Алексей Дмитриевич Аллараа Халыма патриота, билигин оройуоннааҕы “Колымская правда” хаһыат кылаабынай эрэдээктэрэ. Кини өссө сэбиэскэй кэмтэн үгүс аттаах-суоллаах полярниктары, салайааччылары, хотугу муора суолун тэлбит хапытааннары кытта алтыспыт, билигин да олох үөһүгэр сылдьар, үлэлиир. Бэйэтэ эмиэ хотугу муора суолунан Аартыка муораларын арыыларынан, кэлимсэ муустар быыстарынан сыыйылыннарар, бөртөлүөтүнэн да көтөр, вездеходтарынан да айанныыр, бу дойдуну таптыыр, бэриниилээх киһи. Ону ааһан кини хоту сир, аартыка хатыламмат айылҕатын, хотугу олохтоох норуоттар уонна үлэһит дьонун хаартыскаҕа идэтийэн түһэриинэн дьарыктанар.
Дьокутааттар үлэлэриттэн
Оройуоннааҕы Сэбиэт бэс ыйын 23 күнүгэр ыытыллыбыт 47-с сиэссийэтигэр Аллараа Халыма дьокутааттарын саҥа састаабын талар быыбары бу дьыл балаҕан ыйын 20 күнүгэр ыытар туһунан быһаарыы ылыммыттара. Бу пленарнай мунньахха оройуоннааҕы Сэбиэт 2025 сылга үлэтин туһунан отчуоту бэрэссэдээтэл Сергей Мильман оҥорбута.
2021 сылга быыбардаммыт 15 дьокутааттан ааспыт 2025 сылга уон үһэ бэйэлэрин боломуочуйларын толордулар, ол иһигэр: 2 мажоритарнай, 11- баартыйалар испииһэктэринэн; 9 эр киһи, 4 дьахтар. Уопсайа Сэбиэккэ 4 бэлитиичэскэй баартыйаттан: “Биир Ньыгыл Арассыыйа”, “Сиэрдээх Арассыыйа-Патриоттар – Кырдьык иһин ”, “ЛДПР”, “КПРФ” бааллар. Ааспыт быыбардарынан көрдөххө, дьокутааттар үгүстэрэ урут даҕаны бэрэстэбиитэллээх быыбарданар уорганнарга үлэлээбит уопүттаахтар, ону кытта саҥа да дьон тахсан иһэллэрэ бэлиэтэнэр.
Бары кэриэтэ дьокутааттар сиэссийэ мунньахтарыгар көхтөөхтүк кыттан, таһаарыылаахтык үлэлээтилэр, ортотутунан ыллаахха, кыттыы 85 бырыһыаҥҥа тэҥнэстэ. Ыытыллыбыт сиэссийэлэр аһаҕастык, сөптөөх быһыыга-майгыга бардылар. Ол курдук, оройуон дьаһалтатын, хонтуруоллуур – ааҕар (суоттуур) уорганнар бэрэстэбиитэллэрэ, борокуратуураттан, “Чиэрискэй бөһүөлэгэ” куорат поселениетын дьокутааттарын Сэбиэтиттэн кыттан, үлэ хаамытын билсэн, быһаарыы ылыныыга сүбэ- ама биэрбиттэрин бэлиэтиэххэ наада.
Олохтоох салайыныы туһунан федеральнай уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи саҥа сокуоннары ылыныынан сибээстээн 2025 уонна 2026 сылларга улахан үлэ ыытылынна. Ордук болҕомтолоох уонна ымпыктаах-чымпыктаах хайысханан «Аллараа Халыма оройуона» муниципальнай оройуон Устаабын билигин үлэлиир сокуоннарга сөп түбэһиннэрии, уларытыылары, эбиилэри киллэрии буолла. Сэбиэт ылыммыт нурмалыыр – бырааптыыр аакталара, быһаарыылара РФ Юстицияҕа министиэристибэтин СӨ управлениетыгар сокуонунан болдьоммут кэм иһинэн тута ыытыллан уонна «Аллараа Халыма» муниципальнай оройуон дьаһалтатын саайтыгар таһаарыллан истилэр. Салгыы өрөспүүбүлүкэтээҕи муниципальнай аакталар кэрискэлэригэр киллэриллэллэр.
