Уопсастыба

Сааскы сандал күн “Саха” НКИХ үлэһиттэрэ Хатаска кэлэ сырыттылар. Бу тэрээһин Арассыыйа  норуоттарын сомоҕолоһуутугар, Саха Сиригэр култуура сылыгар ананна. Түмсүүлээх, сомоҕолоһуулаах, ис култууралаах норуот күүстээх, чиҥ туруктаах. Онтон түмсүү, сомоҕолоһуу дойдуга бэриниилээх буолууну үөскэтэр. Кини баар биһиги сатабылбытыгар, билиибитигэр-көрүүбүтүгэр, чөл-чэгиэн турукпутугар, сылдьар эйгэбитигэр.

Хатас олохтоохторо күүскэ бэлэмнэнэн үөрэ-көтө, астына-дуоһуйа нэһилиэкпит туһунан сэһэргээтибит, кэпсээтибит, көрдөрдүбүт. Күммүт “Саҥа күнтэн” саҕаланна. Хатаспыт сирин-уотун, дьонун-сэргэтин туһунан бииртэн-биир бэйэлэрин дьыалаларыгар, үлэлэригэр бэриниилээх дьоһун дьоммут  кэпсээн-сэһэргээн истилэр.

Кинилэр бары күн аайы камера иннигэр тахсан чуопчаарар дьон буолбатахтар, онон долгуйаллара, дьулайа да саныыллара баар суол, дьэ бу түгэҥҥэ кэрэспэдьиэннэр сатабыллара көмө-тирэх буолла. Онон быһа эпииргэ үлэ бэрт сэргэхтик, “кирэ” суох ыраастык, чуолкайдык ааста. “Саҥа күҥҥэ” үс сюжет көһүннэ. Түгэнинэн туһанан сарсыарда алта чаастан хамсанан, хомуллан кэлбит “Утум иис” түмсүү далбардарыгар туспа махталбытын тиэрдэбит.

Саха дьонун сиэринэн сылгы иитээччилэртэн биирдэстэрэ Тимир Борисович Харитонов бэйэтин сүрүн үлэтин таһынан сыал-сорук оҥостон дьөһөгөй оҕотун көрөр-истэр. Кэргэнэ талааннаах тарбахтаах, түргэн-тарҕан туттунуулаах Светлана Иннокентьевна сылгы сиэлиттэн, кутуругуттан, тириититтэн көрүөхтэн кэрэ көстүүлээх, туһалаах оҥоһуктары өрөр, баайар, тигэр.

Бу күн “Саха” НКИХ биэс бырагырааматыгар ким тугу сатыырын, туох ураты, сонун баарын 2025 сылтан РФ Наука Арассыыйытааҕы Академиятын тирэх оскуолата, Н.Е. уонна П.Н. Самсоновтар ааттарынан ХОО тыа хаһаайыстыбатын хайысхатыгар айымньылаахтык үлэлэһэр Агрокуба, “Ситим” айымньы дьиэтэ, 70 нүөмэрдээх “Кэрэчээнэ” оҕо уһуйаана, И.И. Захаров аатынан  7 нүөмэрдээх оҕо спортивнай оскуолата, Хатастааҕы оҕо ускуустубаларын оскуолата, Хатас нэһилиэгин устуоруйатын түмэлэ үлэлэрин туһунан кэпсээтилэр, дьарыктарын көрдөрдүлэр, онтон киэһэ уус-уран айымньы кыттыылаахтара биир тыынынан ыллаатылар, үҥкүүлээтилэр.

Дьоҕус кэлэктииптээх “Ситим” айымньы дьиэтигэр уонча хайысхаҕа тыһыынчаттан тахса оҕолору кытта үлэлиир үгүс элбэх бырайыактарыттан С.П.Королевка уонна космонавтика тиэмэтигэр анаммыт бэһис төгүлүн ыытыллыбыт эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы “Королевскай ааҕыылар” туһунан оҕо дьоммут бэрт чобуотук кэпсээтилэр. Онно тохсус кылаас оҕото Н.Андреева уһуйааччытын көмөтүнэн көстүүмү толкуйдаан, быһан, тигэн дьүүллүүр сүбэ үрдүк сыанабылын ылбыт. Ардахтан харыстыыр стилизованнай сахалыы быһыылаах сонун үгүс киһи кэрэхсээтэ. Онно сөптөөх матырыйаал көстүбэтэҕэр саха булугас өйүнэн остуолга тэлгэнэр дьэҥкир ыскаатарынан тикпиттэр! Сыал-сорук туһугар сатабыллаах, мэһэйтэн иҥнибэт буолуу түгэнэ диэн бу буоллаҕа.   Дьүүллүүр сүбэ  бу оҥоһукка ааптар быһыытынан патент ылыахха сөбүн ыйбыттара айар-тутар дьоҥҥо астык! Онтон Агрокуб дьиэтигэр оҕолору кытта салайааччылар, уһуйааччылар тэҥҥэ айан-тутан, оҥорон, ситэрэн-хоторон үүнээйини да кытта үлэҕэ, уһун болдьохтоох ас-үөл да бэлэмнээһинигэр этэргэ дылы хара үлэтиттэн саҕалаан кыраһыабай көстүүгэ диэри үлэ түбүгүн үтүө түмүгүн киһи эрэ астыныах курдук сэһэргээтилэр.   

