Бырааһынньык устуоруйата
Норуоттар сомоҕолоһууларын символынан Минин уонна Пожарскай уобарастара буолбута.1612 сыллаахха, сэтинньи 4 күнүгэр Дмитрий Пожарскай уонна Кузьма Минин салалталаах норуот ополчениета Москуба Кытай-Куоратын поляк гарнизонуттан босхолообута. Поляктар Кириэмилгэ чугуйбуттар эрээри, сотору кэминэн бэриммиттэр. Манан былаас былдьаһыытыттан үөскээбит Дьалхааннаах кэм (Смутное время) сүрүннээн түмүктэммитэ. 1613 олунньутугар саҥа ыраахтааҕынан Михаил Романов талыллыбыта. Кини сэтинньи 4 күнүн Москубаны поляк интервеннэриттэн ыраастаныы күнүнэн биллэрбитэ. Ыраахтааҕы Александр Михайлович 1649 сыллаахха ити күнү судаарыстыбаннай-таҥара дьиэтин бырааһынньыгынан биллэрбитэ.
1818 сыллаахха Александр I ыраахтааҕы укааһынан, Кыһыл Болуоссакка “Гражданин Миниҥҥа уонна кинээс Пожарскайга” диэн скульптор Иван Мартос оҥорбут пааматынньыга турбута.
Сэбиэскэй кэмҥэ сэтинньи 4 күнүн бэлиэтээбэт буолбуттара. Бырааһынньык күнүнэн сэтинньи 7 күнэ биллэриллибитэ – Улуу Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин күнэ. 1996 сыллаахха ити күнү эйэлэһии уонна биир санааланыы күнүнэн биллэрбиттэрэ. 2004 сыллаахтан ыла Норуоттар сомоҕолоһууларын күнүнэн биллэриллэн турар, ону Госдуума ылыммыта, онтон ыла сэтинньи сэттистир күнүн бэлиэтээбэт буолбуппут.
135 омук олорор
Биһиги тыйыс усулуобуйалаах Сахабыт сиригэр элбэх омук эйэ-дэмнээхтик олоробут. 2020 сыллааҕы биэрэпис көрдөрбүтүнэн, өрөспүүбүлүкэбитигэр 135 араас омук бэрэстэбиитэлэ олорор.
2002 сыллааҕы биэрэпиһинэн, Саха сиригэр 949 тыһ. 280 киһи олороро, оттон 2010 сыллааҕы биэрэпис көрдөрбүтүнэн – 958 тыһ. 538. Бүтэһик ыытыллыбыт биэрэпис (2020 с.) быһаарбытынан, өрөспүүбүлүкэҕэ 995 тыһ. 686 киһи олороро: 480 955 эр дьон уонна 514 731 дьахталлар. Куораттарга 665089, тыа сиригэр – 330 597 киһи олороро. Биэрэпискэ кыттыбыт 848 768 киһи омугун ыйбыт, 146 918 – ыйбатах. Ол иһигэр 12406 киһи ити ыйытыкка эппиэттииртэн батыммыт, оттон 1360 киһи отой да ханнык да омукка сыһыана суоҕун эппит. 2020 сыллааҕы биэрэпиһинэн өрөспүүбүлүкэ национальнай састааба маннык:
|
Сахалар |
469 348 (55,298%) |
|
Нууччалар |
276 986 (32,634%) |
|
Киргиистэр |
11 203 |
|
Украинецтар |
7 169 |
|
Эбэҥкилэр |
24 334 |
|
Эбээннэр |
13 233 |
|
Татаардар |
4 262 |
|
Бүрээттэр |
6 572 |
|
Белорустар |
891 |
|
Эрмээннэр |
3 904 |
|
Кытайдар |
3 544 |
|
Узбектар |
3 491 |
|
Долганнар |
2 147 |
|
Азербайджаннар |
1 706 |
|
Юкагирдар |
1 510 |
|
Казахтар |
1 121 |
|
Башкирдар |
1 109 |
Тылы билии
Ити бүтэһик ыытыллыбыт биэрэпискэ 817 тыһ. 969 киһи нууччалыы, 372 тыһ. 688 киһи сахалыы билэллэрин эппиттэр. 36 тыһ. 650 киһи аангылыйа тылын билэрэ ыйыллыбыт. 8 471 киһи киргиистии, 4 328 – таджиктыы, 3 866 – украиналыы, 3 500 – кытайдыы, 3 368 – эбээннии, 2 973 – эбэҥкилии, 2 740 – эрмээннии, 2 564 – бүрээттии, 2 441 – узбектыы, 1 907 – тыла суохтар нууччалыы хамасаныы тылын, 1183 – татаардыы, 1 023 – азербайджанныы.
Хаартыска: Өксөкүлээх аатынан Норуоттар Доҕордоһууларын Дьиэтин пресс-сулууспата.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
