"Биһиги бэйэбит силиспититтэн-мутукпутуттан, төрүт айылҕа күүстэриттэн тэйиэ суохтаахпыт. Сир. Уу. Салгын... айылҕа көстүүлэрин таптыырга үөрэппэккин. Кинилэри эккинэн-хааҥҥынан билиэхтээххин уонна олортон күүс ылыахтааххын".
Даши Намдаков.
Ольхон – былыр-былыргыттан иччилээх, күүстээхтэр төбүрүөннээн мустар дойдулара. Дьэ кырдьык, бу дойдуга албан ааттаах, ураты күүстээх, айылҕаттан айдарыылаах дьон төрүүр-уһуур диэн кырдьаҕастар ахталлара. Бу ураты тыыннаах сиргэ мин кини айымньытын кытта маҥнайгы билсиһиим буолбута. Ол курдук, Улуу Байкал сиригэр, аатырбыт Ольхон арыы Байкал хаҥас биэрэгиттэн хоту диэки бардахха, сыыр үрдүгэр турар ураты истииллээх “Хранитель Байкала” диэн оҥоһук тута харахха быраҕыллар. Дьон-сэргэ сэҥээриитин ылбыт ураты тыыннаах Улуу Байҕалы харыстыыр аналлаах бронзаттан оҥоһуллубут иччилээх кырдьаҕас мас турарыгар кэлбит киһи эрэ барыта сүгүрүйэр, сөҕөр-махтайар. Онон бу айымньы ааптарын Даши Намдаковы, кини үлэлэрин көрүөхпүн баҕарбытым бу күннэргэ туолла.
Биһиги Сахабыт Сиригэр сылдьыбыт эрэ сэҥээрэр, көрбүт эрэ сөҕөр ураты быыстапката арылынна. Олунньу 7 күнүттэн Саха Өрөспүүбүлэкэтин Национальнай художественнай түмэлин саалатыгар аныгы ускуустуба биир саамай чаҕылхай бэрэстэбиитэллэриттэн биирдэстэрэ, Аан дойдуга аата-суола биллибит, уһулуччу талааннаах, ураты көрүүлээх скульптор, Арассыыйа үтүөлээх худуоһунньуга, Бурятия норуодунай худуоһунньуга, биллиилээх скульптора Даши Бальжанович Намдаков Саха Сиригэр бэйэтин ускуустубатын көрдөрө аҕалла. Кини монументальнай оҥоһуктара дойду ахсын тураллар, дьон-сэргэ биһирэбилин ылаллар. Худуоһунньук үлэлэрэ барыта бэйэтин төрөөбүт дойдутун итэҕэлин, муудараһын, уратытын чаҕылхайдык көрдөрөллөр. Дьэ бу баар, бэйэтин норуотун аан дойдуга ааттаппыт киһи, бүрээттэр албан ааттаах ураты дьоҕурдаах уоллара – Даши Намдаков. Кини норуота хайдахтаах курдук мындырын, күүстээх итэҕэллээҕин уонна айылҕаны кытары ыкса сибээстээҕин итэҕэтэр.
Уһулуччулаах худуоһунньук элбэх кырыылаах талаана кини скульптураларыгар уонна графикатыгар, ювелирнай оҥоһуктарын бытархай пластикатыгар көстөр. Бу оҥоһуктарга тус бэйэтин эмоциональнай көрүүлэрэ эрэ буолбакка, киһи айылҕалыын алтыһыытын сокуоннара ойууланар. Ону ааһан кини аан дойду тутулун уонна биһиги омук быһыытынан төрүттэрбит туһунан дириҥ философскай өйдөбүлгэ дьулуһуута көстөр. Скифтии-сибиирдии истиил уонна монголлуу пластика туспа бэлиэлэрэ, ааптар истиилин үөскэтэн, бастаан үөскээбит күүһүнэн умсугутан, айымньы уобарастарын хомоҕой уонна нарын оҥорор, европейскай ускуустуба үгэстэрин кытта силбэһэр.