2025 сылга уопсайа 8 сиэссийэ ыытылынна, олортон түөрдэ уочарата суох. Мунньахтарга сүрүннээн оройуон социальнай – экэнэмиичэскэй сайдыытыгар, бүддьүөт сыһыаннаһыыларыгар, баайы-дуолу уонна сири дьаһайыыга сыһыаннаах боппуруостар көрүлүннүлэр. Ону тэҥэ олохтоох салайыныы уорганнара быһаарар, ылынар аакталарыгар уларытыыны, эбиини киллэрии оҥоһулунна. 2025 сылга сыл устатыгар муниципальнай аакталары суукка көрүү, көтүрүү тахсыбата. Онуоха биир сүрүн төрүөтүнэн, көрүллэр боппуруостар эрдэттэн дьүүллэһиигэ таһаарыллаллар, оробуочай бөлөхтөргө уонна бастайааннай хамыыһыйаларга бары өртүнэн үөрэтэллэр, сүбэлэһии ыытыллан, түмүгэр биир санааҕа кэлиилэрэ буолар. Наада буоллаҕына эбэтэр балаһыанньа тирээтэҕинэ, быһаарыы бырайыагын оройуон дьаһалтатын кытта бииргэ дьүүллэһэбит, бүтэһиккэ дьокутааттар көрүүлэригэр сиэссийэҕэ таһаарабыт.
Бастайааннай хамыыһыйалар
Оройуоннааҕы Сэбиэт көдьүүһэ, дьайыыта бастайааннай хамыыһыйалар үлэлэриттэн тирэхтэнэр. Ол курдук Сэбиэт үлэтигэр бүддьүөккэ, экэниэмикэҕэ, нолуок уонна сыана бэлиитикэтигэр, урбааҥҥа уонна эргиэҥҥэ бастайааннай хамыыһыйа (бэрэссэдээтэл Л.Д. Борисов); олох – дьаһах хомунаалынай хаһаайыстыбатыгар, энэргиэтикэҕэ, ыксалаах быһыыга- майгыга, тырааныспарга, сибээскэ уонна экологияҕа бастайааннай хамыыһыйа (бэрэссэдээтэл А.Д. Курило); байыаннай сулууспалаахтар, бойобуой дьайыылар бэтэрээннэр дьыалаларыгар, патриоттуу иитии боппуруостарыгар бастайааннай хамыыһыйа (бэрэссэдээтэл А.А. Винокурова); социальнай, дьиэ кэргэн, ийэ буолуу боппуруостарыгар, тыыл, үлэ бэтэрээннэрин дьыалаларыгар, саастарын ситэ иликтэри кытта үлэҕэ, социальнай суолталаах таһаҕаһы таһыыга, уопсастыбаннай тэрилтэлэри кытта үлэҕэ бастайааннай хамыыһыйа (бэрэссэдээтэл Н.В. Кемлиль) сыралаах үлэлэрин бэлитиэххэ сөп. Дьокутааттар болдьохторун кэмигэр ураты суолталаах боппуруостары көрүү үөскээтэҕинэ хамыыһыйалар истэринэн оробуочай бөлөхтөр тэриллэн үлэлээбиттэрэ көдьүүстээх буолбутун этиэххэ сөп.
