Уопсастыба

Аҕа саастаах көлүөнэ кыһалҕатыгар болҕомтону уураары, кинилэргэ туох көмө наадатын билээри, ону быһаарар сыалтан алтынньы 1 күнүгэр 1991 с. бэттэх аан дойду үрдүнэн аҕам саастаах дьон күнүн бэлиэтиибит.

Росстат этэринэн, 2025 сыл саҕаланыытыгар өрөспүүбүлүкэ бастайааннай нэһилиэнньэтин ахсаана 1 006 561 киһиэхэ тэҥнэстэ, онтон аҕам саастаах дьон ахсаана – 163 420 киhи (16,2%).

Билим бэрэстэбиитэллэрэ кэлиҥҥи кэмҥэ киһи биологическай сааһын быһаарыыга биллэр уларыйыылар тахсыбыттарын бэлиэтииллэр. Билэргит курдук билигин 45-60 саастаах дьон орто саастаахтарга киирсэллэр, 60-тан үөhэ саастаахтар - аҕам саастаахтар диэн ааттаналлар. Сокуон хараҕынан көрөр буоллахха, «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр олорор аҕам саастаах дьоҥҥо биир кэлим мэдиссиинискэй-социальнай көмө туhунан» өрөспүүбүлүкэ сокуонун 3 ыстатыйата этэринэн, аҕам саастаах дьон ахсааныгар 60 саастарыттан тахсыбыт дьон киирсэллэр.

Кинилэр күннээҕи кыһалҕаларын быһаарарга, доруобуйаларын туругун көрөргө-истэргэ, иллэҥ кэмнэрин сэргэхтик атаарарга былаас уорганнара туох үлэни ыытылларын туһунан Ил Түмэн социальнай бэлиитикэҕэ, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Алена Атласова кэпсээтэ.

2030 сылга Саха Сиригэр олох уһуна 80 сааска тиийиэхтээх

-Бастатан туран ытык аҕа саастаах дьоммутун норуоттар аан дойдуларынааҕы аҕам саастах дьон күннэринэн сүгүрүйэн, махтанан туран эҕэрдэлиибин.

Дьон уhун үйэлэниитэ — улахан ситиhии, ол эрээри судаарыстыба уонна уопсастыба онно бэлэм буолуохтаахтар: анал мэдиссиинискэй көрүү, социальнай өйөбүл, көрүүгэ- истиигэ наадыйар дьоҥҥо сөптөөх усулуобуйаны тэрийии. Билигин Арассыыйа үрдүнэн киһи олоҕун уһунун көрдөрүүтэ 73 сааhы куоhарда.

Дойду бэрэсидьиэнин ыйааҕар этиллэринэн биир сүрүн сыал-сорук быһыытынан, 2030 сылга нэһилиэнньэ 78 сааһыгар диэри тиийиэхтээх. Сахабыт Сирин ылар буоллахха, билигин орто саас 73,17 сааска тэҥнэhэр, ол Арассыыйа орто көрдөрүүтүттэн үрдүк, онтон Уhук Илин эрэгийиэннэриттэн 3 сылынан элбэх. Ил Дархан Айсен Николаев 2030 сылга Саха Сиригэр олохпут уһуна 80 сааска тиийэрин ситиhиэхтээхпит диэн чопчулаан эппитэ.

Биллэн турар, итиччэ сааска тиийэргэ дьон доруобуйатын туруга да мөлтүүр, олоххо интэриэһэ даҕаны сыл-хонук аастаҕын аайы сүтэн барар. Киһи уһун үйэлэнэрэ бэйэтиттэн, төһө хамсанарыттан, сөпкө аһыырыттан, олоххо үтүөнү таба көрөрүттэн уонна чугас дьонуттан улахан тутулуктаах.

Аҕам саастаах дьон олохторун хаачыстыбатын үрдэтии – норуот дьокутааттарын болҕомтотугар

-Ыам ыйыгар Ил Түмэн социальнай бэлиитикэҕэ, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэтэ «Аҕам саастаах көлүөнэ олоҕун хаачыстыбатын үрдэтии» диэн төгүрүк остуолу ыыппыта. Бу дьоһун боппуруоһу дьүүллэһиигэ норуот дьокутааттара, министиэристибэлэр, тустаах тэрилтэлэр салайааччылара, общественнай түмсүүлэр бэрэстэбиитэллэрэ, ол иhигэр аҕа көлүөнэ дьоно, урбаанньыттар кыттыбыттара.  