Хас биирдии айар үлэһит бэйэтэ туспа буочардаах, ураты суоллаах буолар. Айылҕаттан ананан кэлбитэ кистэлэҥ буолбатах, кини суола кэрэни тарҕатар аналлаах, итэҕэлтэн, ойууннааһынтан иэйии ылан, аныгы техникалары тутуһан, билиҥҥи олох уонна түҥ былыргы итэҕэли ыкса, тэҥҥэ хардыылатар. Даши Бальжанович үлэлэригэр мистика улахан оруолу ылар. Дьон кини үлэлэрин көрөөт, бастатан туран, Илиҥҥи Азиялыы истииллээх, хууннар, моҕуоллар култуураларын, итэҕэллэрин саныы түһэр. Онтон өйдөөн көрдөххө, былыргы уонна аныгы олох быстыспат ситимэ, куйаар, олох, анал уонна киһи сирдээҕи дьон-сэргэ хараҕар көстүбэт символ уобарастарын киһи иһигэр дириҥник иҥэрэр. Кини орто туруу дойду олоҕун арыйарыгар олус киэҥник, бөлөһүөк хараҕынан көрөн, кыракый элеменнэри, пластика нөҥүө чаҕылхайдык арыйан, көрөөччүгэ дьайар күүһэ ураты. Худуоһунньук айымньыларыттан быыстапкаҕа кэлбит хас биирдии көрөөччү туох эрэ толкуйга, санааҕа кэлэрэ буолуо диэн эрэллээхпин.
Быыстапка саҕаланыаҕыттан ураты тыыҥҥа киллэрэр. Ол курдук, киирээти кытары Илиҥҥи халандаар сылларын бэлиэлэригэр дьоҕус соҕус бронза оҥоһуктар көрсөллөр. Ити оҥоһуктартан бэйэҥ төрөөбүт сылыҥ бэлиэтин булан, бу кэлбит сыл дьылҕатын билгэлиир суруктары тардаҕын. Бу ньыма, мин санаабар, Даши Намдаков үлэлэрин хас биирдии көрөөччү чугастык ылынарыгар төһүү буолар уонна тутатына атын култуура аанын арыйыы ритуалын курдук өйдүөххэ сөп. Ойуун кыырарыгар элбэх дьайыы, сиэр-туом оҥоһулларын кэриэтэ бу үрдүк ускуустуба аанын атыллыыр сиэр-туом диэн сыаналаатым.
Экспозицияҕа станковай уонна ювелирнай үлэлэр киэҥник көрдөрүллүбүттэр. Сүрүннээн норуотун түҥ былыргы устуоруйатыттан, ону таһынан ойууннааһын тиэмэтиттэн иэйии ылан, киһи ис туругун охсуһуутун кытары дьүөрэлээн синкретизм ньыматынан арыйар. Холобура, “Левитация” диэн 2011 сыллаах үлэтэ олох ураты, киһи хараҕар кыайан көстүбэт уобараһы көрдөрөр. Манна ааптар ойуун уобараһын гротеск жанрынан ойуулаабыта дириҥ өйдөбүлү иҥэрэр. Ол курдук, ойуун кыырар бириэмэтин, ритуальнай хамсаныытын түгэнэ, куйаарга ийэ кыылын дьүһүнүн ылынан, көтөн иһэрэ көстөр.
Улуу хууннар, моҕуоллар сыдьааннара, истиэп сиригэр-дойдутугар олорор бүрээттэри кытары саха барахсан биир ыырдаах дьон буоллахпыт. Түүр омук төрүттэрэ да буолларбыт, бү буоламмыт, сир-дойду иччитигэр сүгүрүйүүбүт, күүс-сэниэ ылыныыбыт, олох-дьаһах, тыл-өс да өттүгэр уруулуу тылбыт, сылгы-сүөһү иитиитэ биһигини чугаһатар. Онон бу быыстапка саха норуотугар чугас, ылынарга кэбэҕэс буолуо дии саныыбын.
Даши Намдаков быыстапкатыгар кэлбит көрөөччү туох эрэ толкуйга, санааҕа кэлэрэ буолуо диэн эрэллээхпин. Хас биирдии норуот төрүттэриттэн, айылҕа күүстэриттэн тэйбэтин диэн сыаллаах ураты быыстапка буолар.
