Уопсастыба

Социальнай көмүскэл уорганнара, социальнай өҥө тэрилтэлэрэ, социальнай пуонда, дьарыктаах буолуу сулууспата, медико-социальнай эспэртиисэ, о.д.а. тэрилтэлэр нэһилиэнньэ олоҕун хаачыстыбатын тупсарыыга туһуламмыт социальнай бырагыраамалары уонна өҥөлөрү олоххо киллэриини хааччыйаллар. Бу тэрилтэлэргэ ыарыһаҕы көрүүгэ көмөлөһөөччүлэр, реабилитологтар, быраастар, мэдиссиинэ сиэстирэлэрэ, педагогтар, уйулҕаһыттар, социальнай координатордар, биэнсийэни аныыр уонна төлүүр, тиэхиньиичэскэй тэриллэринэн чөлгө түһэрэр тэрилтэлэр, эпиэкэ уонна попечительство үлэһиттэрэ, итиэннэ адаптивнай физкультураҕа уонна үлэҕэ исписэлиистэр үлэлииллэр. Киһини төрүөҕүттэн күн сириттэн күрэниэр диэри социальнай көмөнөн арыаллыыр үлэһиттэр киэҥ хабааннаах үлэлээхтэр.

Онтон бүгүн 75% оҕону хаан-уруу дьиэ кэргэнигэр төннүннэрбит көрдөрүүтүнэн Арассыыйаҕа биир бастыҥ тэрилтэнэн буолбут Дьиэ кэргэн иитиитигэр көмөлөһөр өрөспүүбүлүкэтээҕи киин үлэтин сырдатабын.

Тэрилтэҕэ киирээти кытта хайдах эрэ дьиэтээҕи нус бараан, истиҥ, кыһамньылаах сыһыан олохтоммута биллэр. Саҥа, киэҥ-куоҥ, ыраас, сырдык дьиэ ирдэбиллэргэ эппиэттиир тутуулааҕа, толору хааччыллыылааҕа тутатына харахха быраҕыллар. Ханна да улахан айдаан-куйдаан иһиллибэт. Кэбиниэттэргэ, дьарыктанар хосторго үлэһиттэр, төрөппүттэр, оҕолор бааллар эрээри, кэлбит дьоҥҥо кыһаллыбакка, күннээҕи түбүктэринэн дьарыктана сылдьаллар.

Оҕо туһугар үлэ

Киин үлэтин дириэктэр Эдуард Владимирович Кондратьев билиһиннэрдэ. Манна төрүөхтэриттэн 7 сааһыгар диэри саастаах, тулаайах уонна көрүүтэ-истиитэ суох хаалбыт, ыарахан олох түгэннэригэр түбэспит оҕолору, ол иһигэр инбэлиит оҕолору, быстах кэмҥэ көрөр-харайар, иитэр-үөрэтэр, доруобуйаларын чөлгө түһэрэр уонна хаан-уруу дьиэ кэргэттэригэр эбэтэр, ол кыаллыбат буоллаҕына, солбуйар дьиэ кэргэттэргэ төнүннэрэр үлэ ыытыллар. Биэс сыл иһигэр кииҥҥэ 430 оҕо киирбит, олортон 369 дьиэ кэргэҥҥэ төннөрүллүбүт.

Дириэктэр кэпсииринэн, тэрилтэ судаарыстыбаннай сорудах быһыытынан, 80 оҕону сылга ылар, ол эрээри кыһалҕа тирээтэҕинэ, 120 оҕоҕо тиийэ ылыахтарын сөп. Оҕолор кииҥҥэ Быраабы араҥаччылыыр оҕо надзорун (ПДН), Эпиэкэ уонна попечительство уорганын быһаарыыларынан уонна Үлэҕэ, социальнай сайдыыга миниистир бирикээһинэн киирэллэр.

Дьиэ кэргэн иитиитигэр көмөлөһөр өрөспүүбүлүкэтээҕи киин оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин бырагырааматынан оҕолору иитэр-үөрэтэр, итиэннэ кыра оҕолору көрөр-харайар үлэтини ыытар. Ол курдук, кииҥҥэ приемнай-карантиннай бөлөҕү уонна изоляторы киллэрэн туран, 10 бөлөх үлэлиир. Оҕолору кытта 55 исписэлиис, ол иһигэр 30 педагог (иитээччи, муусука салайааччыта, учуутал-логопед, эбии үөрэх педагога, педагог-психолог) уонна 25 иитээччи көмөлөһөөччүтэ үлэлииллэр.

Кииҥҥэ биэс дьиэ кэргэн көрүҥнээх иитэр-үөрэтэр бөлөх баар. Онно сэттэтигэр диэри араас саастаах бииргэ төрөөбүт оҕолор сылдьаллар. Маннык көрүҥ оҕолор уйулҕа уонна эт-хаан өттүнэн сайдыыларыгар үтүөнэн эрэ дьайар.

Былаан быһыытынан оҕолорго аналлаах араас аралдьыйыылар, бырааһынньыктар, төрөөбүт күннэри бэлиэтээһин, остуоруйаларынан тыйаатыр туруоруулара, о.д.а. тэрээһиннэр тиһигин быспакка ыытыллаллар.

Маны сэргэ, киин үлэһиттэрэ оҕолору олоххо бэлэмнээх буолалларыгар бэлэмниир бырайыактары үлэлэтэллэр. Холобура, «Идэлэр Куораттара» бырайыак оҕолору араас идэлэри кытта билиһиннэрэр. Манна оруоллаах оонньуулары ыытарга анаан киэҥ-куоҥ, үгүс оонньуурдаах хос үлэлиир. Онтон «Кыра оҕуруот» диэн бырайыак оҕолору үлэҕэ уһуйар. Киин иитиллээччилэрэ улахан дьону кытта тэҥҥэ оҕуруот аһын, сибэккилэри олордоллор, көрөллөр-харайаллар.