Төгүрүк остуол чэрчитинэн аҕам саастаах дьону үрдүк хаачыстыбалаах социальнай хайысхалаах өҥөнөн хааччыйыы, доруобуйа харыстабылын, аҕа көлүөнэ дьон олохторун усулуобуйатын тупсарыы, саастаах дьон уопсастыба олоҕор көхтөөхтүк кытталларыгар усулуобуйаны оҥоруу, социальнай  өттүнэн көрөр-истэр  тэрилтэлэр  материальнай-тиэхиньиичэскэй баазаларын тупсарыы боппуруостара көрүллүбүттэрэ. Бу кэпсэтии түмүгүнэн бырабыыталастыбаҕа, туhааннаах министиэристибэлэргэ, тэрилтэлэргэ, уопсастыбаннай түмсүүлэргэ туhаайан, туох этии киирбитэ тиэрдиллибитэ.   Уопсастыба бүттүүнэ аҕам саастаах дьон дьоһуннаах олоҕу олороругар усулуобуйаны тэрийиигэ кыhаллыахтаах.

СӨ бырабыыталыстыбатын дьаһалынан 2025-2030 сылларга өрөспүүбүлүкэҕэ көхтөөх уhун үйэлэнии анал эрэгийиэннээҕи бырагыраамата бигэргэнэн үлэҕэ киирбитэ. 2025 сылтан «Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак иhинэн «Аҕа көлүөнэ» эрэгийиэннээҕи бырайыак үлэтин саҕалаата, ол бырагыраама 2024 сылга диэри үлэлээбит «Демография» национальнай бырайыагы салгыыр.

Аҕам саастаах дьон көхтөөх уһун үйэлэниилэригэр туһаайыллыбыт анал муниципальнай бырагыраамалар олоххо киирбиттэрэ. 5 улууска: Аммаҕа, Горнайга, Мэҥэ Хаҥаласка, Намҥа, Уус Алдаҥҥа уонна Дьокуускай куоракка Үһүс саас оскуолалара аһыллан үлэлииллэр. Бу хайысхаҕа, чахчы, элбэх үлэ оҥоһуллар, аҕам саастаах дьон бэйэлэрэ элбэх үлэни ыытан кэнчээри ыччакка, эдэр көлүөнэҕэ олоххо көхтөөх буоларга үтүө холобуру көрдөрөллөр.

Норуот дьокутааттарын хонтуруолугар уопсастыбаҕа сытыытык турар боппуруостар бааллар: аҕам саастаах дьону босхо эмп-томп өттүнэн хааччыйыы, куйаар ситимин түөкүттэриттэн харыстыыр ньымалары күүhүрдүү, кырдьаҕастары кытта үлэлиир социальнай үлэhиттэр идэлэрин таhымын үрдэтии уо.д.а.

Гериатрия сулууспалара

-2019 сылга биhиги өрөспүүбүлүкэбитигэр Арассыыйа эрэгийиэннэриттэн бастакынан аҕам саастаах дьоҥҥо биир кэлим мэдиссиинискэй-социальнай көмө туһунан анал сокуон ылыллыбыта. Бу сокуон саастаах дьоҥҥо ордук тарҕаммыт ыарыылары сүрэх, сүhүөх, неврологическай, искэн ыарыылары, харах мөлтөөһүнүн, түөһэйиини аччатарга туhаайыллар. СӨ доруобуйаҕа харыстабылын министиэристибэтэ Гериатрическай сулууспа үс тирэхтээх моделын оҥорон үлэлэтэр, аҕам саастаахтар амбулаторияҕа, стационарга, Гериатрия киинигэр эмтэнэллэр.

2025 с. уопсайа 58 гериатрическай куойка көрүллэн үлэлиир, холобур, уонча сыллааҕыта өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 7 эрэ куойка баар этэ.     Улахан болҕомто ыарыы тарҕаныан иннинэ ону сэрэтиигэ оноhуллар. Холобур түөһэйиини аҕыйатарга өйү дьарыктыыр кабинеттар аһыллан үлэлииллэр, манна анал үөрэхтээх клиническэй психолог, гериатр быраастар үлэлииллэрэ кэрэхсэбиллээх. Ил Түмэҥҥэ ыытыллыбыт төгүрүк остуол этиилэригэр гериатрия сулууспата сайдыытыгар туhаайыллыбыт элбэх этии киирбитэ.

Ол туһунан сиһилии "Ил Түмэн" хаһыакка ааҕыҥ. 

Хаартыска Алена Атласова архыыбыттан.