Олохтоох салайыныы

Яков Елисеев, Аллайыаха улууһун баһылыга:

– Пуорум эрэгийиэннээҕи күннэригэр олохтоох бэйэни салайыныы буоппуруостарыгар Арассыыйа үрдүнэн туох уларыйыылар буола туралларын биллибит. Уопсайынан, маннык пуорумнартан киһи элбэҕи билэр, атын эрэгийиэннэр хайдах дьаһанан үлэлии олороллорун көрөбүт, уопут үллэстэбит. Федеральнай былаас уорганыттан салайааччылар кэлбиттэрэ олус суолталаах, федеральнай таһымҥа туох уларыйыы, үлэ бара турарын сиһилии биллибит.

Улууспутугар билиҥҥи туругунан улахан хамсааһын, уларыйыы тахса илик. Олохтоох бэйэни салайыныыга Саха Өрөспүүбүлүкэтин сокуонун барыла Ил Түмэн маҥнайгы ааҕыытыгар бигэргэммитэ. Ол олоххо киирдэр эрэ, дьэ, хамсааһын барыахтаах. Билиҥҥитэ дьүүллэһии, ырытыһыы таһымынан үлэ барар.

Улуус олоҕун-дьаһаҕын этэр буоллахха, этэҥҥэ олоробут. Үп-харчы кырыымчыгынан кэккэ үлэлэрбит тохтоотулар эрээри, сүрүн суолталаах тыын боппуруостарбыт быһаарыллаллар.

Степан Саргыдаев, Чурапчы улууһун баһылыга:

– Ахсынньы 10-12 күннэригэр “Төрүт дойду – Арассыыйа күүһэ” муниципалитеттар пуорумнарын эрэгийиэннээҕи күннэрэ Саха сиригэр ыытылыннылар. Уопсайа 89 эрэгийиэнтэн олохтоох бэйэни салайыныыны көҕүлүүр бэрэстэбиитэллэр кытыннылар..

Пуорумҥа биһирээбитим диэн РФ Бэрэсидьиэнин управлениетын салайааччытын солбуйааччы, ВАРМСУ президиумун чилиэнэ Евгений Грачев уонна ВАРМСУ хос бэрэссэдээтэлэ Ирина Гусева кэлэн кыттыбыттара буолар. Дискуссияларга санааларын этэн билигин ордук суолталаах боппуруостары ырыттылар, быһаардылар. Ыалдьыттар Дьокуускай куорат сүрүн суолталаах социальнай эбийиэктэринэн, Нам, Горнай улуустарын сылдьан хоту дойду хоһуун дьоно хайдах үлэлии-хамсыы олороллорун көрдүлэр.

Мин санаабар, пуорум эрэгийиэннээҕи күннэрэ биһиги Сахабыт сиригэр ыытыллыбыта улахан суолталаах. Биһиги атын эрэгийиэннэргэ тиийэн эмиэ кинилэр үлэлэрин-хамнастарын билсэбит. Онон, Арассыыйа эрэгийиэннэрэ хардарыта сибээстэһэн үлэ хаамыытын ыытабыт, инники былааннары торумнуубут диэн этэр кыахтаахпыт.

Никита Андреев, Горнай улууһун баһылыга:

– Пуорум эрэгийиэннээҕи күннэрэ Саха сиригэр тымныы түһэн турар кэмнэригэр тэриллибитэ мээнэҕэ буолбатах. Федеральнай салалтаттан, 89 эрэгийиэнтэн кытта кэлбит ыалдьыттар тымныыбытын эттэринэн-хааннарынан билэн соһуйдулар да, сөхтүлэр да. “Төһө да халлааҥҥыт -40 кыраадыһы лаппа куоһаран турдар, үлэ-хамнас тохтообот, ону ааһан дойдугутун сайыннарарга дьулуһар эбиккит” диэн санааларын үллэһиннилэр.

Пуорум бастакы күнүгэр дэлэгээссийэ биһиги улууспутугар кэлэн хоту дойду тыатын сирэ хайдах үлэлии-хамсыы олорорун көрдүлэр, ураты уопуппутун үллэһиннилэр.

Сүрүн сиэссийэ туох түмүккэ кэлбитин кылгастык эттэххэ: олорор дойдубут уратыларын учуоттаан сүрүн соруктары олоххо киллэрэрдэххэ уонна федеральнай, эрэгийиэннээҕи бырагыраамалар хардарыта сибээстэһэн үлэлээтэхтэринэ, дойдубутун сайыннарар, ситиһиилээх оҥорор кыахтаахпыт.

