Уопсастыба

Ванда Игнатьева кинигэ эппиэттиир эрэдээктэрэ, историческай наука хандьыдаата өр сыллар тухары Күлүмнүүр интеллектуальнай биографиятынан дьарыктанар. Бэрт аҕыйах киһи Василий Васильевиһы чинчийээччи учуонай быһыытынан билэллэр диэн бэлиэтээн туран, кинигэ устуоруйатын, ис хоһоонун, сыаннаһын, иккис таһаарыы хайдах оҥоһуллубутун туһунан кэпсээтэ. Күлүмнүүр Москубаҕа уһулуччулаах учуонайдары кытта алтыһан ааспыта олоҕун биир чаҕылхай, өрө көтөҕүллүүлээх кэмэ этэ. Ол иһин кинигэ хос таһаарыытын Москубаҕа бэчээттээтилэр диэн иһитиннэрдэ.

Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта Александр Жирков Ванда Борисовна үлэтин үрдүктүк сыаналаата, Күлүмнүүр бэйэтэ энциклопедия курдук киэҥ билиилээх киһи кинигэтэ тахсыбыта 100 сыл буолбутун кэннэ хос таһаарарга сыралаах үлэни ыыппытын бэлиэтээтэ.

«Василий Васильевич үлэтин ылсан баран кини таһымыгар эппиэттэһэр курдук кинигэни оҥоруохха наада. Ванда Борисовна бу соругу чаҕылхайдык толордо. Кини аныгы ааҕааччыга ааспыт кэм эйгэтин, ааптар санаатын жанрыттан саҕалаан, истиилигэр тиийэ табатык тиэрдэр. Оччотооҕу кэм социальнай-экэнэмиичэскэй балаһыанньатын ырытан, кинигэ сорох кэрчиктэрин тоҕо киллэрбитий дии санаабытым барыта тоҕоостоох, Василий Васильевич үлэтин сөпкө өйдүүргэ эбии матырыйаал буолан тахсар.

Кинигэ Москубаҕа бэчээттэнэн таҕыста, оттон бастакы биһирэм Санкт Петербурга буолбута оруннаах. Күлүмнүүр биографията оччотооҕу Ленинград куораты кытта ыкса ситимнээх. Бастакы хаһыаты таһааралларыгар шириибын Эдуард Пекарскай өйөбүлүнэн Ленинградка сакаастаан оҥотторбуттара, маҥнайгы айымньыларын эмиэ ити куоракка таһаарбыта.

Кини нуучча поэзиятын үрүҥ көмүс үйэтин аатырбыт бэйиэттэрэ Николай Гумилев, Анна Ахматова, Осип Мандельштам, Владимир Маяковскай мустар сирдэригэр 1913 с. бэйэтин айымньытын нууччалыы ааҕан иһитиннэрбитэ. Санкт Петербург килбэйэр киинигэр «Бродячая собака» диэн кафеҕа айар дьоҕурдаах дьон, ускуустуба үлэһиттэрэ түмсэн, театральнай, поэтическай, музыкальнай киэһэлэри ыыталлара. Билигин Күлүмнүүр мэтириэтэ Анна Ахматова мэтириэтин кытта кэккэлэһэ турар», — диэн эттэ Александр Жирков уонна Ванда Борисовнаны эҕэрдэлээн туран, Күлүмнүүрү үйэтитэргэ дьоһун кылаатын иһин Махтал суругу туттарда.

Венгрия учуонайа сахалыы эҕэрдэлээтэ

Наталья Бурнашева, историческай билим дуоктара Ванда Борисовна үлэтин салгыырыгар баҕарда, Василий Васильевич туһунан аҕыйах кинигэ тахсыбытынан сибээстээн, кини личноһын толору арыйарга, дириҥ чинчийиини оҥорорго ыҥырда.