Кыраасданнары кытта үлэ
2025 сыл устатыгар дьокутааттар кыраасданнартан 52 этиини туттулар, олортон 48 кытта үлэлээтилэр, дьокутааттар ирдэбиллэрин ыыттылар. Оттон оройуоннааҕы Сэбиэт аатыгар аадырыстаан 40 этии киирэн турар, 20 дьокутаат ирдэбиллэрэ оҥоһуллан тэрилтэлэринэн, биэдимэстибэлэринэн барбыта. Манна сүрүннээн дьон олох-дьаһах кыһалҕатыгар ыллаттаран, көмөҕө наадыйан дьокутааттарга тахсаллар. Холобура: чэпчэтиилээх эминэн хааччыйыы чааһынан, сорох кыраасдаанар бөлөхтөрүн уонна уопсастыбаннай тэрилтэлэри өрөспүүбүлүкэ өртүттэн эбии өйөөһүн хайысхатынан үгүс этии киирэр. Ону таһынан анал байыаннай дьайыыны кытта ситимнээх кыһалҕалаахтар дьокутааттарга тахсаллар. Урукку сыллартан буоларын курдук, хомунаалынай хаһаайыстыба, хаарбах дьиэттэн көһөрүү боппуруоһа эмиэ биир сүрүн туруорсуунан буолар. «Чиэрискэй бөһүөлэк» куорат поселениетын дьаһалтата кыраасданнары кытта үлэтигэр сыһыаннаах этиилэр киирэллэр. Онно сүрүннээн ыспараапканы биэрии, бөһүөлэк иһинээҕи суол-иис туругун, ууну аһардыы боппуруостара туруорсуу, этии быһыытынан киирэллэрин бэлиэтиэххэ сөп.
Ыкса ситимнээх үлэни ыытан
Сэбиэт дьокутааттара бу кэм устата оройуон поселениеларыгар сылдьан быыбардааччылларын кытта тус көрсүһүүлэри тэрийэн, дьон-сэргэ кыһалҕатын быһаарыыга быһаччы үлэлэстилэр. Ону тэҥэ, оройуоннааҕы Сэбиэт борокуратуураны кытта ыкса ситимнээх үлэни ыытан кэллилэр.
Сүрүн хайысхаларынан докумуоннары бэлэмнээһиҥҥэ “Аллараа Халыма” МО дьаһалтатын “Үп управлениета” МКУ үлэһиттэрэ сыралаах, тиһиктээх үлэни ыыталлар. Сөбүлэһии, быһаарсыы үлэтэ манна улахан оруолу ылар. Ол курдук хонтуруоллуур-ааҕар (суоттуур) палаата бүддьүөт, бырагыраамалар туолууларын кытта сыһыаннаах боппуруостарынан түмүктүүр докумуону оҥорон киллэрэр, салгыы Сэбиэт туһааннаах бастайааннай хамыыһыйата бэйэтин мунньахтарыгар ону көрөн уларытыы, көннөрүү киллэрэр, сиэссийэ дьүүлүгэр таһаарар. Ол курдук бу хамыыһыйа 4 мунньаҕы ыытта. Салгыы бүддьүөт толоруллуутун хонтуруоллуур боломуочуйатын тутуһан, түһүмэхтэринэн үлэ ыытар .
Онон бу ааспыт сылларга оройуоннааҕы Сэбиэт араас таһымнаах олохтоох салайыныы уорганнарын кытта дьыалабыай, конструктивнай үлэни ыытан кэллэ, ону тэҥэ федеральнай, өрөспүүбүлүкэтээҕи хонтуруоллуур тэрилтэлэр ирдэбиллэрин толорууга сөптөөх үлэни тэрийдэ. СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕа (Ил Түмэн) Аллараа Халыма оройуоннааҕы Сэбиэтигэр ураты болҕомтотун ууран, хотугу сир олохтоохторун кыһалҕаларын быһаарыыга үлэлэһэригэр дириҥ махталбытын биллэрэбит. Маннык үлэ салҕанарыгар эрэнэбит.
Кэпсэттэ Алексей МАТВЕЕВ
Хаартыскалар Алексей Курило түһэриилэрэ.
-
5
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
