Доруобуйа

—   Степан Семенович, травматолог-ортопед идэтин хайдах талбыккыный?

—   Оскуоланы бүтэрэн баран тимир суол үлэһиттэрин бэлэмниир үнүстүүккэ Новосибирскайга үөрэммитим, онтон бастакы куурус кэнниттэн Сэбиэскэй аармыйаҕа сулууспалаан баран санаам тосту уларыйан, Дьокуускайга кэлэн СГУ мэдиссиинэ салаатыгар бэлэмнэнии кууруһун нөҥүө киирбитим. Алта сыл үөрэнэ сылдьан Өрөспүүбүлүкэээҕи балыыһаҕа реанимацияҕа, травматологияҕа аан бастаан санитарынан, онтон мэдиссиинэ быраатынан үлэлээн саҕалаабытым. Ол саҕана Стадухина уулуссаҕа күөл үрдүгэр турар улахан дьиэҕэ, куорат, өрөспүүбүлүкэ травматологията холбоһон, биир салаа буолбута.

Үөрэхпитин бүтэрэн баран салгыы травматология интернатуратыгар 5-6 буолан киирбиппит, онон өрөспүүбүлүкэҕэ травматолог-ортопед идэлээх бастакы быраастар ахсааннарыгар киирэбит. Ол иннинэ хирургия салаатын бүтэрэллэрэ уонна идэлэринэн арахсаллара.

Оччолорго исписэлиистэри тыаҕа ыыта сатыыллар этэ даҕаны, мин куоракка үлэлээбит балыыһабар хаалбытым. 1995 с. ити курдук Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2 №-дээх балыыһа травматологиятыгар отучча сыл үлэлээн кэллим.

—   Тордуин диэн араспаанньа хантан төрүттээҕий?

—   Ийэм Таатта улууһун Баайаҕа нэһилиэгиттэн төрүттээх, Тордуйалар аҕа ууһугар уҥуох тутааччылар, отоһуттар, эмчиттэр, уустар элбэхтэр эбит. Мин уонна кыра быраатым ийэм араспаанньатын ылбыппыт, аҕабытынан икки улахаттар Никиитиннэр. Тордуйа диэн туос иһит, онно чэй оргуталлар.

—   Олоҕун тухары үлэтин уларыппакка биир сиргэ үлэлиир киһи тарбахха баттанар, ол кистэлэҥэ тугуй?

—   Дьиҥэр, суһал мэдиссиинэ көмөтүгэр күнүстэри-түүннэри мээнэ киһи тулуйан үлэлээбэт, ыарахан үлэ. Бэриниилээх, баҕалаах, айылҕаттан дьоҥҥо көмөлөһөргө ананан кэлбит дьон эрэ үлэлииллэр. Элбэх киһи киирэн тахсааччы, эдэр дьон кэлэллэр-бараллар, ким биир, эбэтэр икки сыл буолар. Онон салайааччы киһиэхэ каадырдары талан, иитэн-такайан таһаарыы кэккэ ыарахаттардаах.

Биһиги эдэр сылдьан энтузиаст быһыытынан, дьиэбитигэр барбакка хастыы да хонук күнүстэри-түүннэри үлэлиир этибит, оччолорго наада диэн өйдөбүл баара. Ол саҕана хамнас кыра, онно болҕомтобутун уурбаппыт даҕаны, үлэ, дьон туһа диэн санаанан салайтараҕын. Түүҥҥү дьуһуурустуба кэнниттэн сарсыҥҥы күнүгэр сынньаммакка салгыы үлэлиир, түүннэри хаалар этибит.

Ыал буолан баран кэргэним Айталина Владимировна дьиэни көрөн-истэн, түөрт оҕону иитэн таһаарда. Онон киниэхэ махталым муҥура суох. Өйдүүр-өйүүр кэргэннээх киһи сөбүлүүр үлэтинэн дьарыктанарыгар усулуобуйа тэриллэр. Кини эмиэ идэтинэн миэдик, доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолору чөлүгэр түһэрэр кииҥҥэ физиотерапияҕа мэдиссиинэ сиэстирэтэ.

—   Ситиһиилээх киһи кэннигэр дьахтар турар диэн сөпкө эттэхтэрэ, онтон сэбиэдиссэй буоллуҥ?

—   Кырдьык оннук буолар, кэргэним баар, кини дьиэни, оҕолору көрөн-истэн, этэргэ дылы эрэллээх тыылы тэрийэн, үлэҕэ охтон, олохпор ситиһиилэннэҕим. Үлэбитигэр Стадухина баар дьиэттэн бэтэрээ көһөн кэлбиппит, сайдыы ситиминэн сосудистай киин арыллыбыта, онтон травматологическай киин, ол киин иһинэн травматологическай уонна травматолого-ортопедическай салааларга араартаабыттара. 2006 с. күһүөрү миигин салалтабыт ыҥыран ылан, травматологическай салаа сэбиэдиссэйинэн анаабыта быйыл сүүрбэ сыл буолла. Күн бүгүн 55 куойкалаахпыт, ол быыһыгар ириҥэрбит дьону эмтииргэ куойкалар бааллар. Элбэх хайысханан: травматологияҕа, ортопедияҕа, ириҥэлээх бааска кытта үлэлиибит.

Биир-икки хайаҕас нөҥүө уҥуох иһигэр тимир олордорго, уҥуох, сис тоноҕоһун тостуутугар саҥа ньымалары киллэрэн барбытым. Кылаабынай бырааспыт Борис Витальевич Андреев көҕүлээһининэн штифтары, матырыйааллары, үнүстүрүмүөннэри атыылаһан барбыппыт. Онтон эндопротезированиены киллэрбиппит, аан дойду үрдүнэн биллэр хампаанньалар оҥорбут, керамика бүрүйүүлээх протезтарын тостубут уҥуохха, улахан артрозтаах ыарыһахтарга олордор буолбуппут.

