Общество

Саҥа биридимиэттэр киирэллэр

“Быйылгы үөрэх дьылыгар 8-с уонна 10-с кылаас үөрэнээччилэрэ «Куттал суох буолуута уонна төрөөбүт дойдуну көмүскээһин төрүттэрэ»  диэни үөрэтиэхтэрэ. Оттон үөрэх дьылын иккис аҥаарыттан, ол эбэтэр тохсунньуттан, бэһис кылаастарга «Арассыыйа духуобунай, сиэр-майгы култуурата» диэн уруок баар буолуоҕа”, — диэн министр санатта. “Ону таһынан биһиги историяҕа толору биир кэлим учебниктарга көһөбүт: бэһистэн онуска диэри — устуоруйаҕа, тохсустан онуска диэри — обществознаниеҕа. Обществознаниеҕа 11-с кылааска аналлаах судаарыстыбаннай биир кэлим учуобунньук эһиил киллэриллиэҕэ”.

Сергей Кравцов эрэгийиэннэргэ учуобунньуктар хаһан баар буолуохтаахтарын чуолкайдаата. Холобур, быйыл «Арассыыйа духуобунай, сиэр-майгы култуурата» 5-с кылаастарга анаммыт биир кэлим учуобунньуктарынан хааччыйыы соруга турар. Болдьох — 2026 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри.

Салгыы, 2027 сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр диэри обществознаниеҕа (11-с кылаас), литэрэтиирэҕэ (5–6-с, 10–11-с кылаастар), нуучча тылыгар, математикаҕа, информатикаҕа, химияҕа, физикаҕа, биологияҕа (10-с кылаас), үлэҕэ (5–9-с кылаастар), «Куттал суох буолуута уонна төрөөбүт дойдуну көмүскээһин төрүттэрэ»   (8–11-с кылаастар), «Арассыыйа духуобунай, сиэр-майгы култуурата»  (6–7-с кылаастар) биир кэлим учебниктар кылаастарга тиийиэхтээхтэр.

БКЭ хайдах ааһыай? Саҥа үөрэх дьылыгар БКЭ сорудахтарыгар улахан уларыйыылар эбэтэр уустугурдуулар былааннамматтар. Ол гынан баран, эксээмэн ис хоһоонун чэпчэтии эмиэ суох буолуоҕа.

«Бары сорудахтар федеральнай таһымҥа бигэргэммит бырагыраамаларга сөп түбэһиннэрэн бэлэмнэниэхтэрэ», — диэн миниистир тоһоҕолоон эттэ.

Маны Рособрнадзор салайааччыта Анзор Музаев өйөөтө: БКЭ-ҥэ федеральнай судаарыстыбаннай үөрэх стандартыгар уонна биридимиэттэр бырагыраамаларыгар суох тиэмэлэр киириэхтэрэ суоҕа.

Музаев эппитинэн, БКЭ-ни чэпчэтии эбэтер уустугурдуу туһунан кэпсэтии барбат.

— Хас биирдии биридимиэккэ бэлэмнэммит уонна биир кэлим учуобунньуктар киллэриллэн иһиэхтэрэ. Толору көһүү хас да сылынан ситиһиллиэҕэ. БКЭ сорудахтарын, стандартары уонна учуобунньуктар икки ардыларыгар ханнык да итэҕэс суох буолуоҕа, — диэн Рособрнадзор салайааччыта быһаарда.

Анзор Музаев иһитиннэрбитинэн, атырдьах ыйын 28 күнүгэр Педагогическай кээмэйдэр федеральнай институттарын саайтыгар БКЭ демоверсиялара тахсыахтара.

Ону таһынан, 2027 сыллааҕы БКЭ-гэ соҕотох Арассыыйатааҕы бырагыраама эрэ туттуллуоҕа.

— Быйыл РФ субъектарын хас да уонунан пууннарыгар эксээмэни ыытыыга биһиги бырагыраамабытын туһаммыттара. Биир да харгыстар, биир да үҥсүүлэр суохтара, — диэн Музаев кэпсээтэ. — Онон маннык формакка бүтүннүү көһөргө быһаарыы ылылынна.

