Н.Н. Тарскай уонна Е.Д. Кычкин ааспыт үйэ 50-с сылларыгар дойду киин куораттарын үрдүк үөрэхтэрин кыһаларын бүтэрэн кэлэн, эдэр эрчимнэрин, дириҥ билиилэрин-көрүүлэрин бүтүннүүтүн Саха сиригэр физкултуураны уонна успуорду сайыннарыыга анаабыттара. Киллэрбит кылааттара устуоруйаҕа чиҥник тиһиллибиттэрэ. Чаҕылхай салайааччылар ааттара кэккэлэһэ тураллар .
Соторутааҕыта “Кыайыы 50 сыла” Успуорт дыбарыаһыгар Егор Дмитриевич Кычкин сырдык аатыгар көҥүл тустуу турнира аан-бастаан ыытылынна. Турнир үөрүүлээхтик аһыллыытыгар Монголия, Бурятия, Иркутскай уобалас, Тыва уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин бөҕөстөрө хаамсан киирдилэр. Турнир Саха Сиригэр көҥүл тустуу сайдыбыта 70 сылыгар ананна. Эҕэрдэ тыллар дуораһыйдылар.
Е.Д. Кычкин Мэҥэ Хаҥалас Дойдуунускай нэһилиэгэр 1929 с. төрөөбүтэ. Саха АССР физической култуураҕа уонна успуорка судаарыстыбанай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Н.Н. Тарскай уонна Саха АССР комсомолун уобаластааҕы кэмитиэтин 1-кы сэкирэтээрэ Егор Дмитриевич Кычкин биир өйүнэн-санаанан үлэлээбиттэрэ. Успуорду саҥа кэрдиискэ таһаарбыттара. Егор Дмитриевич ыччат уонна комсомол төлөннөөх бас-көс тэрийээччитин, салайааччытын быһыытынан биллибитэ. 1956, 1958 сс. Саха Сирин норуоттарын спартакиадаларын Н.Н. Тарскайдыын үрдүк тэрээһиннээхтик ыыппыттара. Егор Кычкин 1959 сыллаахха ыччаттар уонна устудьуоннар бэстибээллэрин тэрийбитэ. Успуорт нассынаалынай көрүҥнэрин күрэхтэһиилэрин быраабылалара оҥоһулубуттара, атах оонньуутугар уонна хапсаҕайга “Саха АССР маастара” нуормалара олохтоммуттара. Көҥүл тустуу 1 №-дээх успуорт көрүҥүнэн буолбута. 1964 с. Дьокуускай куоракка көҥүл тустууга РСФСР чемпионата ыытыллыбыта. Тустуу “кыһыл көмүс кэмин” түөрэҕэ түстэммитэ. Тустууга дьоҕурдаах бастыҥ ыччаттарбыт Вячеслав Карпов, Алексей Ермолаев, Николай Захаров-Сахаачча, Семен Морфунов ССРС, Илларион Федосеев, Семен Макаров аан дойду, Василий Гоголев “Үтүө дьулуур оонньууларын”, Роман Дмитриев, Павел Пинигин, Александр Иванов Олимпийскай оонньуулар кыһыл, үрүҥ көмүс мэтээллэрин аҕалтааннар саха норуотун үөрдүбүттэрэ!
Егор Дмитриевич сүүрбэ сыллар тухары, ол иһигэр Томпо оройуонугар, партийнай үлэҕэ дьоҕурдаах салайааччы буоларын көрдөрбүтэ. Оройуон экономикатын үрдүк таһымҥа таһаарбыта. Дьабарыкы-Хайаҕа таас чоҕу хостооһун, Нежданинскайга кыһыл көмүһү ылыы, үрдүк күүрүүлээх уот ситимин тардыы, Хаандыгаҕа таһаҕаһы тиэйии-таһыы тэтимэ күүһүрбүттэрэ, кэҥэтиллэннэр дойдуга тиийэ биллибитэ. Физкультуранан уонна спордунан дьарыктанарга табыгастаах усулуобуйалар үөскэтиллибиттэрэ, спортивнай саалалар тутуллубуттара. Томпо оройуонун сайдыыта харахха быраҕыллыбыта. Е.Д. Кычкин “Якутгазпром” холбоһугун генеральнай дириэктэринэн үлэлиир сылларыгар өрөспүүбүлүкэ промышленноһын бастыҥ салаатынан буолбуолбута.
Көдьүүстээх уонна таһаарыылаах үлэтэ дойду улахан наҕараадаларынан бэлиэтэммитэ. “ССРС газовай бырамыысыланнаһын Бочуоттаах үлэһитэ”; “ССРС газовай бырамыысыланнаһын туйгуна” ааттара иҥэриллибитэ. “Бочуот Знага” үс уордьаннар, “Үлэ Кыһыл Знамята” уордьан кавалердара, үгүс мэтээллэрдээх. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтигэр алта төгүл дьокутааттаабыта. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ”. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бочуоттаах олохтооҕо”. 1999 с. 70 сааһыгар олохттон туораабыта.
