Общество

Уһук Илин ипэтиэкэтэ

“Дом инвест” риэлторскай хампаанньа риэлтора Наталья Васильева быһаарбытынан, Уһук Илин олохтоохторугар анаммыт бырагыраама саамай киэҥник тарҕаммыт уонна наадалаах үнүстүрүмүөнүнэн буолла. Бу бырагыраама «бастакы атыыны» оҥорорго буолбакка, олорор усулуобуйаны тупсарарга аналлаах. Ипэтиэкэ сылга 2 %-наах. Суумата маннык, 60 кв. м тахса иэннээх дьиэҕэ – 9 мөл. солкуобай, стандартнай дьиэҕэ – 6 мөл. солкуобай буолар. Баларга бастакы усунуос 20 %-тан саҕаланар.

Кэлиҥҥи сылларга сүрүн уларыйыынан саас хааччаҕын сымнатыы буолар. Урут бырагыраама 36 сааска диэри эдэрдэргэ эрэ тарҕанар эбит буоллаҕына, билигин Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар, үөрэх уонна мэдиссиинэ эйгэтин үлэһиттэригэр, ону тэҥэ, оборуона-бырамыысыланнас комплексын тэрилтэлэригэр үлэлиир дьоҥҥо сааһыттан тутулуга суох бэриллэр.

Саха Сиригэр, Приморьеҕа уонна Хабаровскай кыраайга чааһынай дьиэни туттуу элбээбит. 2026 сылга «Уһук Илин ипэтиэкэтэ» бэйэ эбэтэр арыандалаабыт сиргэ дьиэ туттарга кыаҕы биэрэр. Бу – Дьокуускай аттынааҕы чааһынай сиэктэрдэргэ дьиэни туттууну көҕүлээтэ.

Крылов Владимир Эдуардович Уһук Илиҥҥи ипэтиэкэнэн кыбартыыратын күлүүһүн тутан турар

Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтэ

Дойду саамай маассабай бырагырааматынан буолла. Манна ирдэбиллэр уратылаахтар. Сылга 6 %-наах, суумата киин сирдэргэ (Москуба, Санкт-Петербург уонна кинилэр уобаластара) 12 мөл. уонна эрэгийиэннэргэ 6 мөл. солкуобайынан быһыллар. Ким ылар кыахтааҕый? Сэттэ сааһыгар диэри оҕолоох эбэтэр инбэлиит оҕолоох дьиэ кэргэттэр.

Бырагыраама, сүнньүнэн, маҥнайгы ырыынакка (тутар тэрилтэттэн атыылаһыыга) туһуланар. Манна тыа сирэ уонна тутуу кээмэйэ намыһах эрэгийиэннэрэ киирэллэр, ону тэҥэ, «иккис ырыынактан» (урут тутуллубуттан) кыбартыыраны ылар көҥүллэнэр. Ийэ хапытаала бастакы усунуоһу угууга туһаныллар, ол эрээри бааннар дьиэ кэргэн мунньуммут үбэ (бастакы угуу 5-10 %-на уу харчынан буолуохтаах) баарын ирдиир буоллулар.

Аартыка уонна саҥа эрэгийиэннэр ипэтиэкэлэрэ

Мурманскай уобаласка, Карелияҕа, Ненецкэй уонна Ямало-Ненецкэй аптаныамынай уокуруктарга, Саха Сирин хоту өттүгэр олорооччуларга 2%-ҥа “Аартыка ипэтиэкэтэ” үлэлиир, бу Хотугу муора кытылын баһылыырга көҕүлүүр.

Туспа блогунан Белгородскай, Курскай уобаластар уонна саҥа сирдэр олохтоохторугар анаммыт 2%-наах ипэтиэкэ үлэлиир. Бу бырагырааманы судаарыстыба дьиэнэн хааччыйыы эрэ курдук буолбакка, кыраныысса таһыгар дьону олохсутар социальнай үнүстүрүмүөн быһыытынан көрөр.

