Уопсастыба

Онно норуот дьокутааттара, үөрэх уонна билим министиэрэстибэтин, идэтийбит анал орто үөрэх кыһаларын салайааччылара, араас биэдэмистибэлэр бэрэстэбиитэллэрэ кытыннылар. Истиини сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева иилээн-саҕалаан ыытта.

Кэскил – кластердарга

Сүрүн дакылааты үөрэх уонна билим миниистирэ Ньургууна Соколова оҥордо. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр 21 улууска уонна 2 куоракка 43 идэтийбит анал орто үөрэх кыһаларыгар үөрэтии 211 идэнэн ыытыллар. Олорго 2 032 педагог үлэлиир, кинилэр 80 %-нара анал үрдүк үөрэхтээхтэр.
Ааспыт үөрэх дьылыгар 24 411 устудьуон, ол иһигэр, 304 инбэлиит, 771 доруобуйатынан хааччахтаах киһи үөрэммит. Үөрэниэн баҕалаах ахсаана сыллата эбиллэр, ол курдук, 2023 с. тутар хамыыһыйаҕа 26,8 тыһ. сайабылыанньа киирбит буоллаҕына, 2025 с. сайабылыанньаны 29,6 тыһ. киһи биэрбит. Ону учуоттаан, бүддьүөт миэстэтэ эбиллэр, 2023 с. босхо үөрэнэргэ 6 712 миэстэ көрүллүбүт, быйыл 6 864 миэстэ көрүллэрэ быһаарыллыбыт.
– Ураты болҕомто тохсус кылааһы бүтэрбит оҕолорго ууруллар, быйыл 4 214 миэстэ көрүлүннэ, ити үөрэххэ ылыллааччы 61 %-а, 2023 с. бу көрдөрүү 54 % этэ, – диэтэ миниистир.

Аартыкаҕа уонна ыраах улуустарга алын, орто сүһүөх каадырынан хааччыллыы кыһалҕатын быһаарар сыалтан 2024 с. ситимнээх үөрэхтээһин (кэллиэс – оскуола – үлэ биэрээччи) тиһигэ тэриллибит. Билигин 11 хотугу улууска 700 киһини хабан, 30 бырагырааманан үөрэтии ыытыллар. Улуустарга кэллиэстэр, техникумнар салааларын ахсаана эбиллэр: иллэрээ сыл 19 улууска 31 салаа, былырыын 26 улууска 35 салаа баар буолаҕына, күн бүгүн 28 улууска 41 салаа баар.
Үөрэҕи бүтэрбиттэр 20-25 %-нара салгыы үөрэнэр, 15 %-нара аармыйаҕа барар, 55 %-нара үлэлиир, баһыйар өттүлэрэ идэлэринэн үлэлииллэр. Айсен Николаев 2030 с. диэри үөрэҕи бүтэрбит дьон 75 %-а үлэнэн хааччылларын ситиһэргэ туруорбут соругун толоруу чэрчитинэн, сыаллаан үөрэтиини кэҥэтэр ирдэнэр.