Эҕэрдэ тыллары Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй култуураҕа уонна успуорка миниистирэ Л.Н. Спиридонов, Дьокуускай куорат баһылыга, тустуу федерациятын бэрэссэдээтэлэ Д.Д. Садовников, ССРС 1971 с. чөмпүйүөнэ Н.П. Неустроев эҕэрдэлээтилэр. Соҕотох киһи элбэҕи оҥорботун; Егор Дмитриевич Н.Н. Тарскайдыын доҕордоһоннор, соратник быһыытынан иккиэн улахан дьыалалары, чуолаан, физкултуура уонна успуорт эйгэтигэр хамсатыылаах дьаһаллары олоххо киллэрбиттэрин; турнир чугас аймахтарын, суруналыыстар көмөлөрүнэн тэриллэн ыытылларын; инникитин салгыы ыытылларын, үйэтитии барыахтааҕын тустарынан иһитиннэрдилэр. Турнирга кыттыыны ылбыт ыалдьыттарга, өрөспүүбүлүкэ тустуук-ыччаттарыгар, тренердэргэ, көрөөччүлэргэ махтаналларын эттилэр.
Турнир тэриллибитигэр, Дьокуускай куорат дьаһалтатыгар, тустуу федерациятыгар туһаайан, Е.Д. Кычкин төрөппүт уола, Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Комдрагметалл” АХ ген.дириэктэрэ Александр Егорович Кычкин махталын биллэрдэ: “Биһи дьиэ-кэргэҥҥэ аҕабыт инникигэ дьулуһар былаахпыт. Үлэҕэ-олоххо дьулуурдаах, ситиһии туһугар дьүккүөрдээх этэ. Элбэхтик үлэлиирэ. Успуорду эрэ буолбакка, бырамыысыланнаһы эмиэ таһаарбыта. Томпо оройуонун бөһүөлэктэрэ бары толору хааччыллыылаах буолууларын ситиспитэ. Бу турнир хайдах саҕаламмытын курдук, салҕана турарыгар баҕарабын. Ыччаттар тохтоон хаалымаҥ, инникигит диэки баран иһиҥ. Бастыҥнар суолларын батыһыҥ, ситиһиилээх буолуҥ!”.
Аныгы үйэ бастыҥ бөҕөһө, дьонун-сэргэтин кылбар кыайыыларынан үөрдүбүт, Иван Ярыгин турнирын кыайыылааҕа, Европа үрүҥ көмүс призера, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Ньургун Владимирович Скрябин Мэҥэ Хаҥалас улууһун аатыттан Махтал сурук туттарда.
Үтүө дьыалалары дьон оҥороллор. Кычкин Е.Д. дьоһун аатын үйэтитэргэ аан бастаан көҕүлээбит, турниры ыытарга этии киллэрбит дьон санааларын билистибит.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ Прокопий Семенович Иванов , Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх суруналыыһа, “Дьулурҕан” эрэдээктэрэ Петр Семенович Павлов “Е.Д. Кычкин тустууга оҥорбута элбэҕин билэбит. Көҥүл тустуу бастакы чөмпүйэнээтэ 1956 с. ыытыллыбыта. Өрөспүүбүлүкэ спордун бэрэссэдээтэлэ Н.Н. Тарскай көҕүлээбитэ, 1954-1959 сылларга комсомолу салайбыт Е.Д. Кычкин өйөөбүтэ, көмөлөспүтэ. Н.Н. Тарскайы кытта бастакы саҕалааччы. Аҕам саастаах дьон өйдүүллэр. Е.Д. Кычкин норуот хаһаайыстыбатын эйгэтигэр ккүскэ үлэлээбит, үрдүк сыанабылы ылбыта. Аата ааттаммакка сылдьар. Куорат дьаһалтатын кытары сүбэлэһэн бараммыт, уолугар Александр Егорович Кычкиҥҥа үлэтигэр тиийэ сылдьыбыппыт. Саха сиригэр көҥүл тустуу төрүттэммитэ 70 сылыгар турнир тэрийэр туһунан санаабытын иһитиннэрбиппит. Дьиэ кэргэнин кытта сүбэлэһэн баран, сөбүлэҥин биллэрбитэ. Романов Ефрем Васильевич салайааччылаах тэрийэр кэмитиэт тэриллибитэ. Өрөспүүбүлүкэ аһаҕас турнирыгар 24-гэр диэри саастаах 172 кыттааччы кэлбитэ үөрдэр. Үчүгэй хапсыһыылар күүтүллэллэр. Турниры Кычкиннар дьиэ-кэргэн уонна спорт министиэристибэтэ тэрийдилэр. Бириистэр да улахаттар. Бастакы, иккис, үһүс миэстэлэри ылбыттар, туһааннааҕынан, 50-30-20 тыһ.солкуобайынан, кыайыылаахтар тренердэрэ 25 тыһ.солк., ону таһынан, бастыҥ бөҕөстөргө бөрө тириилэрэ бириистэр аймахтар ааттарыттан туттарыллыахтара. Турнир сыллааҕы календарнай былааҥҥа киллэриллэрэ буоллар диэн баҕа санаалаахпыт”.