Чэпчэтиилэр уонна моһоллор

Кыра бырыһыаннаах да буоллар, 2026 сылга иэс ылааччылар хас да хааччахха кэтиллэллэр.

Биир илиигэ биир ипэтиэкэ. «Биир киһиэхэ биир чэпчэтиилээх ипэтиэкэ» быраабылата кытаанахтык тутуһуллар. Дьиэ кэргэн аҕа баһылыга «Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтин» ылбыт буоллаҕына, ийэлэрэ кыттыгас сойуомсук быһыытынан «Уһук Илин ипэтиэкэтин» ылар кыаҕа суох.

Бааннар хамыыһыйалара. Судаарыстыбаттан кэлэр кыра бырыһыаны толуйар туһуттан 2026 сылга үгүс бааннар «бырыһыаны намтатар иһин хамыыһыйаны» эбэтэр улахан төлөбүргэ страховкаланары ирдииллэр. Бу кирэдьиит төлөбүрүн сылга 1-2 % үрдэтэр.

Лимиит. Судаарыстыба бырыһыаны субсидиялыырга анаан лимиити эрдэ бэлэмниир. Өскөтүн баан ыйдааҕы лимиитэ бүттэҕинэ, сайаапка «остуол анныгар» барар эбэтэр ырыынак ыстаапкатыгар (18-20 %-ҥа) көһөр.

Бырагырааманы туһанан

Уус Алдан улууһун Бороҕонугар Бережневтар дьиэ кэргэн саҥа кыбартыыра күлүүһүн былырыын туппуттар. Туйаара уонна Дмитрий Бережневтар 34 кв. м иэннээх, толору хааччыллыылаах биир хостоох кыбартыыраны 3 мөл. тахса солкуобайга атыыласпыттар. Кинилэр бу дьиэни ырыынак ыстаапкатынан буолбакка, 2 %-наах ипэтиэкэнэн ылбыттар. Туйаара улуус киинин балыыһатыгар үлэлиир. «Балыыһаҕа сиэстэрэнэн үлэлиибин. Мэдиссиинэ үлэһиттэригэр анаммыт бырагыраама баарын истэн баран, тута докумуон хомуйан саҕалаабыппыт. Икки оҕолоохпут эрээри, оҕо ахсаанынан көрүллэр атын чэпчэтиилэр биһиэхэ барсыбаттар этэ. Онон сүрүн тирэҕинэн мин идэм уонна 2 %-мыт буолла», – диэн Туйаара Бережнева кэпсиир.

Бережневтар ипэтиэкэлэрин 20 сылга ылбыттар. Билигин кинилэр ый ахсын 17 тыһ. 500 солкуобайы төлүүллэр. «Ырыынак усулуобуйатыгар маннык суумаҕа кыбартыыра ылар кыаллыбат этэ. Ыйдааҕы төлөбүрбүт, ортотунан, 50-60 тыһ. солкуобай буолуохтааҕа. 2 % бу дьиэлэнэргэ бастакы хардыынан буолар. Биһиги улуус киинигэр, Бороҕоҥҥо,  сылаас, саҥа дьиэни атыылаһан абыранныбыт», – диэн санаатын үллэстэр.

Чэпчэтиилээх ипэтиэкэҕэ хапсар туһуттан бырагыраама ирдэбилин тутуһар булгуччулаах. Бережневтар дуогабардарыгар ыйыллыбытынан ийэлэрэ мэдиссиинэ тэрилтэтигэр биэс сылтан итэҕэһэ суох үлэлиэхтээх.

«Баан биһиги үлэбитин-хамнаспытын кытаанахтык хонтуруоллуур. Алта ый буола-буола үлэбиттэн 2-НДФЛ ыспыраапканы уонна үлэм киниискэтин быыбыскатын ылабын уонна “Домклик” сыһыарыыга сканердаан ыытабын. Өскөтүн бу болдьоҕу куоттардахха, бырыһыаммыт үрдүөн сөп, онон эппиэтинэһэ улахан», — диэн Туйаара кэпсиир.

