Ити үһүйээн дьиҥ олоххо буолбут түгэни кэпсиирин архыып докумуоннара да туоһулууллар. Ол курдук Үрүҥ ыраахтааҕы 1680 с. олунньу ыйыгар таһаарбыт дьаһалыгар ааҕабыт: «Дед его (Чуки), князец Логуй да дядя его князец Тереней и его отец Капчин лет с 50 из Якутска на немирных якутов с служилыми людьми в походы ходили и ясак в нашу великого государя казну платили, а он де Чюк к нам великому государю ясак с себя в нашу великого государя казну платил с полна… и на изменников на ламских тунгусов кони и куяки нашим великого государя служилым людям давал и нам великому государю пожаловати его за службу деда и отца ево и за ево службу велеть в оплатные якутские ясашные именные книги написать князцом, а ясак ему платить по прежнему» (СПбФ АРАН. Ф.21. Оп.4. Д.31. Л.353).
Лөгөй Тойон ити устуоруйаҕа киирэр уустук хардыыны оҥоруон иннигэр бука: ураты дириҥ култууралаах улуу кытайдар, саҥа атахтарыгар туран импиэрийэ быһыытынан кыаҕыран эрэр мончуурдар уонна тыйыс айылҕалаах, аҕыйах ахсааннаах хоту сир норуоттарын бииргэ түмэн, саҥа судаарыстыбаны тэринэ сатыыр бастакы кэлии нуучча дьонун үтүө да, мөкү да өрүттэрин дириҥник ырытан, ырыҥалаан көрөн, саха дьоно хайа диэки хайыстахтарына норуот быһыытынан тыыннаах хаалыахтарын сөбүн туһунан, сыта-тура элбэхтик толкуйдаабыта чахчы. Онуоха бука Ытык Тураан дэнэр Улуу истиэпкэ Сибииргэ олохтоох, уруулуу, түүр-монгуол тыллаах кыра-хара норуоттарга; тыл-өс, сиэр-туом, өй-санаа өртүнэн олох чугаспыт, майгылаһарбыт улахан оруолу оонньообута саарбахтаммат. Бука ол иһин өркөн өйдөөх, сүүһүнэн сыллары өтө көрөр дьоҕурдаах өбүгэлэрбит барахсаттар Улуу омуктар аат-суол былдьаһан, хабырыйсар ыар кэмнэригэр саханы тыыннаах хаалларар туһуттан бука бары кэриэтэ Бекетов бастакы остуруогар кэлэн Аан дархан андаҕары биэрэргэ күһэлиннэхтэрэ.
Ити кэмнэргэ Дьылҕа Хаан саха дьонугар үс эрэ суолу соҥнообута: бастакыта, хаҥыл хаҥаластар эбэтэр чукчалар курдук имири эстиэххэ диэри, кэлии урдустары кытары кырыктаахтык кыргыһыы. Иккиһэ, көҥүлү күөмчүлэтиэх кэриэтэ, Бордуолаах кинээс эбэтэр Өспөх Тойон, курдук кый ыраах сирдэргэ куотан, тыыны тэскилэтии. Лөгөй Тойон үһүс суолу талбыта уонна сыыстарбатаҕа. Ол туоһута саха норуота күн бүгүн, түгэх өбүгэтин тылын-өһүн, сиэрин-туомун, үтүө үгэстэрин, өрө тутан, салгыы сайыннаран аан дойду ааттаахтарын кытта тэҥҥэ кэпсэтэр таһымҥа таҕыста.
Андаҕар, аата андаҕар, кини суолтата түгэх үйэлэртэн, Чыҥыс Хаан саҕаттан, күн бүгүнүгэр диэри уларыйбат. Бэйэтин кэмигэр Александр Невскэй Улуу монгуолларга андаҕар биэрэн нуучча норуотун, омук быһыытынан тыыннаах хааларбыта устуоруйа чахчыта. Лөгөй Тойон удьуордара түгэх өбүгэлэрэ, түөрт үйэ анараа өттүгэр Үрүҥ ыраахтааҕыга биэрбит Ытык Андаҕарын ханнык да уустук кэмҥэ, биирдэ да кэспэтэхтэрэ. Төттөрүтүн Лөгөй Тойон өтө көрүүлэрин өрө тутан: Чука Капчинов, Туналыкы Тууччах, Сэһэн Ардьакыап, Уйбаан Мигалкин, Күлүмнүүр, Өксөкүлээх, Суорун Омоллоон, Михаил Николаев курдук кэм ирдэбиллэригэр сөп түбэһиннэрэн эбэн-сабан, тупсаран-туруорсан, саха дьонун сайдыы суолунан сирдээн испиттэрэ устуоруйа чахчыта!
Лөгөй Тойон онуоха сүүһүнэн сыллары өтө көрөн кинилэргэ суол арыйбыт, кэскиллээх сырдык өйү-санааны сахпыт, норуотун төлөннөөх сүрэҕэр сөҕүрүйбэт күөх уоту умаппыт, үйэлэргэ өлбөт-сүппэт сүдү өҥөлөөх – сахаҕа соҕотох, ханна да хатыламмат, ураты уустук кэмҥэ саха дьолугар төрөөн, олох олорон ааспыт Улуу өбүгэбит буолар.
Павел Пермяков-ТЭЛЭКЭ, Сэһэн Ардьакыап аатынан
Уус Алдан улууһун түмэлин кыраайы чинчийэр салаатын салайааччыта,
Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ
-
1
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