Турнир сүрүн судьуйатынан Вячеслав Александрович Кривошапкин үлэлээтэ. Кытаанах хапсыһыылар түмүктэринэн, бастыҥнар билиннилэр.
57 кг (24 бөҕөс) 1.Данил Мохначевскай (ХИФУ), 2.Михаил Осипов (ХИФУ), 3.Анатолий Иванов (Чурапчы), 3.Никифор Семенов (Чурапчы);
61 кг (30) 1.Лев Павлов (Сунтаар), 2.Эртине Иргит (Иркутскай), 3.Максим Григорьев (ОЭУ), 3.Арзылаан Шагдыр (Иркутск);
65 кг (24) 1.Василий Григорьев (ХИФУ), 2.Дидим-оол Даржаа (Тыва), 3.Дьулус Петров (РЦСП), 3.Николай Заболоцкай (РЦСП);
70 кг (33) 1.Юлиан Григорьев (ХИФУ), 2.Кежик Ооржак (Тыва), 3.Максим Трофимов (Нерюнгри), 3.Эдуард Попов (Чурапчы);
74 кг (13) 1.Андрей Мидловец (РЦСП), 2.Арсен Кононов (РЦСП), 3.Анатолий Иванов (ХИФУ), 3.Руслан Бадмаев (Бурятия);
79 кг (12) 1.Владимир Бояновскай (Чурапчы), 2.Хангайбаяр Ганболд (Монголия), 3.Ариан Оконешников (Чурапчы), 3.Алексей Вензель (ХИФУ);
86 кг (10) 1.Тамир Ешинимаев (Бурятия), 2.Иннокентий Бабаранов (ХИФУ), 3.Бато Кырмыгенов (Бурятия), 3.Никита Евсеев (Дьокуускай);
92 кг (7) 1.Илья Жибалов (Бурятия), 2.Аюр Жигжитов (Бурятия), 3.Артур Слепцов (ОЭУ);
97 кг (6) 1.Аюр Нимаев (Бурятия), 2.Степан Иванов (ОЭУ), 3.Ботхуу Эрденезаан (Монголия);
125 кг (4) 1.Чингис Балжинимаев (Бурятия), 2.Ньургун Чукров (РЦСП), 3.Адам Николаев (РЦСП).
“Бастыҥ бөҕөс” Лев Павлов, “Кыраһыабай хапсыһыы” Уйгун Бурцев (ОЭУ) уонна Алексей Вензель (ХИФУ), “Кыраһыабай техника иһин” Василий Григорьев (ХИФУ), “Кыайыыга дьулуурун иһин” Владимир Бояновскай бөрө тириитэ анал бириистэринэн биһирэннилэр.
ХХ үйэ уһулуччулаах тэрийээччитэ, салайааччыта Егор Дмитриевич Кычкин кэриэһигэр ыытыллыбыт көҥүл тустуу 1-кы аһаҕас турнира үрдүк тэрээһиннээхтик буолан ааста. Үтүө өйдөбүллэри үөскэттэ. Чаҕылхай киһи саҕалаабыт дьоһун дьыалалара салҕанар аналлаахтар.
Баһылай Посельскай. Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
Информация о материале
Сайт сахапарламент.ру
Сайт сахапарламент.ру
14.11.26 14:01
Н.Н. Тарскай уонна Е.Д. Кычкин ааспыт үйэ 50-с сылларыгар дойду киин куораттарын үрдүк үөрэхтэрин кыһаларын бүтэрэн кэлэн, эдэр эрчимнэрин, дириҥ билиилэрин-көрүүлэрин бүтүннүүтүн Саха сиригэр физкултуураны уонна успуорду сайыннарыыга анаабыттара. Киллэрбит кылааттара устуоруйаҕа чиҥник тиһиллибиттэрэ. Чаҕылхай салайааччылар ааттара кэккэлэһэ тураллар .
Соторутааҕыта “Кыайыы 50 сыла” Успуорт дыбарыаһыгар Егор Дмитриевич Кычкин сырдык аатыгар көҥүл тустуу турнира аан-бастаан ыытылынна. Турнир үөрүүлээхтик аһыллыытыгар Монголия, Бурятия, Иркутскай уобалас, Тыва уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин бөҕөстөрө хаамсан киирдилэр. Турнир Саха Сиригэр көҥүл тустуу сайдыбыта 70 сылыгар ананна. Эҕэрдэ тыллар дуораһыйдылар.