Киин үлэтин биир сүрүн хайысхатынан оҕолору социальнай-мэдиссиинэ өҥөтүнэн чөлгө түһэрии буолар. Мэдиссиинэ салаатын үлэһиттэрэ түөрт сүрүн өҥөнү оҥороллор. Прививка национальнай халандаарын уонна оҕолор доруобуйаларын көрдөрүүтүнэн вакцинация ыытыллар. Оҕо сайдыытыгар хаалыытын диагностикалыыллар. Быраастар (педиатр, невролог, физиотерапевт) оҕолор доруобуйаларын кэтээн көрөллөр. Медикаментознай терапия, эмтээх илбийии, физкультура, физиотерапия, гидротерапия көмөтүнэн оҕолор доруобуйаларын чөлүгэр түһэрэллэр. Маныаха, киин аныгы ирдэбиллэргэ эппиэттиир мэдиссиинэ тэриллэринэн толору хааччыллыылаах. Эмтиир физкультураны ыытарга табыгастаах саалалаах, физиотерапия кэбиниэттээх, эмтээх тууһунан тыынар хостоох, гидрованналаах уонна бассейыннаах.

Тирэх киин

Киин «Үөрэхтээһин» нацбырайыак чэрчитинэн, РФ үөрэҕириигэ министиэристибэтин өйөбүлүнэн тэриллибит «Көмүлүөк» бырайыак чэрчитинэн төрөппүттэргэ (сокуоннай бэрэстэбиитэллэргэ), итиэннэ көрүүтэ-истиитэ суох хаалбыт оҕолору дьиэ кэргэттэригэр ылыан баҕалаах дьоҥҥо психологическай, педагогическай, методическай көмөнү оҥорор уонна сүбэ биэрэр. Анал кэбиниэккэ сүбэҕэ наадыйар дьон кэлэн идэтийбит исписэлиистэртэн сүбэ ылаллар, үөрэтэр тэрээһиннэргэ кытталлар. Сүрүн болҕомтону төрөппүт бырааба быһыллыбыт төрөппүттэргэ бырааптарын төннөрөн оҕолорун төттөрү ылалларыгар көмөлөһүүгэ ууруллар.

Киин өрөспүүбүлүкэ тэрилтэлэригэр көмөлөһөр тирэх киининэн буолар. Маныаха, «СемиЦветик» бырайыак Саха Сирин улуустарын уонна куораттааҕы уокуруктарын солбуйар дьиэ кэргэттэр иитэр-үөрэтэр таһымнарын үрдэтэр соруктаах. Оҕону иитэ ылбыт төрөппүттэр көрсөр кыһалҕаларыгар анаммыт онлайн-дьарыктар ыытыллаллар, эпиэкэ салаатын исписэлиистэрэ кыттыылаах консультациялар тэриллэллэр. Бу тирэх кииҥҥэ оҕону иитэ ылбыт эрэ дьон буолбакка, ханнык баҕарар төрөппүт иитии, үөрэтии, доруобуйаны тупсарыы тула интэриэһиргиир ыйытыыларыгар сүбэ ылыан сөп.

Киин кэллэктиибин сомоҕолуур, уйулҕа өттүнэн бөҕөргөтөр сыаллаах «Пространство» диэн бырайыагы үлэлэтэр. Манна уйулҕа үлэһиттэрэ кэлэктиипкэ араас сэминээрдэри, трениннэри, уйулҕа быраактыкаларын ыыталлар. Бырайыак исписэлиистэр идэлэригэр көхтөрүн үрдэтэр, идэҕэ умуллуунуу туоратар. Кыбытан эттэххэ, кииҥҥэ каадырдар кэлиилэрин-барыыларын таһыма намыһах. Сүрүн исписэлиистэр манна харыс да халбарыйбакка өр сылларга үлэлииллэр.

«СемиЦветик» уонна «Пространство» бырайыактар чэрчилэринэн киин исписэлиистэрэ улуустарга тахсан, оҕону иитэ ылбыт дьиэ кэргэттэри уонна социальнай көмүскэл исписэлиистэрин кытта үлэлэһэллэр. Быйыл Дьааҥы уонна Өймөкөөн улуустарыгар баран үлэлээбиттэр.

Маны таһынан, киин үлэтин баай уопутугар олоҕуран үөрэтэр, сырдатар үлэни ыытар. Ол курдук, идэтийиигэ эбии үөрэхтээһини тэрийэр, квалификацияны үрдэтэр куурустары ыытар. Түөрт сыл иһигэр 14 үөрэх бырагырааматынан 1800 кэриҥэ киһини үөрэппиттэр. Төрөппүттэргэ, исписэлиистэргэ аналлаах методическай кинигэлэри таһаарбыттар.

* * * 

Чахчы оҕо туһугар ис сүрэхтэриттэн кыһаллар дьон үлэлиир буоланнар тэрилтэ үлэтэ таһаарыылаах. Арассыыйа таһымнаах үгүс идэтийии куонкурустарын кыайыылаахтарынан буолар кэлэктиипкэ, сатабыллаах салайааччы Эдуард Кондратьевка үлэлэригэр үрдүк ситиһиилэри, уҕараабат уоҕу баҕара хааллым.

Антонина НЕУСТРОЕВА.

Хаартыскалар ааптар түһэриитигэр