Соторутааҕыта РФ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы — РФ Бэрэсидьиэнин Уһук Илин федеральнай уокурукка боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ Юрий Трутнев салайааччылаах уокурук Сэбиэтин мунньаҕар ол туһунан чопчулаан, норуоттар икки ардыларынааҕы пуоруму инвестициялары тардыыга, бөдөҥ инфраструктуралаах бырайыактары олоххо киллэриигэ муҥутуурдук туһанарга ыҥырдылар. Ону тэҥэ судаарыстыба өйөбүлүнэн үлэлиир мэхэньиисимнэри Уһук Илин сайдыытын тутаах хайысхаларынан биллэрдилэр.
Мунньахха Юрий Трутнев уларыйа турар экэнэмиичэскэй быһыы-майгы усулуобуйатыгар саҥа ыҥырыылары учуоттаан макроэрэгийиэн сайдыытын былааннарын кэмигэр көннөрөн иһэр наадатын бэлиэтээтэ. «Быһыы-майгы тэтимнээхтик уларыйан иһэрин үчүгэйдик өйдүүбүт уонна үлэбит былааныгар ону учуоттуохпутун наада», — диэн эттэ боломуочуйлаах бэрэстэбиитэл.
Сэбиэт мунньаҕар үгэс курдук Уһук Илин куораттарын маастар-былааннарын олоххо киллэрии, энэргиэтикэ уонна тырааныспар инфраструктуратын сайыннарыы, эрэгийиэннэри уматыгынан хааччыйыы, ол иһигэр хоту таһаҕаһы таһыы, бырамыысыланнаһы өйөөһүн уонна аныгы технологиялары киллэрии боппуруостарын көрдүлэр.
Муҥутуур чыпчаал ситиһиллиэҕэ
Урукку сылларга курдук экэнэмииэчэскэй пуорум Уһук Илиҥҥи федеральнай үнэбэрсиэт кампуһун былаһааккатыгар ыытыллыаҕа. Пуоруму Росконгресс пуонда РФ Бырабыыталыстыбатын өйөбүлүнэн тэрийэр. Ол туһунан уонна пуорум дьыалабыай бырагыраамата официальнай саайтка бэчээттэннэ. Быйылгы пуорум сүрүн тиэмэтинэн “Уһук Илин – дьон этэҥҥэ буоларын туһугар сайдыы” буолуоҕа.
Быйылгы пуорумҥа уопсайа 6,5 трлн солкуобай суумалаах 385 сөбүлэһиини түһэрсии былааннанар – бу экэнэмиичэскэй пуорум муҥутуур чыпчаалынан буолар.
IX-c Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум саҕаланара биир ыйтан ордук кэм хаалла. Бу тэрээһин көмөтүнэн Уһук Илиҥҥэ миллиардынан инбэстииссийэлэр тардыллыбыттара. Сыллата тас дойдулартан тыһыынчанан киһи кэлэр. Арассыыйа тас экэниэмикэҕэ сыһыанын хайысхата Илин диэки буолан турар, оттон пуорум балысханнык сайдар Азия-Чуумпу акыйаан эрэгийиэнигэр ыытыллар. Бу чахчы ураты ирдэбиллэри эрэйэр. Билигин бэлэмнэнии күүстээх түһүмэҕэр киирэн, улахан кээмэйдээх үлэ ыытылла турар. Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум Уһук Илин сайдыытыгар туһуламмыт саҥа быһаарыылары ылынар тутаах миэстэ буолар.
Уһук Илиҥҥэ федеральнай бэрэстэбиитэл, пуоруму тэрийэр кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Юрий Трутнев бэлиэтээбитинэн, бэлэмнэнии кэмигэр Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин сорудаҕын учуоттаан, 2030 сылга диэри Уһук Илин экэниэмикэтигэр 12 трлн солкуобайдаах инбэстииссийэ тардыллыахтаах. Билигин макро эрэгийиэҥҥэ бу суума аҥаара угулунна, онон былааннаммыт тэтим 11 % куоһаран иһэр.
Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум Уһук Илин социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар биир төһүү буолар, көдьүүстээх үнүстүрүмүөннэртэн биирдэстэринэн буолар: “Пуорум ыытыллар бастакы сылларыгар сүрүн соруктар эрэгийиэн экэниэмикэтэ өрө тахсарыгар: баар тэрилтэлэри саҥардар уонна саҥа тэрилтэлэри тэрийэр, эрэгийиэҥҥэ технологиялары тардар, үрдүк таһымнаах үлэ миэстэлэрин таһаарар хайысхалаахтар. Судаарыстыба өйөбүлүнэн, Уһук Илиҥҥэ уонна Аартыкаҕа 7 триллион кэриэтэ инбэстииссийэ тардылынна, 197 үлэ миэстэтэ тэрилиннэ. Эбии анал үнүстүрүмүөннэр олоххо киллэрилиннилэр: Уһук Илиҥҥи уонна Аартыка ипэтиэкэтэ, “ Уһук Илин гектар” бырагырааманан сири босхо биэрии. Арассыыйа Бэрэсидьиэнин сорудаҕынан Уһук Илин 25 уонна Аартыка 15 тирэх куораттарын киэҥ хабааннаахтык саҥардыы ыытыллар. Бу барыта Уһук Илин уонна Аартыка үлэлииргэ уонна олорорго табыгастаах сиринэн-уотунан буоларын туһугар оҥоһуллар. Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорумҥа туох ситиһиллибитин уонна чугастааҕы кэмҥэ тугу үлэлиэхтээхпитин дьүүллэһиэхпит”, — диэтэ Юрий Трутнев.
Саха Сирэ пуорумҥа
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев Уһук Илин сайдыытыгар үлэлиир мэхэньиисимнэри сэргэ, аныгы экэнэмиичэскэй усулуобуйаҕа кэмигэр сөп түбэһиннэрэн иһэр наадатын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Ол курдук, ааспыт 2025 сылга Саха Сирэ пуорум кэмигэр Уһук Илиҥҥэ социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытынан бастыҥнара буоларын бигэргэппитэ. Пуорум чэрчитинэн өрөспүүбүлүкэбит 106 млрд солкуобайдаах 27 сөбүлэһиини түһэрсибитэ. Онон уопсай инбэстииссийэ бартыбыала 641 млрд солк тиийбитэ.
«Ити инбэстииссийэлиир бырайыактары олоххо киллэрии, инфраструктураны саҥардыы уонна дьон олоҕун хаачыстыбатын үрдэтии үрдүк тэтимин оннунан хаалларыаҕа. Саха Сиригэр уматыгынан эрэллээхтик хааччыйыы, ол иһигэр хотугу тиэйии чэрчитинэн, куораттар маастар-былааннарын олоххо киллэрии, энэргэтиичэскэй инфраструктураны саҥардыы уонна саҥа инвестиционнай бырайыактары үлэҕэ киллэрэргэ усулуобуйаны тэрийии сүрүн суолталаах. РФ Бырабыыталыстыбатын, Арасыыйа Бэрэсидьиэнин Уһук Илин ФУо боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлистибэтин уонна РФ Уһук Илини сайыннарыы министиэристибэтин кытта ыкса бииргэ үлэлээһининэн, РФ Бэрэсидьиэнэ туруорбут сыалын-соругун ситиһиигэ уонна дойдубутун бөҕөргөтүүгэ кылааппытын киллэрэн, бу соруктары утумнаахтык быһаарыыны салгыахпыт диэн эрэнэбин», — диэн Айсен Николаев бэлиэтээтэ.
“Пуорум биһиэхэ, биллэн туран, олус суолталаах уонна наадалаах. 10 пуорум устата өрөспүүбүлүкэ экэнэмиэкитигэр 1 трлн тахса солкуобайы киллэрбит элбэх сөбүлэһии түһэрсиллибитэ. Уонунан тыһыынча үлэ миэстэтэ таһаарылынна, оҥорон таһаарар улахан эбийиэктэр, энэргиэтикэ уонна тырааныспар инфраструктурата тутулуннулар”, — диэтэ Айсен Николаев.