Е.Д. Кычкин Мэҥэ Хаҥалас Дойдуунускай нэһилиэгэр 1929 с. төрөөбүтэ. Саха АССР физической култуураҕа уонна успуорка судаарыстыбанай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Н.Н. Тарскай уонна Саха АССР комсомолун уобаластааҕы кэмитиэтин 1-кы сэкирэтээрэ Егор Дмитриевич Кычкин биир өйүнэн-санаанан үлэлээбиттэрэ. Успуорду саҥа кэрдиискэ таһаарбыттара. Егор Дмитриевич ыччат уонна комсомол төлөннөөх бас-көс тэрийээччитин, салайааччытын быһыытынан биллибитэ. 1956, 1958 сс. Саха Сирин норуоттарын спартакиадаларын Н.Н. Тарскайдыын үрдүк тэрээһиннээхтик ыыппыттара. Егор Кычкин 1959 сыллаахха ыччаттар уонна устудьуоннар бэстибээллэрин тэрийбитэ. Успуорт нассынаалынай көрүҥнэрин күрэхтэһиилэрин быраабылалара оҥоһулубуттара, атах оонньуутугар уонна хапсаҕайга “Саха АССР маастара” нуормалара олохтоммуттара. Көҥүл тустуу 1 №-дээх успуорт көрүҥүнэн буолбута. 1964 с. Дьокуускай куоракка көҥүл тустууга РСФСР чемпионата ыытыллыбыта. Тустуу “кыһыл көмүс кэмин” түөрэҕэ түстэммитэ. Тустууга дьоҕурдаах бастыҥ ыччаттарбыт Вячеслав Карпов, Алексей Ермолаев, Николай Захаров-Сахаачча, Семен Морфунов ССРС, Илларион Федосеев, Семен Макаров аан дойду, Василий Гоголев “Үтүө дьулуур оонньууларын”, Роман Дмитриев, Павел Пинигин, Александр Иванов Олимпийскай оонньуулар кыһыл, үрүҥ көмүс мэтээллэрин аҕалтааннар саха норуотун үөрдүбүттэрэ!
Егор Дмитриевич сүүрбэ сыллар тухары, ол иһигэр Томпо оройуонугар, партийнай үлэҕэ дьоҕурдаах салайааччы буоларын көрдөрбүтэ. Оройуон экономикатын үрдүк таһымҥа таһаарбыта. Дьабарыкы-Хайаҕа таас чоҕу хостооһун, Нежданинскайга кыһыл көмүһү ылыы, үрдүк күүрүүлээх уот ситимин тардыы, Хаандыгаҕа таһаҕаһы тиэйии-таһыы тэтимэ күүһүрбүттэрэ, кэҥэтиллэннэр дойдуга тиийэ биллибитэ. Физкультуранан уонна спордунан дьарыктанарга табыгастаах усулуобуйалар үөскэтиллибиттэрэ, спортивнай саалалар тутуллубуттара. Томпо оройуонун сайдыыта харахха быраҕыллыбыта. Е.Д. Кычкин “Якутгазпром” холбоһугун генеральнай дириэктэринэн үлэлиир сылларыгар өрөспүүбүлүкэ промышленноһын бастыҥ салаатынан буолбуолбута.
Көдьүүстээх уонна таһаарыылаах үлэтэ дойду улахан наҕараадаларынан бэлиэтэммитэ. “ССРС газовай бырамыысыланнаһын Бочуоттаах үлэһитэ”; “ССРС газовай бырамыысыланнаһын туйгуна” ааттара иҥэриллибитэ. “Бочуот Знага” үс уордьаннар, “Үлэ Кыһыл Знамята” уордьан кавалердара, үгүс мэтээллэрдээх. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтигэр алта төгүл дьокутааттаабыта. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ”. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бочуоттаах олохтооҕо”. 1999 с. 70 сааһыгар олохттон туораабыта.
Эҕэрдэ тыллары Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй култуураҕа уонна успуорка миниистирэ Л.Н. Спиридонов, Дьокуускай куорат баһылыга, тустуу федерациятын бэрэссэдээтэлэ Д.Д. Садовников, ССРС 1971 с. чөмпүйүөнэ Н.П. Неустроев эҕэрдэлээтилэр. Соҕотох киһи элбэҕи оҥорботун; Егор Дмитриевич Н.Н. Тарскайдыын доҕордоһоннор, соратник быһыытынан иккиэн улахан дьыалалары, чуолаан, физкултуура уонна успуорт эйгэтигэр хамсатыылаах дьаһаллары олоххо киллэрбиттэрин; турнир чугас аймахтарын, суруналыыстар көмөлөрүнэн тэриллэн ыытылларын; инникитин салгыы ыытылларын, үйэтитии барыахтааҕын тустарынан иһитиннэрдилэр. Турнирга кыттыыны ылбыт ыалдьыттарга, өрөспүүбүлүкэ тустуук-ыччаттарыгар, тренердэргэ, көрөөччүлэргэ махтаналларын эттилэр.