Устуоруйаҕа БКЭ

Кэлэр үөрэх дьылыгар 9-с кылаастарга устуоруйаҕа БКЭ боруобалааһына (апробация) ыытыллыаҕа. Кини ОГЭ туттарарга көҥүл (допуск) быһыытынан ааҕыллыаҕа.

— 2027-2028 үөрэх дьылыттан 9-с кылаас выпустара устуоруйаҕа БКЭ-ни булгуччу туттараллара ирдэниэҕэ. Учууталлар билигин 8-с кылааска киириэхтээх үөрэнээччилэри онон дьарыктыылларыгар сүбэлиибит, — диэн Музаев сүбэлээтэ.

Туох өссө суолталааҕый

Быраабылаҕа сыана

Балаҕан ыйын 1 күнүттэн бу сыана Арассыыйа бары эрэгийиэннэригэр киллэриллэр, ол эрээри бары оскуолаларга буолбатах. Хас биирдии субъекка 2-с кылаастан 8-с кылааска диэри үөрэнээчилэр быраабылаларын сыаналыыр 10-нуу оскуола талыллыбыт. Санатар буоллахха, 2025/2026 үөрэх дьылыгар маннык сыананы биэрии араас көрүҥнэрэ сэттэ эрэгийиэн 89 оскуолатыгар боруобаламмыта. Бу эксперимент түмүгүнэн «образцовай», «көҥүллэнэр», «көҥүллэммэт» диэн үстүөннээх сыана талыллыбыта.

— Арассыыйа бары оскуолаларыгар быраабылаҕа сыананы киллэрэр туһунан бүтэһиктээх быһаарыы 2026-2027 үөрэх дьылын түмүгүнэн ылыллыаҕа, — диэтэ Сергей Кравцов.

Төлөпүөннэр

 Үөрэх министиэристибэтин 316 №-дээх бирикээһэ уруокка дьиссипилиинэни куруубай кэһиигэ дьайыы бэрээдэгин бигэргэттэ. Учууталлар уруогу мэһэйдиир үөрэнээчини кылаастан таһаарар бырааптаахтар. Ону таһынан бирикээс уруок кэмигэр төлөпүөнү туһаныыны бобор.

Өйдөөх технологиялар

Сыл биир суолталаах сонунунан «Искусственнай интеллект уонна информационнай куттал суох буолуута» диэн уруок таһынааҕы дьарык кууруһа буолуоҕа. Кини Арассыыйа бары оскуолаларыгар 2026 сыл сэтинньитигэр киириэ уонна оҕолорго сыыппара сайдыытын үтүө өрүттэрин уонна итэҕэстэрин билэллэригэр кыаҕы биэриэҕэ. Үөрэх миниистирэ, ол эрээри, аныгы технологиялар учууталы хаһан да солбуйуохтара суоҕа, кинилэр киниэхэ эрэ көмөлөһөөччү буолуохтарын сөбүн тоһоҕолоон эттэ.

Оскуола кабинеттара

Саҥа үөрэх дьылын биир инники күөҥҥэ тутар сыала — үөрэх инфраструктуратын сайыннарыы. 2026 сылга 85 эрэгийиэн 22 853 оскуолатыгар муусука, физика уонна ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустуба хосторо саҥардыллаллар. Эһиилги сылга биология, информатика, математика уонна химия хосторо хабыллыахтара.

Кэллиэстэр

Балаҕан ыйын 1 күнүттэн орто профессиональнай үөрэх бырагыраамаларынан судаарыстыбаннай итоговой аттестация сүрүн көрүҥүнэн демонстрационнай эксээмэн буолуоҕа. Ону ыытыыга биир кыраапык, биир хонтуруоллуур кээмэйдэр матырыйааллара уонна эрэгийиэннэргэ хамыыһыйалар киириэхтэрэ. Маннык эксээмэн түмүгэ идэ квалификациятын тутулуга суох сыаналааһын быһыытынан билиниллиэҕэ.