Уопсастыба

Кировоградтааҕы педагогическай үнүстүүт физико–математическай факультетын бүтэрбитэ. Исмаил Шахбазович 1960 сыллаахха ССРС НА СС–гар Математика үнүстүүтүн аспирантуратыгар киирбитэ. 1963 сылтан  Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай үнүбэрсиэт алгебра уонна геометрия кафедратыгар үлэлээбитэ, хандьыдаат диссертациятын көмүскээбитэ. 1971 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай үнүбэрсиэтигэр үлэҕэ ыҥырыллыбыта.

Бу кэрэ орто дойдуга төрөөбүт  хас биирдии киһи бэйэтин бэриллибит дьоҕурунан уонна күүстээх баҕатынан, күн ахсын дьаныардаах үлэтинэн киһи аймах олоҕун сайдыытыгар бэйэтин сэмэй кылаатын киллэрэр кыахтаах. Мин олоҕум 55 сылын устата билиини иҥэрбит үнүбэрсиэтим аата Арассыыйа уонна аан дойду научнай эргимтэтигэр үрдүктүк ааттанарын туһугар өйбүн–санаабын, бары кыахпын анаан туран айымньылаахтык үлэлээн кэллим.

Миигин Саха судаарыстыбаннай үнүбэрсиэтин физико-математическай факультетыгар бастакы куурустан үрдүкү алгебраҕа үөрэппит тапталлаах преподавателым физико–математическай билим хандьыдаата, доцент Исмаил Шахбазович Алиевы төрөөбүтэ 95 сааһынан уонна факультеты бүтэрбиппит  үйэ аҥардаах үбүлүөйүнэн үтүө тылынан ахтан–санаан ааһыахпын баҕарабын. Бу Азербайджантан төрүттээх, талааннаах, эрчимнээх, үрдүк таһымнаах билиилээх, Новосибирскай Академкуоратыгар үлэлии сылдьар киһи, Саха судаарыстыбаннай үнүбэрсиэтин салалтатын ыҥырыытынан кэлэн үрдүкү алгебра уонна аналитическай геометрия кафедратын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.

Үрдүк таһымнаах билиилээх, тэрийэр дьоҕурдаах Исмаил Шахбазович 1972 с. аан бастакы Саха судаарыстыбаннай үнүбэрсиэтин иһинэн өрөспүүбүлүкэтээҕи физико-математическай оскуола аһылларын ситиспитэ. Кини төһө да капкааастыы таттаран саҥардар, нуучча тылын дириҥник баһылаабыт киһи этэ. Бэйэтин көмөлөһөөччүлэринэн биһиги куурустан Жирков Гошаны, Гурзо Галяны уонна үрдүкү куурустартан Дмитриев Ваняны, Семенов Мишаны о.д.а көхтөөх устудьуоннары талбыта. Кинилэр Клоншердар диэн киэн тутта ааттаналлара, физмат оскуола маҥнайгы хардыыларын оҥороругар төһүү күүс буолбуттара. Кэлин доҕотторум Булунтан сылдьар Оконешников Юра, Кэбээйиттэн Левин Алёша кинилэр кэккэлэригэр кыттыспыттара.

  Исмаил Шахбазович Алиев миигин үрдүкү алгебраҕа, ГРФ группа теорияларыгар) научнай  үлэҕэ тардыбыта. Доҕотторбунуун Оконешников Юралыын, Левин Алёшалыын, Жирков Гошалыын түүннэри А туочукаттан Б туочукаҕа дылы сөптөөх маршруту булаары өрүкүһэрбит. Билигин Граф теорията норуот хаһаайыстыбатын экономическай эрэ буолбакка, араас салааларыгар  көдьүүстээҕэ биллэр.

Мин оскуола уопсастыбаннай олоҕор көхтөөхтүк кыттарым, тэрийбит вокальнай-инструментальнай ансаамбылым  биэчэрдэргэ үгүстэ оонньообута.

Өрөспүүбүлүкэтээҕи физмат оскуола Саха Сиригэр бастакы, Бүтүн Сойуус үрдүнэн итинник хайысхалаах алтыс оскуола буолбута. Бүтэрбиттэр ортолоруттан  билим 4 дуоктара, 30 хандьыдаата үүммүтэ.

ххх

2010 сыллаахха “Үөрэххэ ураты ирдэбииллэх дьоҥҥо көмпүүтэрга адаптивнай технологияларынан үөрэтиини тэрийии усулуобуйалара” тиэмэҕэ хандьытаат диссертациятын көмүскээбитим.

