахалиҥҥа буолбут «Душа России» диэн норуоттар икки ардыларынааҕы таҥас сыыһынан тигии бэстибээлигэр СӨ норуодунай худуоһунньуга Анна Зверева салайааччылаах улахан дэлэгээссийэ састаабыгар киирэн кыттыбыппыт. Онно СӨ норуот худуоһунньуга Александра Самсоновна Бочкарева-Иннокентьева - Сууралдьыма Куо эскииһинэн кыбытыгынан тигиллибит "Летняя палитра"кэллиэксийэни көрдөрөн бэстибээл дипломана буолбуппут. Бу кэллиэксийэбитин манна дойдубутугар хаста да көрдөрдүбүт. Көрөөччүлэр олус сэргээн, иһирэхтик ылыннылар.
Тэриллиэхпититтэн тигиилэрбитин дьон олус сэҥээрбиттэрэ, ылыммыттара. Ол курдук, “Зов предков”, “Үрүҥ тунах”, “Хара кыталык”, “Айыылар”, “Краски лета”, “Кытыылаах”, “Оноолоох соннор”, “Летняя палитра”, о. д. а. кэллиэксийэлэрбит бассаап ситиминэн элбэхтик бэйэбитигэр эргийэн кэлэллэрэ.
2022 сылга Бүттүүн Арассыыйатааҕы "Вышитая карта России" аахсыйаҕа кыттан, өрөспүүбүлүкэ каартатынан киирбиппиттэн киэн тутта саныыбын. Каартаҕа киирбит маастардар Москубаҕа Бүттүүн Арассыыйа каартатын биһирэмигэр ыҥырыллан кыттыбыппыт
“Норуот маастара” үрдүк аат
2024 сылга "СӨ уус-уран оҥоһуктарын норуотун маастара" аатын ылбытым. Ону олус үрдүктүк сыаналыыбын. Уонна бастатан туран, "Сөргүтүү" түмсүү салайааччытыгар Азияна Филипповнаҕа уонна түмсүүм кыргыттарыгар сүрдээҕин махтанабын. Кинилэр өбүгэ ииһин сөргүтэргэ элбэх сыраларын биэрэллэр. Бэйэлэрин үптэринэн бэстибээллэргэ, күрэххэ кыттарга айан, олорор ороскуотун уйуналлар, таҥастарын, аксессуардарын атыылаһаллар.
Кэнники кэмҥэ түмсүүбүтүнэн мустан иистэнэрбитигэр дьиэбит суоҕа олус атахтыыр. Бастаан харчынан кыттыһан дьиэ куортамныыр этибит. Ол гынан баран, үлэлээбэккэ олорор, эбии дохуота суох биэнсийэлээхтэргэ ыйын ахсын харчы куортамҥа биэрэллэрэ ыараан иһэр.
Түмүккэ
Түгэнинэн туһанан, маннык патриот санаалаах маастардар үлэлииллэригэр судаарыстыбаттан көмө быһыытынан чэпчэтиилээх сыананан хос куортамныыллара буоллар махталлаах буолуо эбит.
Галина МАТВЕЕВА
Хаартыскалар: Лидия Гаврильевна Иванова архыыбыттан.
-
2
-
1
-
0
-
0
-
0
-
0