«Күлүмнүүр норуот лиидэрин быһыытынан биллэрэ, уопсастыба интэриэһин этэрэ, олохтоох салайыныы уорганын, Земскэй мунньаҕы салайбыта. Сэбиэскэй былаас саҕана НЭП (экэниэмикэ саҥа бэлиитикэтин) кэмигэр уопсастыбаннай үлэнэн дьарыктаммыта. Ол саҕана судаарыстыбаннайа суох демократическай, уопсастыбаннай түмсүүлэр бааллара. «Таба туһата» диэн кинигэ НЭП кэмигэр тахсыбыта, Күлүмнүүр Саха Сиригэр «Холбос» кооперация судаарыстыба уорганын диэки хайыһан, боростуой пайщиктар интэриэстэрин таҥнарбыта диэн эппитэ. Василий Васильевич либеральнай-демократическай хамсааһын лиидэрэ этэ», — диэтэ Наталья Бурнашева.

Кинигэни Арассыыйа эрэ буолбакка, тас дойдулар учуонайдара эмиэ сэргээбиттэрэ, Венгрияттан саха литэрэтиирэтин чинчийээччи Чабу Нисороша уу сахалыы куйаар ситиминэн кинигэ сүрэхтэниитигэр мустубут дьону эҕэрдэлээн соһутта. “Таба туһата» диэн кинигэтин ааҕан баран олус сөхпүтүм, таба иитиитин, норуотун туһатыгар кыһамньытын сэргээбитим. Сахалар дьиҥ-дьиҥинэн, ынах уонна сылгы иитиитин кытта ыкса сибээстээхтэр, оттон таба иитиитинэн эбэҥкилэр дьарыктаналлар. Ону мин билэбин. Саха Сиригэр аан бастаан 24 сыл анараа өттүгэр үктэммитим, саха айымньыларын, нуучча кэлиэн иннинэ саха олоҕун туһунан кинигэлэри атыылаһан аахпытым», — диэн омук киһитэ сахалыы кэпсээн бар дьону сөхтөрдө.

100 сыл ааспытын үрдүнэн суолтатын сүтэрбэт

Елена Голомарева, Ил Түмэн хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар боппуруостарыгар уонна Аартыка дьыалаларыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ таба иитиитинэн дьарыктанар дьоҥҥо эргиччи туһалаах кинигэ тахсыбытын бэлиэтээн туран Ванда Борисовнаҕа махтанна. Дьокутаат хоту дойду маанылаах кыылын, табаны харыстыырга хотугу дьиэ табатын, көһө сылдьар оскуола, көһө сылдьар дьиэ кэргэн туһунан кэккэ сокуоннар ылыныллыбыттарын туһунан эттэ. Судаарыстыба өйөбүлэ суох табаны иитии сайдыыта сүтүөн сөбүн иһитиннэрдэ.

«Хотугу норуоттарга таба ытыктанар маанылаах кыыл. Күн бүгүн айылҕа баайын хостооччулары кытта дьоһуннаах кэпсэтиилэри ыыта сылдьабыт, Тополинайга вольфрамы хостуурга хайаны байытар паабырыка тутуллуохтааҕын туһунан аахпыккыт буолуо. Бу нэһилиэккэ олорор табаны иитиинэн дьарыктанар ыстаадалары өйүүргэ тустаах бырагырааманы ылыныахтаахпыт. Күлүмнүүр 100 сыл анараа өттүгэр суруйбут кинигэтигэр олоҕуран, табаларбытын харыстыах, ахсааннарын аҕыйатымыах, салгыы сайыннарыах тустаахпыт», — диэн билиһиннэрдэ Елена Христофоровна.

Ити курдук Василий Васильевич Никифоров – Күлүмнүүр «Таба туһата» диэн кинигэтин сүрэхтэниитигэр өссө да элбэх учуонайдар, тыл үөрэхтээхтэрэ, уопсастыбаннас бэрэстэбиитэллэрэ санааларын үллэһиннилэр, төһө даҕаны биир үйэ элэҥнээн ааспытын үрдүнэн, кинигэ суолтатын сүтэрбэтин, эргиччи туһатын үрдүктүк сыаналаатылар.  

Василий Кононов хаартыскаҕа түһэриитэ.