Бу аатырбыт айан суолун аартыга, Өлүөнэ өрүс уҥа кытылыгар турбут Бекетов бастакы остуруогуттан, Суотту Хоноҕоруттан саҕаланар. Баабыра суола тоҕо Буобура суола буолан хаалбытын туһунан билигин кэлэн сабаҕалыахха эрэ сөп. Саха тылын быһаарыылаах тылдьытыгар ааҕабыт: Баабыр 1. Аат. 1. Эргэр. Үүтүнэн иитиллээччилэргэ киирэр бөдөҥ сиэмэх кыыл. … 2. көсп., поэт. Адьырҕа, сиэмэх. 2. даҕ. суолт. Күүстээх, модун, сүҥкэн. … Ср. тюрк. бабр, бэбр леопард, пантера. Саха Сиригэр Кытайтан кэлбит Баабыры 1906 с. Алдан өрүс алын тардыытыгар өлөрбүттэрэ биллэр. Бу Баабыр чуучулатын Ярославскай аат. өрөспүүбүлүкэтээҕи түмэлгэ билигин да көрүөххэ сөп. Итини таһынан кииһи туора ытыран сүүрэн иһэр баабыр ойуута Ленскэй, Эдьигээн былыргы Зашиверскай, Охотскай куораттар дьаралыктарыгар уруһуйдаммыттара. Ити курдук түгэх өбүгэлэрбит “Баабыр суола” диир Амыырынан Кытайга күндү түүлээҕинэн мэнэйдэһэр аартыктаах айаннарын суола “Буобура суолугар” кубулуйбута. Кэлин нуучча хаһаактара Илин Сибиири баһылаан хотугу омуктартан күндү түүлээҕинэн дьаһаах хомуйа тиэстибит тиэргэн аартыктара, саха дьонун өйүгэр-санаатыгар Буобура суолун быһыытынан үйэтийбитэ итэҕэтиилээхтик көстөр. Биһиги, бороҕоттор, түгэх өбүгэлэрбит, нуучча судаарыстыбата Сибиир Уһук Илин өттүн, Охуотскайга, Камчаткаҕа, Хотугу Кытайга тиийэ сири – уоту баһылыырыгар сирдьит уонна толмач (тылбаасчыт) быһыытынан тэҥҥэ сылдьыспыттарын оччотооҕу докумуоннар туоһулууллар. Сибиир бастакы каартатын, 1687 с. Тобольскай к. бойобуодата Петр Годунов уруһуйдаппыта биллэр. Бу картаҕа Ытык Байкалы кытта тэҥҥэ тутан Саха Сириттэн соҕотох күөл ойууламмыта Мүрү эбит. Мүрүнү каартаҕа Хабаровскай к. төрүттээбит Ерофей Хабаров тылыттан уруһуйдаабыттара ахтыллар. Эмиэ ити кэмнэргэ Уда куорат остуруогар, аатырбыт Абакайаада уонна Семен Дежнев төрөппүт уоллара, эдэр казак Любим Дежнев дьаһаах хомуйааччы быһыытынан сылдьыбытын архыып докумуоннара кэпсииллэр. Ити курдук биһиги улууспут сирин-уотун хабыллар хаба ортотунан киирэн ааһар Буобура суолунан сүүһүнэн ааҕыллар сылларга төһөлөөх элбэх араас айанньыттар тиэстибиттэрэ буолуой? Хоноҕортон тахсар аатырбыт Буобура суолунан киэн туттуох уонна үүнэр көлүөнэ ыччат дьоммутугар киэҥник кэпсээн, иитиллибит ийэ сиргэ итии тапталы иҥэриэх тустаахпыт.
Павел Пермяков – Тэлэкэ, Уус Алдан улууһун Сэһэн Ардьакыап аатынан түмэлин
кыраайы чинчийэр салаатын салайааччыта
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