Турнир тэриллибитигэр, Дьокуускай куорат дьаһалтатыгар, тустуу федерациятыгар туһаайан, Е.Д. Кычкин төрөппүт уола, Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Комдрагметалл” АХ ген.дириэктэрэ Александр Егорович Кычкин махталын биллэрдэ: “Биһи дьиэ-кэргэҥҥэ аҕабыт инникигэ дьулуһар былаахпыт. Үлэҕэ-олоххо дьулуурдаах, ситиһии туһугар дьүккүөрдээх этэ. Элбэхтик үлэлиирэ. Успуорду эрэ буолбакка, бырамыысыланнаһы эмиэ таһаарбыта. Томпо оройуонун бөһүөлэктэрэ бары толору хааччыллыылаах буолууларын ситиспитэ. Бу турнир хайдах саҕаламмытын курдук, салҕана турарыгар баҕарабын. Ыччаттар тохтоон хаалымаҥ, инникигит диэки баран иһиҥ. Бастыҥнар суолларын батыһыҥ, ситиһиилээх буолуҥ!”.
Аныгы үйэ бастыҥ бөҕөһө, дьонун-сэргэтин кылбар кыайыыларынан үөрдүбүт, Иван Ярыгин турнирын кыайыылааҕа, Европа үрүҥ көмүс призера, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Ньургун Владимирович Скрябин Мэҥэ Хаҥалас улууһун аатыттан Махтал сурук туттарда.
Үтүө дьыалалары дьон оҥороллор. Кычкин Е.Д. дьоһун аатын үйэтитэргэ аан бастаан көҕүлээбит, турниры ыытарга этии киллэрбит дьон санааларын билистибит.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ Прокопий Семенович Иванов , Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх суруналыыһа, “Дьулурҕан” эрэдээктэрэ Петр Семенович Павлов “Е.Д. Кычкин тустууга оҥорбута элбэҕин билэбит. Көҥүл тустуу бастакы чөмпүйэнээтэ 1956 с. ыытыллыбыта. Өрөспүүбүлүкэ спордун бэрэссэдээтэлэ Н.Н. Тарскай көҕүлээбитэ, 1954-1959 сылларга комсомолу салайбыт Е.Д. Кычкин өйөөбүтэ, көмөлөспүтэ. Н.Н. Тарскайы кытта бастакы саҕалааччы. Аҕам саастаах дьон өйдүүллэр. Е.Д. Кычкин норуот хаһаайыстыбатын эйгэтигэр ккүскэ үлэлээбит, үрдүк сыанабылы ылбыта. Аата ааттаммакка сылдьар. Куорат дьаһалтатын кытары сүбэлэһэн бараммыт, уолугар Александр Егорович Кычкиҥҥа үлэтигэр тиийэ сылдьыбыппыт. Саха сиригэр көҥүл тустуу төрүттэммитэ 70 сылыгар турнир тэрийэр туһунан санаабытын иһитиннэрбиппит. Дьиэ кэргэнин кытта сүбэлэһэн баран, сөбүлэҥин биллэрбитэ. Романов Ефрем Васильевич салайааччылаах тэрийэр кэмитиэт тэриллибитэ. Өрөспүүбүлүкэ аһаҕас турнирыгар 24-гэр диэри саастаах 172 кыттааччы кэлбитэ үөрдэр. Үчүгэй хапсыһыылар күүтүллэллэр. Турниры Кычкиннар дьиэ-кэргэн уонна спорт министиэристибэтэ тэрийдилэр. Бириистэр да улахаттар. Бастакы, иккис, үһүс миэстэлэри ылбыттар, туһааннааҕынан, 50-30-20 тыһ.солкуобайынан, кыайыылаахтар тренердэрэ 25 тыһ.солк., ону таһынан, бастыҥ бөҕөстөргө бөрө тириилэрэ бириистэр аймахтар ааттарыттан туттарыллыахтара. Турнир сыллааҕы календарнай былааҥҥа киллэриллэрэ буоллар диэн баҕа санаалаахпыт”.
Турнир сүрүн судьуйатынан Вячеслав Александрович Кривошапкин үлэлээтэ. Кытаанах хапсыһыылар түмүктэринэн, бастыҥнар билиннилэр.
57 кг (24 бөҕөс) 1.Данил Мохначевскай (ХИФУ), 2.Михаил Осипов (ХИФУ), 3.Анатолий Иванов (Чурапчы), 3.Никифор Семенов (Чурапчы);
61 кг (30) 1.Лев Павлов (Сунтаар), 2.Эртине Иргит (Иркутскай), 3.Максим Григорьев (ОЭУ), 3.Арзылаан Шагдыр (Иркутск);
65 кг (24) 1.Василий Григорьев (ХИФУ), 2.Дидим-оол Даржаа (Тыва), 3.Дьулус Петров (РЦСП), 3.Николай Заболоцкай (РЦСП);
70 кг (33) 1.Юлиан Григорьев (ХИФУ), 2.Кежик Ооржак (Тыва), 3.Максим Трофимов (Нерюнгри), 3.Эдуард Попов (Чурапчы);
74 кг (13) 1.Андрей Мидловец (РЦСП), 2.Арсен Кононов (РЦСП), 3.Анатолий Иванов (ХИФУ), 3.Руслан Бадмаев (Бурятия);
79 кг (12) 1.Владимир Бояновскай (Чурапчы), 2.Хангайбаяр Ганболд (Монголия), 3.Ариан Оконешников (Чурапчы), 3.Алексей Вензель (ХИФУ);
86 кг (10) 1.Тамир Ешинимаев (Бурятия), 2.Иннокентий Бабаранов (ХИФУ), 3.Бато Кырмыгенов (Бурятия), 3.Никита Евсеев (Дьокуускай);
92 кг (7) 1.Илья Жибалов (Бурятия), 2.Аюр Жигжитов (Бурятия), 3.Артур Слепцов (ОЭУ);
97 кг (6) 1.Аюр Нимаев (Бурятия), 2.Степан Иванов (ОЭУ), 3.Ботхуу Эрденезаан (Монголия);
125 кг (4) 1.Чингис Балжинимаев (Бурятия), 2.Ньургун Чукров (РЦСП), 3.Адам Николаев (РЦСП).