—   Травматологияҕа төһө элбэх быраас үлэлиирий, үлэһит тиийэр дуо?

—   Үлэбит наһаа улахан ноҕоруускалаах, улуустарга, куоракка поликлиникаҕа даҕаны травматологтар тиийбэттэр. Сорох исписэлиистэр кумааҕыга эрэ бааллар, атын эрэгийиэнтэн, омук сириттэн быраастар харчыны эккирэтэн кэлэллэр, олохтоох нэһилиэнньэҕэ кыайан көмөлөспөттөр. Улуустар ыарыһахтарын барытын биһиэхэ ыыта сатыыллар. Үлэбит хайысхата үбүлээһинтэн быһаччы тутулуктаах, урут элбэх эпэрээссийэни оҥордохпутуна ТФОМС-тан эбии үп-харчы көрүллэрэ, ол билигин суох, дойду үрдүнэн балаһыанньа уустук. Сыл саҥатыгар төһө былааны ылбыппыт, оччону эрэ оҥорор кыахтаахпыт. Былаан таһынан таҕыстаҕына, босхо үлэлиигин, матырыйаал барар.

Ыйдааҕы былааммыт 170 киһи, сылга 2000 киһи уҥуохтарын тоһутан, эчэйэн киирэллэр, кырдьаҕастар элбэхтэр. РФ Доруобуйаҕа харыстабылын министиэристибэтин бирикээһинэн 60-ын ааспыт дьон икки күн иһинэн эпэрээссийэлэниэхтээхтэр, штифт, хас да көрүҥ протез угабыт, ыарыһах сарсыҥҥы күнүгэр олорон-туран, онтон хааман барарын ситиһэ сатыыбыт. Ол эрэн, 30-40 сыл тухары ыалдьан баран муҥур уһугар эпэрээссийэлэммит киһи доруобай киһи курдук сүүрэн хаалбат, ыарыыта хаалар, реабилитация көмөлөспөт. Үйэлэрин тухары муспут ыарыылара биирдэ сүтэн хаалбат.

Стационарга 15 травматолог үлэлиир, урут 20 этилэр. Поликлиникаттан кэлбит быраастар ноҕоруускатын тулуйбакка сорохтор икки атахтарынан куоталлар. Былыр былыргыттан баҕарар баҕам травматологияны сайыннарыы, ону туруорса сатыыбын. Травматолог-ортопед хайысхатынан үлэлиэн баҕалаах киһи бэрт сэдэхтик көстөр. Аны ыарыһахтары кытта сатаан кэпсэтиэххэ наада, мин көнөтүнэн этэр майгылаахпын, ону сорохтор сөбүлээбэттэр.

—   Тымныы тыйыс дойдуга тайахтаах, сүһүөхтэрэ ыалдьар кырдьаҕастар элбэхтэр, оттон соҕуруу дойдуга оннук буолбатах. Ити айылҕабытыттан тутулуктаах дуо?

—   Ортопедическай ыарыһахтар чахчы элбэхтэр, аныгы киһи көмпүүтэргэ олорон эрэ үлэлиир, хондуруостаахтар, сүһүөх, атах ыарыытын төрдө үксэ систэн саҕаланар. Сиһи эрдэттэн эмтээтэххэ, сүһүөх ыарыыта салгыы тарҕаммат. Атах былчыҥнарын ньиэрбэтэ киһи сиһиттэн түһэр, күүрбүт, хам туппут былчыҥнары холку ыыттахха, ыарыы мүлүрүйэр. Сорох кырдьаҕастар эпэрээссийэ, эндопротез оҥотторо сатыыллар, ол сороҕор көдьүүһүнээҕэр мөкү өрүтэ эмиэ үгүс. Тимири, протеһы уктахха, киһи иммунитета мөлтөөтөҕүнэ, тоҥноҕуна, тымныйдаҕына ириҥэлэниэн сөп, аны дьон күөмэйдэрэ, тиистэрэ ыалдьар. Хаанынан сүүрэр инфекция тимирдээх сири кэбирэтэр, инфекционнай сыыстарыыны биэрэр кутталлаах. Ириҥэлээх бааһы эмтииргэ туһунан салаа наада. Оттон кытайдары ылан көрдөххө, иннэлээн-хааннаан киһи доруобуйатын чөлүгэр түһэрэ сатыыллар, арай официальнай мэдиссиинэ эпэрээссийэлээн, протез туруорар.

Атын куораттарга, холобур, Читаҕа, Благовещенскайга травматология иккилии-үстүү салаалардаах, оттон мөлүйүөн кэриҥэ нэһилиэнньэлээх Саха Сиригэр биир эрэ. Инсуллаах, инфарктаах ыарыһахтары эмтииргэ Кардиососудистай киини туттулар, аны сүһүөхтэрэ ыалдьар, араас эчэйиилээх дьону чөлүгэр түһэрэргэ улуустарга исписэлиистэри бэлэмниэххэ, куоракка дьоҕус травматологическай киин наада. Тыа сиригэр үлэлии сылдьар хирурдарга травматологияҕа үлэлииргэ көҥүлү биэрэр көдьүүстээх буолуо этэ. Былыр хирург барытын оҥорор универсальнай хайысхалааҕа. Билигин исписэлиис тиийбэт кэмигэр кинилэр үлэлэрин хайысхатын кэҥэтэр, үлэһиттэри бэлэмниир кэм уолдьаста дии саныыбын. Итиниэхэ судаарыстыбаннай бырагыраама көрүллүөн, сөптөөхтүк үбүлэниэн наада.

Хаартыска: Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2 №-дээх балыыһа пресс-сулууспата.