Уопсастыба

Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Атласов:

- Муус устар 27 күнэ – саха дьонун олоҕор быһаарыылаах уонна суолталаах күн. Ол курдук 1922 сыллаахха саха норуотун чулуу уолаттара Былатыан Ойуунускай, Алексей Кулаковскай, Максим Аммосов, Исидор Барахов, Степан Аржаков Саха Сирэ автономия буоларын ситиспиттэрэ. Ол саха омуга сайдыытыгар улахан төһүү күүс, бигэ тирэх буолбута. Өрөспүүбүлүкэ күнэ Сахабыт сирин бары олохтоохторун бииргэ түмэр ураты күн.

Саха норуотун устуоруйатыгар киирбит улахан суолталаах күнү биһиги бигэтик өйдөөн, үүнэн эрэр ыччаттарбытыгар ситэри тиэрдэр, өйдөтөр, иҥэрэр эбээһинэстээхпит. Онон муус устар 27 күнэ - Саха Өрөспүүбүлүкэтин күнүнэн биллэриллибитинэн сибээстээн, күндү Саха Сирин олохтоохторун, түгэнинэн туһанан, эһигини барыгытын Өрөспүүбүлүкэ өрөгөйдөөх күнүнэн итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибин!

Судаарыстыбаннаһы олохтооһун – бу норуот сайдыы суолугар бигэтик үктэниитэ. Ыраахтааҕы Арассыыйаны салайан олорор кэмигэр сахаларга судаарыстыбаннас диэн суоҕа, онон туох да бырааптара суох этэ. Сэбиэскэй былаас көмөтүнэн Арассыыйа уонна Саха Сирин дьоно бары тэҥ бырааптаммыттара. Саха Сирин автономнай өрөспүүбүлүкэ диэн билиммиттэрэ.

Быйыл, биир дойдулаахтарын туһугар бэриниилээхтик, эҥкилэ суох үлэлээбит бөдөҥ бэлитиичэскэй уонна судаарыстыбаннай диэйэтэл, Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар саха омугун хоргуйууттан быыһаабыт, Саха Сирин обкуомун бастакы сэкэрэтээрэ Илья Винокуров төрөөбүтэ 130 сыла буолла. Ол чэрчитинэн өрөспүүбүлүкэбит үрдүнэн араас хабааннаах тэрээһиннэр ыытыллаллар.

Кини үлэлиирин тухары, элбэх оскуоланы, медпууну, сэллик балыыһатын, санаторийы, ас-табаар ыскалааттарын о.д.а. нэһилиэнньэҕэ наадалаах тутууну тэрийбитэ. Олохтоох бырамыысалыннас сайдарын туһугар киллэрбит кылаата үгүс: билим, сири чинчийии, туһалаах хостонор баайы үөрэтии. Ханнык да хайысхаҕа каадыры бэлэмнииргэ күүскэ ылсан үлэлэспитэ. Киин куораттарга, атын эрэгийиэннэргэ эдэр дьону ыытан, үөрэтэн, өйөөн элбэх талааннаах ыччаты иитэн таһаарбыта.

Күн-дьыл ааһан истэҕин аайы, биллиилээх Сахабыт Сирин өрө таһаарбыт дьоннорбутун биһиги норуот быһыытынан баарбыт тухары өйдүү- саныы сылдьыахтаахпыт.

1990 сылтан өрө көтөҕүүлээх кэмнэр үүммүттэрэ. Бу сылтан үөрэхтээһин, ускуустуба, литэрэтиирэ эйгэтэ күүскэ сайдыбыта.

Бастакы Бэрэсидьиэммит Михаил Ефимович Николаев өрөспүүбүлүкэ туһугар элбэҕи ситиспитэ. Өрөспүүбүлүкэбит сиртэн хостонор баайыттан бэйэтин өлүүтүн ылан, олох-дьаһах, култуура сайдыытыгар туһанар буолбута. Ол сиэринэн Мэдиссиинэ киинэ тутуллубута, улуустар ааттара сахатыйбыттара, оройуон оннугар улуус диир буолбуппут, оскуоланы бүтэрбит оҕолору, ыччаттары соҕуруу үөрэххэ ыытар кыахтаммыппыт.  

Саха Сирэ урут наар cүөhү, сылгы, таба иитиитинэн, балыктааһынынан, булдунан эрэ дьарыктаммыт эбит буоллаҕына, Автономнай Өрөспүүбүлүкэ буолуоҕуттан көмүһү, алмааһы, таас чоҕу хостооһун, энергетика, бырамыысыланнас күүскэ сайдан барбыта.

Төрүт сокуоммутугар сирдэтэн, олохпут-дьаһахпыт салаллан барбыта, сайдыы көҥүл суола аһыллыбыта. Төрөөбут тылбыт судаарыстыбаннай статустаммыта. Онон саха уонна төрүт олохтоох хотугу омуктарбыт оҕолоро төрөөбут тылларын оскуолаҕа үөрэтэр, бу тылларынан үөрэнэр усулуобуйалара тэриллибитэ. Бэйэбит култуурабытын, ырыабытын-тойукпутун, үҥкүүбүтүн, олоҥхобутун, оһуохайбытын ханнык баҕарар омук сиригэр тахсан көрдөрөр бырааптаммыппыт.

Ол курдук, өрөспүүбүлүкэҕэ улуу аҕаларбыт көмөлөрүнэн, сайдыыга быһаччы олук ууруллан, кэлэр хас да уонунан сылларга кэскиллээх суол аһылынна. Өрөспүүбүлүкэ сайдыытын суола судургута суох этэ, ол эрээри бу сыллар тухары бастыҥ үгэстэр кичэллээхтик харыстанан иитиллибиттэрэ улахан суолталаах.

Күн бүгүн төһө да кэккэ ыарахаттар баалларын тухары, дойдуга, аан дойдуга, экэниэмикэ, бэлиитикэ балаһыанньата уустугун үрдүнэн, өрөспүүбүлүкэ иннин диэки эрчимнээхтик хардыылыыр. Бары биир күүс буолан бииргэ үлэлээн, саамай уустук соруктары быһаарсабыт, сыалбытын ситиһэбит. Бу өрөспүүбүлүкэ хас биирдии олохтооҕун күннээҕи үлэтин, төрөөбүт дойдуга бэриниилээх буолуутун, эппиэтинэһин түмүгэ буолар. Биһиги саха норуоппут эйэлээхтик, сөбүлэһиилээхтик олорор. Хас биирдии саха киһитэ төрөөбүт дойдутун баай устуоруйатынан, култууратынан киэн туттар.

Бу ааспыт үйэҕэ олорон ааспыт Саха Сирин норуоттарын туһугар турууласпыт чулуу дьоммут курдук сырдык санаалаах, сайдыыга уонна дириҥ билиигэ дьулуурдаах буолуҥ! Чөл өйдөөх-санаалаах, бигэ тирэхтээх, сарсыҥҥыны саргылыыр, дойдубутун сайыннарар ситиһиилээх, үлэһит дьон буолуҥ!  

Хаартыска: Мария Васильева, СИА, Александр Атласов архыыбыттан.