“Бастыҥ бөҕөс” Лев Павлов, “Кыраһыабай хапсыһыы” Уйгун Бурцев (ОЭУ) уонна Алексей Вензель (ХИФУ), “Кыраһыабай техника иһин” Василий Григорьев (ХИФУ), “Кыайыыга дьулуурун иһин” Владимир Бояновскай бөрө тириитэ анал бириистэринэн биһирэннилэр.
ХХ үйэ уһулуччулаах тэрийээччитэ, салайааччыта Егор Дмитриевич Кычкин кэриэһигэр ыытыллыбыт көҥүл тустуу 1-кы аһаҕас турнира үрдүк тэрээһиннээхтик буолан ааста. Үтүө өйдөбүллэри үөскэттэ. Чаҕылхай киһи саҕалаабыт дьоһун дьыалалара салҕанар аналлаахтар.
Баһылай Посельскай. Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
Н.Н. Тарскай уонна Е.Д. Кычкин ааспыт үйэ 50-с сылларыгар дойду киин куораттарын үрдүк үөрэхтэрин кыһаларын бүтэрэн кэлэн, эдэр эрчимнэрин, дириҥ билиилэрин-көрүүлэрин бүтүннүүтүн Саха сиригэр физкултуураны уонна успуорду сайыннарыыга анаабыттара. Киллэрбит кылааттара устуоруйаҕа чиҥник тиһиллибиттэрэ. Чаҕылхай салайааччылар ааттара кэккэлэһэ тураллар .
Соторутааҕыта “Кыайыы 50 сыла” Успуорт дыбарыаһыгар Егор Дмитриевич Кычкин сырдык аатыгар көҥүл тустуу турнира аан-бастаан ыытылынна. Турнир үөрүүлээхтик аһыллыытыгар Монголия, Бурятия, Иркутскай уобалас, Тыва уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин бөҕөстөрө хаамсан киирдилэр. Турнир Саха Сиригэр көҥүл тустуу сайдыбыта 70 сылыгар ананна. Эҕэрдэ тыллар дуораһыйдылар.
Е.Д. Кычкин Мэҥэ Хаҥалас Дойдуунускай нэһилиэгэр 1929 с. төрөөбүтэ. Саха АССР физической култуураҕа уонна успуорка судаарыстыбанай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Н.Н. Тарскай уонна Саха АССР комсомолун уобаластааҕы кэмитиэтин 1-кы сэкирэтээрэ Егор Дмитриевич Кычкин биир өйүнэн-санаанан үлэлээбиттэрэ. Успуорду саҥа кэрдиискэ таһаарбыттара. Егор Дмитриевич ыччат уонна комсомол төлөннөөх бас-көс тэрийээччитин, салайааччытын быһыытынан биллибитэ. 1956, 1958 сс. Саха Сирин норуоттарын спартакиадаларын Н.Н. Тарскайдыын үрдүк тэрээһиннээхтик ыыппыттара. Егор Кычкин 1959 сыллаахха ыччаттар уонна устудьуоннар бэстибээллэрин тэрийбитэ. Успуорт нассынаалынай көрүҥнэрин күрэхтэһиилэрин быраабылалара оҥоһулубуттара, атах оонньуутугар уонна хапсаҕайга “Саха АССР маастара” нуормалара олохтоммуттара. Көҥүл тустуу 1 №-дээх успуорт көрүҥүнэн буолбута. 1964 с. Дьокуускай куоракка көҥүл тустууга РСФСР чемпионата ыытыллыбыта. Тустуу “кыһыл көмүс кэмин” түөрэҕэ түстэммитэ. Тустууга дьоҕурдаах бастыҥ ыччаттарбыт Вячеслав Карпов, Алексей Ермолаев, Николай Захаров-Сахаачча, Семен Морфунов ССРС, Илларион Федосеев, Семен Макаров аан дойду, Василий Гоголев “Үтүө дьулуур оонньууларын”, Роман Дмитриев, Павел Пинигин, Александр Иванов Олимпийскай оонньуулар кыһыл, үрүҥ көмүс мэтээллэрин аҕалтааннар саха норуотун үөрдүбүттэрэ!