Онтон дойдуга бэриниилээх буолуу диэн дьикти күүһүн туһунан оскуола иһинэн үлэлиир П.А.Никифоров салайыытынан “Отвага” кулууп оҕолоро, салайааччылара ылыннарыылаахтык кэпсээтилэр. Бу этиллибит эппитигэр-хааммытыгар, өйбүтүгэр-санаабытыгар иҥэн олорор олохпут суолларыгар сирдьит сулустуу сирдииригэр оҕо эрдэхтэн үлэлэстэххэ сомоҕолоһуу төрдө  буолан тахсара  мөккүөрү үөскэппэт. СӨ култууратын туйгуна, “Көмүс дорҕоон” оҕо образцовай ырыа устуудьуйатын салайааччыта  Татьяна Григорьевна Окорокова ырыа ылбаҕай эйгэтигэр киллэрэн иитэр-үөрэтэр ньымаларын кэпсээтэ. Ол кэннэ Хатастааҕы оҕо ускуустубаларын дириэктэрэ Христина Николаевна Лемешева солбуйааччытын Розалия Николаевна Шамаевалыын Хатаспытын норуоттар икки ардыларынааҕы, эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы, өрөспүүбүлүкэтээҕи таһымҥа  ааттатар бырайыактарын сырдаттылар онтон оҕолоро үҥкүүлээн сэгэлдьиттилэр.

70 нүөмэрдээх “Кэрэчээнэ” оҕо уһуйаан сэбиэдиссэйэ Николаева Галина Семеновна оскуолаҕа киириэн иннинээҕи оҕолорго  сахалыы эйгэни үөскэтиигэ үтүө дьайыылаах ньымаларын туһунан кэпсээтэ. Оҕолор бэрт сэргэхтэр. Ис-тас туруктуун сааскы таммахтыы ып-ыраастарын көрөргө астык.

И.И.Захаров аатынан 7  нүөмэрдээх оҕо спортивнай оскуолата 2024 сыл саҕаланыытыгар “Дьулуур” спорт дыбарыаһыгар киирбиттэрэ, ол күнтэн ыла бэрт кылгас кэм иһигэр киэн тутта кэпсиир ситиһиилэрдээхтэр. Оскуола салайааччыта Анатолий Михайлович Баишев саха киһитин сиэринэн  ситиһиилэри-кыайыылары сэмэйдик туттуна соҕус инникигэ эрэли кытта сибээстээн кэпсээтэ. Ол да буоллар олортон быһа тардан биири эттэххэ Иван Степанов Арассыыйа успуордун маастара уонна саха санаалаах бары күүтэр-кэтэһэр түһүмэхэ бөҕөтүн ааһан Дыгын оонньуулара 2025 кыттыылааҕа   буолбута.

Манна өссө биири эбэн этэр буоллахха бу оскуолаҕа мас тардыһыытыгар түөрт көлүөнэ тренердэр үлэлии-хамсыы сылдьаллара кэрэхсэбиллээх. Ханна баҕарар уруккуну умнубатахха, ааспыты антах анньыбатахха билиҥҥини кытта алтыһыннардахха инники туһунан былаанныырга, кэлэр кэм туһунан кэпсэтэргэ төрүөт баар буолар. Хатаска нэһилиэкпит устуоруйатын түмэлэ баара биһиги бары ситиһиибит уонна киэн туттуубут. Түмэл үлэтин туһунан Баишев Петр Анатольевич, Баишева Агафья Поликарповна, Аргунова Раиса Михайловна истиҥник, киһиэхэ тиийимтиэ гына сэһэргээтилэр. Агафья Поликарповна, Раиса Михайловна түмэл үлэтин үйэтитии салаатыгар бэйэлэрин баҕа өттүлэринэн уопсастыбаннай ноҕорууска быһыытынан  күүскэ үлэлээннэр “Хатас” сопхуос үлэһиттэрин туһунан энциклопедическай хайысхалаах улахан кинигэни таһаардылар.    

  “Саха сатаабатаҕа” суох биэриигэ ХОО оскуолатын учуутала Артемьев Петр Афанасьевич иитиллээччилэрин кытта ювелирнай үлэлэри оҥорон таһаарыыларын кэпсээтилэр. Бэйэтэ биир чаастаах биэрии күлүм түгэнин курдук элэс гынан ааста дии диэххэ диэри интэриэһи көтөхтө!

Онтон киэһэ уус-уран айымньы кыттыылаахтарын бэрт сэргэх кэнсиэрдэринэн сандал саас биир кэрэ күнэ түмүктэннэ. Тэрээһиммит бу курдук үрдүк таһымҥа барыытыгар үлэлэспит хас биирдии олохтоохторбутугар, Н.Е. уонна П.Н. Самсоновтар ааттарынан ХОО дириэктэригэр Николай Владимирович Слепцовка, “Ситим” айымньы дьиэтин дириэктэригэр Саргылана Тарасовна Стручковаҕа,  70 нүөмэрдээх “Кэрэчээнэ” оҕо уһуйаан сэбиэдиссэйигэр Галина Семеновна Николаеваҕа, И.И. Захаров аатынан  7 нүөмэрдээх оҕо спортивнай оскуолатын дириэктэригэр Анатолий Михайлович Баишевка, Хатастааҕы оҕо ускуустубаларын оскуолатын дириэктэригэр Христина Николаевна Лемешеваҕа, Хатас нэһилиэгин устуоруйатын түмэлин үлэһитигэр Петр Анатольевич Баишевка, “Тускул” КК түмсүүлэрин салайааччыларыгар махталбытын биллэрэбит.

   Түмүккэ нэһилиэк дьонун-сэргэтин аатыттан “Саха” НКИХ кэлэктиибигэр нэһилиэкпит олоҕун сырдатыыларын, үйэтитиилэрин иһин барҕа махталбытын тиэрдэбит.  

Наталья Руфова хаартыскаҕа түһэриитэ.