Степан Кузьмин, Амма улууһун баһылыга:

– Пуоруом күннэригэр дэлэгээт быһыытынан сылдьан, араас кэпсэтиигэ кыттыһан баран маннык түмүккэ кэллим: биир сомоҕо, түмсүүлээх буоллахпытына, тугу баҕарар кыайар-ситиһэр кыахтаахпыт! Хас биирдии улуус, нэһилиэк дойду үрдүнэн ыытыллар араас бырагыраамаҕа кыттарга бэлэм буолуохтаахпыт.

Кыттааччылар пуорум үлэтин таһынан, саха төрүт култууратын, төрүт үгэстэрин кытта билистилэр. Сорох ыалдьыттар Саха Сиригэр саҥа кэлбиттэр, олус диэн сэргээн, махтал тылларын эттилэр. Ил Дархан Айсен Николаев пуорум түмүгүнэн өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбатыгар уонна муниципальнай тэриллиилэр баһылыктарыгар, дьокутааттар кэккэ сорудаҕы биэрдэ. Саҥа сылга олохтоох бэйэни салайыныыга сыһыаннаах СӨ саҥа сокуона олоххо киирдэр эрэ, күүскэ үлэлээбитинэн барыахтаахпыт.

Тылы – ыалдьыттарга

Геннадий Панин, Судаарыстыбаннай Дума дьокутаата:

– Арассыыйа 2030 сылга диэри сайдыытын Стратегиятыгар сигэнэн, сокуон систиэмэтин суолтатын сырдаттым. Ону таһынан “Сибээс туһунан” Федеральнай Сокуоҥҥа уларыйыылар ылыллыбыттарын сырдаттым. Бу сокуоҥҥа киирбит уларыйыы чэрчитинэн дойду үрдүнэн мобильнай сибээс биир тэҥ хаачыстыбалаах буолара хааччыллыаҕа. Бары эпэрээтэрдэр кыһалҕалара быһаарыллыаҕа. Күн бүгүн суотабай сибээс кэһиллиитэ суох үчүгэйдик үлэлиир буоллаҕына, дьоҥҥо куттал суох буолуутун хааччыйабыт, холобур, суһал мэдиссиинэ көмөтүн тута ыҥырар кыахтаналлар. Балар бары холбоһон олох таһымын үрдэтэллэр.

Дарья Рябухина, РФ Тыатын хаһаайыстыбатын тыа сирдэрин сайыннарыы дэпэртээмэнин дириэктэрин эбээһинэһин толорооччу:

–  Пуорум үһүс күнүгэр эспиэртэр уонна муниципальнай былаас бэрэстэбиитэллэрэ Арассыыйа куораттарыгар уонна тыа сирдэригэр олох таһымын тэҥнээһин туһунан кэпсэттибит. Сири-уоту туһаныыга уонна эбийиэктэри тутууга сиһилии толкуйдаан-аттаран былаанныыр наадалаах. Холобур, аҕыйах нэһилиэнньэлээх бөһүөлэктэргэ сыаналаах успуорт дыбарыастарын тутар оннугар успуорт саалаларын, улууссаҕа былаһааккалары оҥорор ордук. Оччоҕо элбэх киһини хабар. Бу туһунан пуорумҥа элбэхтик кэпсэттибит. Сайдыы түстэнэр сирэ – тыа сирэ.

Виктор Шестаков, Удмуртия Өрөспүүбүлүкэтин Сарапул куоратын баһылыга: 

– Саха Сирин ураты килиимэтин эппинэн-хааммытынан билэн сөрү диэн сөҕөн турабын. Олохтоохтор: “Халлааммыт бүгүн сылыйда. Баара-суоҕа -32 кыраадыс буолла”, – дииллэрин биһиги, Преуралье олохтоохторо, соһуйа иһиттибит. Биллэн турар, өбүгэ саҕаттан бу дойдуга олохсуйбут буолан үөрэхтээхтэр буоллаҕа. Ол гынан баран тулуурдарын, кытаанах санаалаахтарын сөхтүм. Дьоно-сэргэтэ эмиэ ураты тыыннаахтар. Төһө да маннык тыйыс килиимэттээх дойдуга олордоллор үлэлииллэр-хамсыыллар, айаллар-туллар, ону ааһан тыа сирин, куораттарын, өрөспүүбүлүкэлэрин сайыннарарга дьулуһаллар. Арассыыйа дойду быһыытынан бигэ тирэхтээх буоларыгар эмиэ кырата суох кылааты киллэрэллэр.

ВАРМСУ хаартыската.