Уопсастыба

“Мозг. Традиция. Мечта” бырайыак Дьокуускайга балаҕан ыйын 16 күнүгэр “Сэргэлээх уоттара” култуура киинигэр сүрэхтэннэ. Режиссёр – ХИФУ магистрана, Потанин пуондатын истипиэндьийээтэ Мила Кудряшова. Култуура көҕүлээһиннэрин өйүүр бэрэсидьиэн пуондатын өйөбүлүнэн күн сирин көрдө.

Бу күн култуура киинигэр документальнай киинэни устубут бөлөҕү, киинэ дьоруойдарын, эспиэртэрин, саха култууратын бэрэстэбиитэллэрин кытта көрсөөрү сааланы толору киһи муһунна. Эдэр дьон сэҥээрэн-сэргээн хото мустубута хайҕаллаах.

Киинэ үгүс өттө Москубаҕа уһуллубут. Сүрүн былаһаакка – Арассыыйа аармыйатын тыйаатыра. Ону таһынан Москуба, Курскай, Казань уонна Дьокуускай научнай, култуурунай кииннэригэр уһуллубут хартыыналар көһүннүлэр.

Бырайыак туох ис хоһооннооҕуй?

Киинэҕэ көстөр дьоруойдар саха култууратын кытта ыкса сибээстээх дьон. Манна саҥа технология төрүт култуураны кытта хардарыта дьайсыыта саха омук холобуругар чаҕылхайдык көстөр. Киинэ үс новеллаттан турар. Олор бары биир ситимнээхтээхтэр, биир өйгө-санааҕа аҕалаллар. Баай култууралаах саха омугун бэрэстэбиитэллэрэ саҥа технологиялары, инновация арыйыыларын кытта утары көрсөн уустук тургутуулары ааһаллар, ол онтон өссө күүһүрэн тахсаллар.   

Бастакы түһүмэххэ талааннаах скульптор Түмэн Хамаганов айбыт үлэлэрин киэҥ эйгэҕэ көрдөрөөрү, Москуба куоракка кэлэр уонна оҥоһуу өйү (искусственнай интеллеги) кытта айар күрэскэ “күөн көрсөр”. Манна биир дойдулааҕын ырыаһыты, артыыһы, киэҥник биллибит “Пугало” киинэҕэ удаҕан оруолун оонньообут Валентина Романованы-Чыскыырайы кытта көрсөн кэпсэтэр.

Иккис түһүмэххэ Чыскыырай эспиэртэри – бэрэпиэссэр, кардиозхирург Николай Боломатовы уонна бэрэпиэссэр, псиофизиолог Александр Каплановы кытта көрсөр, мэдиссиинэ кэнэҕэскитин туһунан дискуссияҕа кыттар.

Үһүс дьоруой – драматург, “Сияющий камень” этнобалекка либретто суруйар Владислав Левочкин. Кини айар иэйиини көрдөөн, ВДНХ павильоннарыгар, “Комдрагметалл” хампаанньа сыаҕар уонна “Сокровищница Якутии” түмэлгэ сылдьар эпизода көстөр. Кини либреттотынан айыллыбыт балет 2025 с. “Көмүс мааска” бириэмийэ лауреатынан ааттанна уонна аныгы саха ускуустубатыгар саҥа саҕаҕы арыйда.

***

Киинэ сүрүн идиэйэтэ норуотун баай култууратын, төрүт үгэһин, муудараһын билбэт киһи дууһата суох киһиэхэ тэҥнээҕин өссө төгүл итэҕэттэ. Маннык киһи аныгы кэмҥэ мунан-тэнэн хаалыан сөп. Дириҥ силистээх, норуотун төрүт үгэһин иҥэриммит эрэ киһи инники күөҥҥэ сылдьар, айар-тутар, ситиһиилээх буолар. Оҥоһуу өй төһө да сайыннар (өссө да сайдыа турдаҕа) киһи удьуоруттан бэриллибит муударай толкуйун, көрүүтүн, айбытын-туппутун хайдах да толору солбуйбат, солбуйар да кыаҕа суох диэн санааҕа көрөөччү кэлэр.

Киинэ үрдүк хаачыстыбалаахтык уһуллубут. Сорох көрөөччү инновация саҥа арыйыыларын бастакытын көрөн соһуйда-сөхтө. Хартыыналар биир ситимнээхтик солбуһаннар, дьоруойдар уратытык арылланнар, онно хаачыстыбалаах тыас-уус эбиллэн киинэ идиэйэтэ толору тиэрдилиннэ. Мила Кудряшова рехжиссёрдаах устар бөлөх көннөрү көрөөччү өйдүү охсубут тиэмэтин дириҥник хабан арыйарга, көрөөччү киэҥ дьүүлүгэр таһаарарга туруммута биһирэбиллээх.

Ити курдук, “Мозг. Традиция. Мечта” киинэ сүрэхтэниитэ дохсун ытыс тыаһынан түмүктэннэ. Устудьуоннар арыллан бэрт элбэҕи ыйыталастылар, билиилэрин кэҥэттилэр. Хас биирдии киһи толкуйга түстэ... Чахчы, оҥоһуу өй удьуортан бэриллибит өйү-санааны, толкуйу, норуот айымньытын солбуйар кыаҕа суох.