Киэҥ түһүлгэ дыалабыай бырагыраамата 5 тиэмэлээх тректэн турар: “Уһук Илиҥҥэ олоруохха уонна үлэлиэххэ”, “Чааһынай инбэстииссийэлэри тардыы мэхэньиисимнэрэ, “Билиҥҥи уонна кэлэр кэм технологиялара”, “Экэниэмикэ улаатарыгар логистика уонна инфраструктура”. Ону таһынан аһаҕас пленарнай сиэссийэлэр, дьыалабыай оонньуулар, куонкурустар, араас пуорумнар ыытыллыахтара.
ххх
Саха Сирэ Владивосток былаһааккатыгар бэйэтин туспа, анал экспозициятын киэҥник тэнитэн туруоруоҕа. Манна норуот маастардарын оҥоһуктара, ювелирнай оҥоһуктар, саха маастардара оҥорбут киэргэллэрэ, симэхтэрэ, нассынаалынай таҥастар, сүбэниирдэр, өрөспүүбүлүкэҕэ оҥоһуллар бородууксуйа туруоруллуохтара. Саха Сирин оҥорон таһаарааччыларын, урбаанньыттарын быыстапката пуорум кыттыылаахтарын, аан дойду үгүс муннуктарыттан кэлбит ыалдьыттары сэҥээрдэрдии тардыллыахтара. Тэрийээччилэр төрөөбүт өрөспүүбүлүкэлэрин баай-дуол култууратын көрдөрөр эрэ туһугар буолбакка, олохтоох урбаан сайдыытыгар саҥа тыыны биэрэр, Саха Сирин брендэтин федеральнай таһымҥа биллэр-көстөр буолуутун туһугар кыһаллыахтара.
Ааспыт сыллааҕы пуорумҥа Саха Сирин экспозицията улахан сэҥээриин ылан, Уһук Илиҥҥи эрэгийиэннэр икки ардыларыгар ыытыллыбыт куонкуруска “Бастыҥ култуурунай бырагыраама” номинацияҕа бастыҥ ааты ылан, үрдүк наҕарааданан сыаналаммыта.
Быйыл эмиэ бу таһымы тутан, Саха Сирин үгүс өрүттээх баай нэһилиэстибэтин аныгы олох ситиһиитин кытары бииргэ тутан көрдөрөр соруктаахтар. Быыстапка сүрүн кэнсиэпсийэтэ – өрөспүүбүлүкэбитин аһаҕас эйгэлээх, кыахтаах эрэгийиэн быһыытынан билиһиннэрии. Экспозиция ааптардарын кыһамньыларынан, айылҕабыт баайын үйэлэри уҥуордаан, харыстанан кэлбит үгэстэрбитин кытта сөп түбэһиннэрэн, омуктар сомоҕолоһуулара уонна үрдүкү технология ситиһиилэрэ көрдөрүллүөхтэрэ. Маннык тэринии саҥа инвестордар интэриэстэрин тардыыга туһуланар, туристар сэҥээриилэрин ылыахтаах уонна эрэгийэн туруктаахтык сайдарын кэрэһэлиэхтээх.
Санатар буоллахха пуорум кэмигэр “Уһук Илин уулуссата” быыстапкалаах бырайыак балаҕан ыйын 1-4 күннэригэр дьыалабыай бырагыраама кыттыылаахтарыгар үлэлиэҕэ, оттон балаҕан ыйын 5-7 күннэригэр баҕалаах дьон судургутук сылдьан көрөллөрүгэр, ыалдьыттыылларыгар аһаҕас буолуоҕа.
Хаартыскалар СӨ Ил Дарханын уонна бырабыыталыстыбатын пресс-сулууспатыттан туһалыннылар
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