Егор Дмитриевич сүүрбэ сыллар тухары, ол иһигэр Томпо оройуонугар, партийнай үлэҕэ дьоҕурдаах салайааччы буоларын көрдөрбүтэ. Оройуон экономикатын үрдүк таһымҥа таһаарбыта. Дьабарыкы-Хайаҕа таас чоҕу хостооһун, Нежданинскайга кыһыл көмүһү ылыы, үрдүк күүрүүлээх уот ситимин тардыы, Хаандыгаҕа таһаҕаһы тиэйии-таһыы тэтимэ күүһүрбүттэрэ, кэҥэтиллэннэр дойдуга тиийэ биллибитэ. Физкультуранан уонна спордунан дьарыктанарга табыгастаах усулуобуйалар үөскэтиллибиттэрэ, спортивнай саалалар тутуллубуттара. Томпо оройуонун сайдыыта харахха быраҕыллыбыта. Е.Д. Кычкин “Якутгазпром” холбоһугун генеральнай дириэктэринэн үлэлиир сылларыгар өрөспүүбүлүкэ промышленноһын бастыҥ салаатынан буолбуолбута.
Көдьүүстээх уонна таһаарыылаах үлэтэ дойду улахан наҕараадаларынан бэлиэтэммитэ. “ССРС газовай бырамыысыланнаһын Бочуоттаах үлэһитэ”; “ССРС газовай бырамыысыланнаһын туйгуна” ааттара иҥэриллибитэ. “Бочуот Знага” үс уордьаннар, “Үлэ Кыһыл Знамята” уордьан кавалердара, үгүс мэтээллэрдээх. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтигэр алта төгүл дьокутааттаабыта. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ”. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бочуоттаах олохтооҕо”. 1999 с. 70 сааһыгар олохттон туораабыта.
Эҕэрдэ тыллары Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй култуураҕа уонна успуорка миниистирэ Л.Н. Спиридонов, Дьокуускай куорат баһылыга, тустуу федерациятын бэрэссэдээтэлэ Д.Д. Садовников, ССРС 1971 с. чөмпүйүөнэ Н.П. Неустроев эҕэрдэлээтилэр. Соҕотох киһи элбэҕи оҥорботун; Егор Дмитриевич Н.Н. Тарскайдыын доҕордоһоннор, соратник быһыытынан иккиэн улахан дьыалалары, чуолаан, физкултуура уонна успуорт эйгэтигэр хамсатыылаах дьаһаллары олоххо киллэрбиттэрин; турнир чугас аймахтарын, суруналыыстар көмөлөрүнэн тэриллэн ыытылларын; инникитин салгыы ыытылларын, үйэтитии барыахтааҕын тустарынан иһитиннэрдилэр. Турнирга кыттыыны ылбыт ыалдьыттарга, өрөспүүбүлүкэ тустуук-ыччаттарыгар, тренердэргэ, көрөөччүлэргэ махтаналларын эттилэр.
Турнир тэриллибитигэр, Дьокуускай куорат дьаһалтатыгар, тустуу федерациятыгар туһаайан, Е.Д. Кычкин төрөппүт уола, Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Комдрагметалл” АХ ген.дириэктэрэ Александр Егорович Кычкин махталын биллэрдэ: “Биһи дьиэ-кэргэҥҥэ аҕабыт инникигэ дьулуһар былаахпыт. Үлэҕэ-олоххо дьулуурдаах, ситиһии туһугар дьүккүөрдээх этэ. Элбэхтик үлэлиирэ. Успуорду эрэ буолбакка, бырамыысыланнаһы эмиэ таһаарбыта. Томпо оройуонун бөһүөлэктэрэ бары толору хааччыллыылаах буолууларын ситиспитэ. Бу турнир хайдах саҕаламмытын курдук, салҕана турарыгар баҕарабын. Ыччаттар тохтоон хаалымаҥ, инникигит диэки баран иһиҥ. Бастыҥнар суолларын батыһыҥ, ситиһиилээх буолуҥ!”.
Аныгы үйэ бастыҥ бөҕөһө, дьонун-сэргэтин кылбар кыайыыларынан үөрдүбүт, Иван Ярыгин турнирын кыайыылааҕа, Европа үрүҥ көмүс призера, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Ньургун Владимирович Скрябин Мэҥэ Хаҥалас улууһун аатыттан Махтал сурук туттарда.
