Уопсастыба

Максим Николаевич 1933 с. Чурапчы улууһун Мырылатыгар холкуостаах ыалга төрөөбүтэ, оҕо сааһа сэрии, сут-кураан сылларга ааспыта. Мындаҕаайы сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрэн, 1949 с. «Автономия 10 сыла» холкуос чилиэнэ буолбута. 1954 с. Чурапчы педучилищетын бүтэрэн, Аллараа Халыма Андрюшкинотыгар икки сыл учууталлаабыта. 1956 с. дойдутугар кэлэн, холкуоска түүлээхситтии сырыттаҕына, Дмитрий Коркин ыҥыртаран ылан, тустуу эйгэтигэр киллэрбитэ. Итинтэн ыла кини олоҕо тустуу эҥээрдэспитэ, ол иһин аҕабыт: «Тустуу миигин киһи оҥорбута», – диэн этэрэ.
1958 с. Мугудайга учууталлыы сылдьан олоҕун аргыһын, ийэбитин Александра Максимовна Попованы көрсөн, ыал буолан биэс оҕоҕо күн сирин көрдөрбүттэрэ. 1963 с. СГУ тыа хаһаайыстыбатыгар факультетын бүтэрэн, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун Горькай аатынан холкуоһугар бэтэринээринэн үлэтин саҕалаабыта. Онтон түөрт ый буолаат, холкуос солбуйааччы бэрэссэдээтэлэ буолбута. 1965 с. Уус Алдан улууһун кылаабынай бэтэринээринэн анаммыта, 1967 с. Дьоруой Егоров аатынан холкуос бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыта. Таһаарыылаахтык үлэлээн, үрдүк көрдөрүүлэри ситиһэн, «Бочуот знага» уордьанынан наҕараадаламмыта.
Хабаровскайдааҕы партийнай оскуолаҕа үөрэнэн, политолог, партийнай үлэһит идэтин ылбыта. Салгыы Алексеевскайдааҕы райсэбиэт бэрэссэдээтэлинэн, Амма райкомун бастакы сэкиритээринэн үлэлээбитэ. Чурапчыга райсэбиэт бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. 60 сааһыгар бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыбыта.
Максим Николаевич эдэр эрдэҕиттэн сири уонна ууну кытары үлэҕэ улахан болҕомтотун уурара. М.Горькай аатынан холкуоска Тобуктуйа диэн өрүс арыытын талаҕын, дулҕатын ыраастаан ходуһаны кэҥэппитэ. Дьоруой Егоров аатынан холкуоска 4000 гектар дулҕалаах сири астаран ходуһа таһаартарбыта. Ол кэнниттэн дулҕаны астаран сири оҥостуу өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн киэҥник тэнийэн барбыта.
Ууну олохсутууга үлэтин ити сыллартан саҕалаабыта. Тандаҕа киһи иһэр, сүөһү ойбоннонор уута суоҕуттан нэһилиэнньэ эрэйдэнэрин тута бэлиэтээбитэ. Инньэ гынан, Кураанах алааска үс сыл устата носуоһунан уу куттаран, 50-ча гектардаах күөлү оҥорторбута «Максим күөлэ» диэн ааттанан, билигин да туһалыы турар. Бэйэтин бырайыагынан халаан уутун хаайан, 22 күөлү оҥорторбута: Уус Алдаҥҥа алта, Мэҥэ Хаҥаласка, Чурапчыга уонна Тааттаҕа биэстии, Аммаҕа биир күөлү.
Сүөһү аһылыгын туруктаах базатын тэрийэргэ кырыс сири туһаҕа таһаарыы наадатын ким хайа иннинэ өйдөөбүтэ. Тааттаҕа үлэлиир сылларыгар Даайа Амматын хочотун быраҕыллыбыт хордоҕойдорун туһаҕа таһаарыыга ылсыбыта. Бу хамсааһыны салҕаан, Амма оройуонугар үлэлии сылдьан, 1980 сыл муус устар 29 күнүгэр «Освоение долин р. Амга» диэн үс улууһу (Амманы, Чурапчыны, Тааттаны) хабар киэҥ бырагырааммалаах Бырабыыталыстыба уурааҕа тахсарын ситиспитэ. Ити уураахха тирэҕирэн, Аммаҕа биэс саҥа бөһүөлэк (Мээндиги, Сэргэ Бэс, Олом Күөл, Булуҥ, Лээги) тутуллубута. 12,5 тыһ. гектар бааһына сирэ таһаарыллан, бурдук өлгөм үүнүүтэ ылыллыбыта. Ол түмүгэр, Амма оройуона 1980-1984 сс. ССКП Киин Кэмитиэтин, ССРС Миниистирдэрин Сэбиэтин уонна Идэлээх Сойуустар Бүтүн Сойуустааҕы кэмитиэттэрин Кыһыл Знамятын хаһаайына буолбута. Максим Николаевич Үлэ Кыһыл Знамята уордьанынан наҕараадаламмыта. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин IX, X, XI ыҥырыыларыгар дьокутаатынан талыллыбыта, ХI ыҥырыыга Үрдүкү Сэбиэт агропромышленнай комплекска хамыыһыйатыгар бэрэссэдээтэллээбитэ.
Ити курдук, Максим Николаевич тыа сирин олоҕун-дьаһаҕын, тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга дууһатын ууран туран үлэлээбитэ. Ханнык да дуоһунаска сырыттар, дьоҥҥо-сэргэҕэ эйэҕэс сыһыаннаах, үлэ дьонун сыаналыыр, кинилэри өрө тутар идэлээх итиэннэ олохтоох усулуобуйаҕа сөп түбэһиннэрэн саҥа идеялары олоххо киллэрэр дьулуурдаах этэ. Ол да иһин үлэлээбит үлэтэ үтүө түмүктэрдээх, ситиһиилэрдээх буолбута итиэннэ саамай сыаналааҕа, дьон-норуот махталын, дириҥ ытыктабылын ылбыта. Онон үлэлээбит үлэтэ, олорбут олоҕо эдэр дьоҥҥо холобур буолуон сөп.
1974 сылтан саҕалаан өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар тыа хаһаайыстыбатын, тустуу, олох уонна күн-дьыл туругун туһунан санаатын элбэхтик суруйбута.  Архыыбы хасыһан, дойдутун историятын, дьонун-сэргэтин, төрүччүтүн, бииргэ алтыһан үлэлээбит үөлээннээхтэрин, доҕотторун  уонна тустуу, бииргэ тустубут доҕотторун туһунан суруйан, элбэх кинигэни таһаартарбыта. 

Оҕолоро, сиэннэрэ, күтүөттэрэ, кийииттэрэ.