Уопсастыба

Нассынаалынай бырайыак чэрчитинэн

Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн Управление бас билиитигэр 52 гидротиэхиньиичэскэй тутуу (быһыттар, ууну мунньар-тутар сирдэр, ходуһаны нүөлсүтэр уонна куурдар ситимнэр...) бааллар. Дьэ бу тутуулартан нэһилиэнньэлээх пууннары уунан хааччыйыы, куурар кутталлаах сирдэри нүөлсүтүү, ууга былдьаммыт сирдэртэн ууну түһэрии үлэлэрэ улахан тутулуктаах. Мэлэрээтэрдэр быйыл сааскы халаан уутун туһанан, 10 000 гектар иэннээх тыа хаһаайыстыбатын сирин нүөлсүппүттэрэ. Ону таһынан, үп-харчы көрүллүүтэ төһө даҕаны уустук буоллар, мэлэрээссийэ эбийиэктэрин уонна тыа хаһаайыстыбатын уунан хааччыйар тутуулары сөргүтүүгэ, саҥардыыга улахан болҕомтолорун уураллар. Бэрэсидьиэн Владимир Путин көҕүлээһининэн оҥоһуллубут «Олоххо-дьаһахха аналлаах инфраструктура» диэн нассынаалынай бырайыагы олоххо киллэрии итиэннэ халааны утары дьаһаллар чэрчилэринэн, бу кэнники сылларга 50-ча эбийиэги өрөмүөннээтилэр Мэлэрээтэрдэр кыһыҥҥы өттүгэр сүрүннээн симиэтэни, бырайыагы оҥоруунан, көмүскээһининэн дьарыктанар буоллахтарына, тустаах эбийиэктэргэ сайыҥҥы-күһүҥҥү кылгас кэми өрүсүһэн үлэлииллэр. Онуоха быйылгы былааннаах үлэлэрин толордулар.

Киин салаа үлэтин үмүрүттэ

Управление киин салаата Нам, Горнай, Хаҥалас, Өлүөхүмэ, Кэбээйи улуустарын, Дьокуускай куораты уонна хотугу улуустары тыа хаһаайыстыбатыгар туһаныллар уунан хааччыйарга үлэлиир. Салаа мэлэрээтэрдэрэ быйыл күһүн Горнай улууһугар уахан үлэни оҥордулар. Ол курдук, Маттаҕа ууну мунньар сир быһытын кэҥэтэн уонна бөҕөргөтөн биэрдилэр. Бэрдьигэстээх бөһүөлэгин олохтоохторо, араас хаһаайыстыбалара, тэрилтэлэрэ уонна хомунаалынай сулууспалара күннээҕи туттар ууларын бары мантан хааччыналлар. Онон бу эбийиэк улуус киин бөһүөлэгин олоҕор-дьаһаҕар, үлэтигэр-хамнаһыгар тыын суолталаах. Мытаах нэһилиэгэр Ойбон Күөлүгэр ууну мунньар сири өрөмүөннээтилэр. Дьиикимдэ сэлиэнньэтин олохтоохтро бу күөлтэн аһаан олороллор, кыһын мантан муус ылаллар.

Маны таһынан, киин куорат таһынааҕы учаастакка, чопчулаан эттэххэ, Маҕанныыр суол 7-с биэрэстэтигэр, ууну мунньан салгыы ыытар эбийиэги өрөмүөннээтилэр. Саас ахсын манна Маганка үрэх уутун кутар, Маҕан бөһүөлэгин олохтоохторо уонна даачалаах ыаллар мантан уу ылан, сайын устатыгар тутталлар, хортуоппуйу уонна араас оҕуруот аһын олордоллор.

«Сылаҥ» хоруута ыраастанна

Үөһээ Бүлүүтээҕи салааҕа Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Афанасий Бырдакаров салалтатынан 15 киһи үлэлиир. Кинилэр улуус 13 нэһилиэгин сирин-уотун көрөллөр-истэллэр. Барыта холбоон 233 километр усталаах ханаалынан (хоруунан) 8 304 гектаар сиртэн ууну түһэрэр 38 куурдар ситим итиэннэ 118 километр усталаах хоруулаах, 20 аһыллар-сабыллар быһыттаах, 3 266 гектаар сири нүөлсүтэр 3 ситим харыыта суох үлэлииллэрин хааччыйаллар. Урут хаһыллыбыт хоруулар сылтан сыл оһон, ууну аһарар кыамталара намтыыра, килиимэт сылыйыытыттан быһыттар ис тоҥноро ирэн, онуоха эбии сааскы халаан айгыратан, туруктара мөлтөөн иһэрэ мэлдьэһиллибэт чахчы. Онон, быйыл сайын мэлэрээтэрдэр Далыр нэһилиэгэр «Сылаҥ» куурдар ситим хорууларын ыраастааһыҥҥа уонна сөргүтүүгэ үлэлээтилэр. 2 336 миэтэрэ усталаах хорууну ыраастаатылар, онуоха 6 тыһыынча кубомиэтэрэ буору хостоотулар.