Биир сүрүн кыһалҕанан эбийиэктэр эргэрбиттэрэ буолар, үөрэнэр куорпустар, мастарыскыайдар 52,7 %-нара хапытаалынай өрөмүөнү эрэйэллэр. Ол иһин, кэллиэстэр уонна техникумнар федеральнай бырагыраамаларга кыттаннар, 2020-2026 сс. матырыйаалынай-тиэхиньиичэскэй баазаны саҥардыыга 1,9 млрд солк., ол иһигэр, 1,79 млрд. солк. федеральнай бүддьүөттэн көрүллэрин ситиспиттэр. Онон саҥа мастарыскыайдары, салааларынан кластердары тэрийэллэр, инфраструктураны саҥардаллар.
Миниистир салгыы «Профессионалитет» федеральнай бырайыагынан үлэ туһунан кэпсээтэ. Үөрэх тэрилтэлэригэр үлэ биэрээччилэри сыһыаран, үөрэтии болдьоҕун кылгатан уонна быраактыканы күүһүрдэн, каадыры бэлэмнээһин саҥа мадьыалын оҥорорго туһуламмыт бырайыакка өрөспүүбүлүкэ 2022 сылтан кыттар. Билиҥҥи туругунан, үс (тыа хаһаайыстыбатыгар, сир баайын хостооһуҥҥа, педагогикаҕа) үөрэтэр-үлэлэтэр кластер тэриллибит. Быйыл мэдиссиинэ эйгэтигэр тэриллиэхтээх. Бу үлэҕэ федеральнай бүддьүөттэн 981 мөл. солк. тардыллыбыт. 2027 с. сэттэ кэллиэс биирдии кластеры тэрийэллэригэр 660,5 мөл.солк. көрүллэр буолбут.
Хос дакылааты оҥорбут Нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун судаарыстыбанай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Светлана Горюшинская иһитиннэрбитинэн, анал орто үөрэхтээх каадырдар доруобуйа харыстабылыгар, социальнай эйгэҕэ, тырааныспарга, сир баайын хостооһуҥҥа, маһы таҥастааһыҥҥа, иитэр-үөрэтэр эйгэҕэ ордук ирдэнэллэр. Оттон оробуочай идэлэртэн чуолаан суоппардарга, электрогазосыбаарсыктарга, массыынаны өрөмүөннүүр слесарьдарга наадыйыы улахан эбит.

Алтан лиссиэйэ сөргүтүллүө дуо?
Дакылааттары истэн баран, норуот дьокутааттара чопчулуур ыйытыылары биэрдилэр.
– Амма улууһун Алтан нэһилиэгэр өр сылларга мэхэньисээтэрдэри, кулинардары бэлэмнээн таһаарбыт 16 №-дээх ОПТУ Дьокуускайдааҕы тыа хаһайыстыбатын техникумун салаатын быһыытынан үлэлээбитэ, ырыынак тыынын уйбакка кэлин сабыллыбыта. Ол сөргүтүөллүө дуо? – диэн Александр Корякин ыйытта.
Онуоха Алтаҥҥа ДьТХТ салаата сабыллыбытын кэнниттэн кылгас болдьохтоох үөрэтии кууруһа тэриллибитэ, кэлэр сылтан тохсус кылаас үөрэнээччилэригэр анаммыт салаа аһыллара былааннанара этилиннэ.
Елена Голомарева Аартыка улуустарын оскуолаларыгар идэҕэ туһаайыы хайысхатынан тоҕо табаһыт идэтигэр үөрэтии тэриллибэтин ыйытта, дьиҥинэн, оҕолор 14-15 саастарыттан ыстаадаҕа үлэлиир буоланнар, кинилэргэ бастакы идэ сэртипикээтэ наада диэтэ. Оттон массыынаны уонна тыраахтары ыытарга үөрэтэргэ хотугу улуустарга барыларыгар автодром наадатын, оннук билигин Өлөөн оскуолатыгар эрэ баарын эттэ. Үөрэх уонна билим миниистирн солбуйааччы Михаил Присяжный быһаарбытынан, уопсай үөрэхтээһин 600 оскуолатыттан кылгас болдьохтох үөрэтиини тэрийэн, оробуочай идэни биэриигэ 70-ча оскуола лиссиэнсийэлээх. Олорго ааспыт үөрэх сылыгар пилотнай бырайыагынан 1 200 оҕо үөрэнэн, бастакы идэтин ылбытын туһунан сэртипикээти туппут. Ханнык баҕарар идэҕэ, ол иһигэр табаһыт идэтигэр эмиэ, тустаах улуустан сайаапка эрэ киирдэр, үөрэтии тэриллэр кыахтаах. Оттон Аартыка улуустарын оскуолаларыгар автодромнары оҥоруу боппуруоһугар үлэ федеральнай таһымынан ыытылла сылдьар, онно Судаарыстыбаннай Дуума дьокутаата Галина Данчикова ылсан үлэлэһэр эбит. Алена Атласова устудьуон ыалларга туох көмө оҥоһулларын ыйыппытыгар, кинилэргэ анал истипиэндийэ ананара, уопсайга туспа хос бэриллэрэ этилиннэ.

Хаартыска: Василий Кононов.