2014 сыллаахха "Инклюзивнай үөрэхтээһин систиэмэтигэр үөрэтии ураты ньыматыгар наадыйааччылары үөрэтии-иитии” тиэмэҕэ дуоктар диссертациятын үлэтин бүтэрбитим.

Инклюзивнай үөрэхтээһини сайыннарыыга Саха Сиригэр соҕотох уһуйааччы, учуонай быһыытынан 30 сыл устата үөрэтии ураты ньыматыгар наадыйааччылары үөрэтиигэ-иитиигэ үгүс научнай чинчийиилэри таһаарыылаахтык ыыттым.

Инклюзивнай үөрэхтээһин тиэмэтигэр сүүстэн тахса, ол иһигэр тус бэйэм 4, кэлэктиибинэн 1 монографияларым, 6 үөрэтэр–методическай босуобуйаларым, олортон иккитэ ДВ РУМЦ грифтээх, научнай ыстатыйаларым 3  Скопус уонна 33 ВАК сурунаалларыгар бэчээттэммиттэрэ.

2012 сылтан инклюзивнай үөрэхтээһиҥҥэ Арассыыйатааҕы ректордар сойуустарын эспиэрэбин, 2020 сыллаахтан Норуоттар икки ардыларынааҕы  инклюзивнай сообществолары сайыннарар бырагыраама ХНТ аккредитациялаах, IACD норуоттар икки ардыларынааҕы глобальнай ситим чилиэнэ, кэмиэрчэскэйэ суох,”Inklusive Practices” тэрилтэтин эспиэрэбин.

Икки төгүл Арассыыйа Президенэ В.В.Путин Гранын ылбытым, үс төгүл немец DAAD академическай научнай атастаһыы сулууспатын Дьопуруопатааҕы гранын ылан, Германия үнүбэрсиэттэригэр уһун ыйдаах стажировкаламмытым.

Маны барытын мин үнүбэрсиэккэ үөрэппит настаабынньык учууталым Исмаил Шахбазович Алиев өҥөтүнэн ситистим.

Күндүтүк саныыр учууталбыт 1987 сыл сэтинньи 13 күнүгэр уһун ыарахан ыарыыттан олохтон туораабыта. Биһиги,  үөрэнээччилэрэ,  Исмаил Шахбазович Алиевы кини идэтигэр үрдүк билиитин, көрдөөх–күлүүлээх, киһилии сиэрдээх майгытын, амарах, аһыныгас санаатын куруук үтүө тылынан ахтыахпыт.

Мин кэбиниэппэр иннибэр истиэнэҕэ, үлэлиир остуолум үрдүнэн, күндү учууталым Исмаил Шахбазович Алиев мэтириэтэ ыйанан турар, кини мин сүрэхпэр уонна оҕолорум, сиэннэрим өйдөрүгэр мэлдьи баар буолуоҕа.

Мин учууталбыт Исмаил Шахбазович Алиев аата Өрөспүүбүлүкэтээҕи физико-математическай оскуолаҕа, Өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй–интэринээккэ, иҥэриллиэ диэн эрэл санаам уостубат.

Бу туһунан үгүстүк суруйдум да, эттим да уонна суруйа, да этэ да туруом. Баҕа санаабын Үөрэх министиэристибэтэ уонна саҥа оскуола салалтата хаһан эрэ толоруо диэн эрэнэбин.

Бу мин этиибин Өрөспүүбүлүкэтээҕи физико-математическай оскуола маҥнайгы 15 сыллар выпускниктара, ол иһигэр билим 4 дуоктара уонна 30 билим хандьыдааттара өйүөхтэрэ диэн эрэл санаалаахпын.

Пантелеймон Егоров, Саха судаарыстыбаннай үнүбэрсиэтин физико–математическай

факультетын 1976 сыллааҕы выпускнига,

СӨ инклюзивнай үөрэхтээһинин Сүрүннүүр Сүбэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта,

СӨ инбэлииттэр дьыалаларыгар Сүбэтин чилиэнэ,

СӨ 4–с ыҥырыылаах уопсастыбаннай палаататын чилиэнэ,

«Толбон” үөрэх–үлэ ааҕар–суоттуур киинин дириэктэрэ,

ЯРАСАС уопсастыбаннай тэрилтэ бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ,

М.К.Аммосов аатынан ХИФУ инклюзивнай үөрэхтээһиҥҥэ

Хотугулуу-Илиҥҥи билим-инновационнай киинин дириэктэрэ,

педагогическай билим хандьыдаата.

Хаартыскалар ааптар тиксэрииитинэн