– Барыта 4 703 миэтэрэ усталаах хорууну ыраастыыр сорук туран, үлэ от ыйын бүтүүтүттэн саҕаланан, сир ириититтэн тутулуктанан тохтуу-тохтуу, түһүмэхтэринэн ыытылынна. Экскаваторщик Родислав Егоров уонна бульдозерист Иннокентий Софронов эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһан, үтүө суобастаахтык үлэлээтилэр, былааннарын толордулар, – диэн Сиртэн үүнээйини ылыы, мелиорация уонна уунан хааччыйыы управлениета иһитиннэрэр.

«Сылаҥ» куурдар ситим 115 гектаардаах ходуһаттан ууну түһэрэр. Бу сиргэ Надежда Егорова баһылыктаах бааһынай хаһаайыстыба оттуур. Хаһаайыстыба 300 ынах сүөһүнү уонна 150 сылгыны иитэр. Урукку сылларга ходуһабыт сороҕо ууга былдьанан, оттоммокко хаалара, билигин хоруу сөргүтүллэн, сирбит барыта туһаныллар буолла диэн үлэ дьоно үөрэллэр, махтаналлар.

Ньурба – бастакы бастыҥа!

Алексей Васильев салайааччылаах Ньурбатааҕы салааҕа 17 киһи үлэлиир. Кинилэр икки улуус, Ньурба уонна ыаллыы Сунтаар улуустарыгар үлэлииллэр. Барыта холбоон 336,9 километр усталаах хоруулары, 13 тыһыынча гектардаах ходуһаны, мэччирэни хабар, мэлэрээссийэ 22 ситимин (15 ууну түһэрэн сири куурдар ситими итиэннэ ууну халытан нүөлсүтэр 7 ситими) көрөллөр-истэллэр. Бөдөҥнөрүттэн холобурдаатахха, «Илиҥҥи кытыл» ситимэ Антоновканы уонна Дьиикимдэни, «Чаппанда» ситимэ Чаппанданы уонна Дьаарханы, «Муоһааны» ситимэ Марханы уунан хааччыйаллар. Оттон «Бордоҥ-3» уу ситимэ Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгин ходуһаларын нүөлсүтэр. Бу сирдэргэ оттуур хаһаайыстыбалар сыллата аайы биир гектаар ахсыттан ортотунан 18-19 сэнтиниэр үүнүүнү ылаллар. Салаа сааскы ууну халытан, 2 980 гектар иэннээх ходуһа сирин нүөлсүппүтэ. Олорго сайын «Агро» МТС, «Саһарҕа», «Дьулуур» уо.д.а. бааһынай-чааһынай хаһаайыстыбалар оттооннор, сүөһүлэрин-сылгыларын кыстатар отторун хааччыннылар. Мэлэрээссийэни таһынан салаа 2020 сыллаахтан, Управление көҕүлээһинэн, сиртэн үүнээйини ылыыга уонна ыһыы сиэмэтин үүннэрэн тарҕатыыга дьарыктанар. Онуоха Тыа хаһаайыстыбатын билим-чинчийэр үнүстүүтүн учуонайдарын кытары ыкса үлэлиир. Холобур, быйыл Кыталыктаах учаастагар 164 гектаарга бурдугу уонна сүөһү аһылыгын култууратын, Дордохо учаастагар 47 гектаарга сыыпар от диэн элбэх сыллаах от «Титаан» суордун ыһан, куһаҕана суох үүнүүнү хомуйда.

Балаҕан ыйын 25-27 күннэригэр ыытыллыбыт «Ас-үөл» өрөспүүбүлүкэтээҕи быыстапка-дьаарбаҥкаҕа салааларынан бастыҥнар быһаарыллыбыттара. Сиртэн үүнээйини ылыыга быйыл аан бастаан мэлэрээссийэҕэ анаммыт номинация киллэриллэн, бастыҥ үлэлээҕинэн Ньурбатааҕы салаа бэлиэтэннэ!

– Хаһаайыстыбалары хотугу сир тыйыс усулуобуйатын тулуйар олохтоох сиэмэнэн хааччыйан, туруктаах үүнүүнү ылан сүөһү аһылыгын баасатын хаҥатар туһуттан биһиги бэйэбит учуонайдарбыт айан таһаарбыт сиэмэлэрин элбэтэн тарҕатыыга күүскэ үлэлиэхтээхпит. Мэлэрээссийэ управлениетын Ньурбатааҕы салаата бу хайысханан тэрийбит үлэтэ-хамнаһа көдьүүстээҕин, кэскиллээҕин көрдөрдө. Онон кини уопутун атын улуустарга тарҕатарҕа былаанныыбыт, – диэн тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтин миниистирин солбуйааччы Сахаяна Павлова бириэмийэни туттарарыгар тоһоҕолон бэлиэтээбитэ.

Хаартыска: Екатерина Захарова