Үтүө дьыалалары дьон оҥороллор. Кычкин Е.Д. дьоһун аатын үйэтитэргэ аан бастаан көҕүлээбит, турниры ыытарга этии киллэрбит дьон санааларын билистибит.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ Прокопий Семенович Иванов , Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх суруналыыһа, “Дьулурҕан” эрэдээктэрэ Петр Семенович Павлов “Е.Д. Кычкин тустууга оҥорбута элбэҕин билэбит. Көҥүл тустуу бастакы чөмпүйэнээтэ 1956 с. ыытыллыбыта. Өрөспүүбүлүкэ спордун бэрэссэдээтэлэ Н.Н. Тарскай көҕүлээбитэ, 1954-1959 сылларга комсомолу салайбыт Е.Д. Кычкин өйөөбүтэ, көмөлөспүтэ. Н.Н. Тарскайы кытта бастакы саҕалааччы. Аҕам саастаах дьон өйдүүллэр. Е.Д. Кычкин норуот хаһаайыстыбатын эйгэтигэр ккүскэ үлэлээбит, үрдүк сыанабылы ылбыта. Аата ааттаммакка сылдьар. Куорат дьаһалтатын кытары сүбэлэһэн бараммыт, уолугар Александр Егорович Кычкиҥҥа үлэтигэр тиийэ сылдьыбыппыт. Саха сиригэр көҥүл тустуу төрүттэммитэ 70 сылыгар турнир тэрийэр туһунан санаабытын иһитиннэрбиппит. Дьиэ кэргэнин кытта сүбэлэһэн баран, сөбүлэҥин биллэрбитэ. Романов Ефрем Васильевич салайааччылаах тэрийэр кэмитиэт тэриллибитэ. Өрөспүүбүлүкэ аһаҕас турнирыгар 24-гэр диэри саастаах 172 кыттааччы кэлбитэ үөрдэр. Үчүгэй хапсыһыылар күүтүллэллэр. Турниры Кычкиннар дьиэ-кэргэн уонна спорт министиэристибэтэ тэрийдилэр. Бириистэр да улахаттар. Бастакы, иккис, үһүс миэстэлэри ылбыттар, туһааннааҕынан, 50-30-20 тыһ.солкуобайынан, кыайыылаахтар тренердэрэ 25 тыһ.солк., ону таһынан, бастыҥ бөҕөстөргө бөрө тириилэрэ бириистэр аймахтар ааттарыттан туттарыллыахтара. Турнир сыллааҕы календарнай былааҥҥа киллэриллэрэ буоллар диэн баҕа санаалаахпыт”.
Турнир сүрүн судьуйатынан Вячеслав Александрович Кривошапкин үлэлээтэ. Кытаанах хапсыһыылар түмүктэринэн, бастыҥнар билиннилэр.
57 кг (24 бөҕөс) 1.Данил Мохначевскай (ХИФУ), 2.Михаил Осипов (ХИФУ), 3.Анатолий Иванов (Чурапчы), 3.Никифор Семенов (Чурапчы);
61 кг (30) 1.Лев Павлов (Сунтаар), 2.Эртине Иргит (Иркутскай), 3.Максим Григорьев (ОЭУ), 3.Арзылаан Шагдыр (Иркутск);
65 кг (24) 1.Василий Григорьев (ХИФУ), 2.Дидим-оол Даржаа (Тыва), 3.Дьулус Петров (РЦСП), 3.Николай Заболоцкай (РЦСП);
70 кг (33) 1.Юлиан Григорьев (ХИФУ), 2.Кежик Ооржак (Тыва), 3.Максим Трофимов (Нерюнгри), 3.Эдуард Попов (Чурапчы);
74 кг (13) 1.Андрей Мидловец (РЦСП), 2.Арсен Кононов (РЦСП), 3.Анатолий Иванов (ХИФУ), 3.Руслан Бадмаев (Бурятия);
79 кг (12) 1.Владимир Бояновскай (Чурапчы), 2.Хангайбаяр Ганболд (Монголия), 3.Ариан Оконешников (Чурапчы), 3.Алексей Вензель (ХИФУ);
86 кг (10) 1.Тамир Ешинимаев (Бурятия), 2.Иннокентий Бабаранов (ХИФУ), 3.Бато Кырмыгенов (Бурятия), 3.Никита Евсеев (Дьокуускай);
92 кг (7) 1.Илья Жибалов (Бурятия), 2.Аюр Жигжитов (Бурятия), 3.Артур Слепцов (ОЭУ);
97 кг (6) 1.Аюр Нимаев (Бурятия), 2.Степан Иванов (ОЭУ), 3.Ботхуу Эрденезаан (Монголия);
125 кг (4) 1.Чингис Балжинимаев (Бурятия), 2.Ньургун Чукров (РЦСП), 3.Адам Николаев (РЦСП).
“Бастыҥ бөҕөс” Лев Павлов, “Кыраһыабай хапсыһыы” Уйгун Бурцев (ОЭУ) уонна Алексей Вензель (ХИФУ), “Кыраһыабай техника иһин” Василий Григорьев (ХИФУ), “Кыайыыга дьулуурун иһин” Владимир Бояновскай бөрө тириитэ анал бириистэринэн биһирэннилэр.
ХХ үйэ уһулуччулаах тэрийээччитэ, салайааччыта Егор Дмитриевич Кычкин кэриэһигэр ыытыллыбыт көҥүл тустуу 1-кы аһаҕас турнира үрдүк тэрээһиннээхтик буолан ааста. Үтүө өйдөбүллэри үөскэттэ. Чаҕылхай киһи саҕалаабыт дьоһун дьыалалара салҕанар аналлаахтар.
Баһылай Посельскай. Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
0
0
0
0
0
0