Бережневтар этэллэринэн, маннык бырагыраамалар тыа сиригэр каадырдары үлэлэтэргэ уонна эдэр исписэлиистэргэ олохторун оҥостоллоругар сүрүн тирэҕинэн буолаллар. «Маннык өйөбүл баара үчүгэй. Инникитин даҕаны быраастарга, учууталларга маннык кыаҕы биэрэ тураллара буоллар, улуустарга олохсуйуу өссө тэтимириэ этэ», — диэн санааларын үллэстэллэр.

Тыа сирин ипэтиэкэтэ

Манна диэн эттэххэ, ипэтиэкэ бырагыраамаларыгар сыл ахсын уларыйыылар-тэлэрийиилэр киирэллэр. Ханнык эрэ бырагыраама сабыллар, ханнык эрэ үлэтин саҕалыыр.

Холобур, Горнай улууһун Бэрдьигэстээҕэр өссө биир чааһынай саҥа дьиэ буруота унааран тахсар. Дьиэ хаһаайката Полина Аргунова кэтэх дьиэни туттарыгар судаарыстыба «Тыа сирин ипэтиэкэтэ» диэн бырагырааматыгар хапсан, “Россельхозбаантан” 3 %-наах кирэдьиити ылан, ыра санаатын олоххо киллэрбит.

“Бу бырагырааманы туһанарбар докумуоммун барытын Россельхоз бааҥҥа биэрбитим. Бастаан утаа икки ый кэриҥэ бигэргэтэллэрин кэтэспитим. Ирдэбил кытаанах этэ. Бэрдьигэстээххэ бырапыыскалаах буолуохтааххын, хамнас эппиэттиэхтээх, ыйга төһөнү төлүүргүн барытын ааҕан көрөллөр. Ыйдааҕы хамнаспыттан көрөн, 3 мөл. солкуобайы 25 сылга диэри болдьоххо биэрбиттэрэ”, – диэн Полина кэпсиир.

«Баантан харчы түстэҕин аайы отчуот биэрэбин. Дуогабартан, тиэхиньиичэскэй көрүүттэн саҕалаан хас биирдии ороскуоту барытын бигэргэтиллэр. Билигин дьиэм гааска холбонон, ханапаакыта бүтэн, бары силигин ситтэ. Киһи олороругар барыта эппиэттиир», – диир кини. Билигин кини курдук 3 %-наах «Тыа сирин ипэтиэкэтин» ылар кыах суох. Бу бырагыраама икки сыллааҕыта тохтотуллубута. «Этэҥҥэ бу бырагыраамаҕа хапсыбыппыттан үөрэбин. Билигин ырыынакка баан ыстаапката 18-20 %-ҥа тиийдэ. Тыа сиригэр хамнас оннук үрдүк буолбатах. Бу бырагыраама хаттаан үлэлээтэҕинэ, эдэр ыаллар хайаан да туһаныахтарын наада», – диэн Полина Аргунова түмүктүүр.

Түмүк

Манна даҕатан эттэххэ, чэпчэтиилээх ипэтиэкэ дьиэни атыылаһар эрэ ньыма буолбатах. Бу – геобэлиитикэ уонна демография сүрүн үнүстүрүмүөнэ. Уһук Илин бырагыраамата дойду илиҥҥи өттүгэр саҥа куорат эйгэтин тэрийэр, “Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтэ” төрөөһүнү өйүүр.

Кыра дохуоттаах дьон маннык бырагыраамата суох сылга 19 %-наах ипэтиэкэни хайдах да ылар кыахтара суох. Маннык ыстаапка ыйдааҕы төлөбүрүн улахан дохуоттаах эрэ дьон уйунар кыахтаахтар. Оттон 2 % эбэтэр 6 % бу куортам сыанатыгар тэҥнээх ыйдааҕы төлөбүрүнэн буолар.

Галина МАТВЕЕВА.

Хаартыскалар: Туйаара Бережнева, Наталья Васильева тиксэриилэрэ уонна Галина Матвеева түһэриилэрэ.