Кыайыына СТЕПАНОВА
Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
Информация о материале
Кыайыына Степанова
Кыайыына Степанова
15.02.25 07:00
"Биһиги бэйэбит силиспититтэн-мутукпутуттан, төрүт айылҕа күүстэриттэн тэйиэ суохтаахпыт. Сир. Уу. Салгын... айылҕа көстүүлэрин таптыырга үөрэппэккин. Кинилэри эккинэн-хааҥҥынан билиэхтээххин уонна олортон күүс ылыахтааххын".
Даши Намдаков.
Ольхон – былыр-былыргыттан иччилээх, күүстээхтэр төбүрүөннээн мустар дойдулара. Дьэ кырдьык, бу дойдуга албан ааттаах, ураты күүстээх, айылҕаттан айдарыылаах дьон төрүүр-уһуур диэн кырдьаҕастар ахталлара. Бу ураты тыыннаах сиргэ мин кини айымньытын кытта маҥнайгы билсиһиим буолбута. Ол курдук, Улуу Байкал сиригэр, аатырбыт Ольхон арыы Байкал хаҥас биэрэгиттэн хоту диэки бардахха, сыыр үрдүгэр турар ураты истииллээх “Хранитель Байкала” диэн оҥоһук тута харахха быраҕыллар. Дьон-сэргэ сэҥээриитин ылбыт ураты тыыннаах Улуу Байҕалы харыстыыр аналлаах бронзаттан оҥоһуллубут иччилээх кырдьаҕас мас турарыгар кэлбит киһи эрэ барыта сүгүрүйэр, сөҕөр-махтайар. Онон бу айымньы ааптарын Даши Намдаковы, кини үлэлэрин көрүөхпүн баҕарбытым бу күннэргэ туолла.
Биһиги Сахабыт Сиригэр сылдьыбыт эрэ сэҥээрэр, көрбүт эрэ сөҕөр ураты быыстапката арылынна. Олунньу 7 күнүттэн Саха Өрөспүүбүлэкэтин Национальнай художественнай түмэлин саалатыгар аныгы ускуустуба биир саамай чаҕылхай бэрэстэбиитэллэриттэн биирдэстэрэ, Аан дойдуга аата-суола биллибит, уһулуччу талааннаах, ураты көрүүлээх скульптор, Арассыыйа үтүөлээх худуоһунньуга, Бурятия норуодунай худуоһунньуга, биллиилээх скульптора Даши Бальжанович Намдаков Саха Сиригэр бэйэтин ускуустубатын көрдөрө аҕалла. Кини монументальнай оҥоһуктара дойду ахсын тураллар, дьон-сэргэ биһирэбилин ылаллар. Худуоһунньук үлэлэрэ барыта бэйэтин төрөөбүт дойдутун итэҕэлин, муудараһын, уратытын чаҕылхайдык көрдөрөллөр. Дьэ бу баар, бэйэтин норуотун аан дойдуга ааттаппыт киһи, бүрээттэр албан ааттаах ураты дьоҕурдаах уоллара – Даши Намдаков. Кини норуота хайдахтаах курдук мындырын, күүстээх итэҕэллээҕин уонна айылҕаны кытары ыкса сибээстээҕин итэҕэтэр.
Уһулуччулаах худуоһунньук элбэх кырыылаах талаана кини скульптураларыгар уонна графикатыгар, ювелирнай оҥоһуктарын бытархай пластикатыгар көстөр. Бу оҥоһуктарга тус бэйэтин эмоциональнай көрүүлэрэ эрэ буолбакка, киһи айылҕалыын алтыһыытын сокуоннара ойууланар. Ону ааһан кини аан дойду тутулун уонна биһиги омук быһыытынан төрүттэрбит туһунан дириҥ философскай өйдөбүлгэ дьулуһуута көстөр. Скифтии-сибиирдии истиил уонна монголлуу пластика туспа бэлиэлэрэ, ааптар истиилин үөскэтэн, бастаан үөскээбит күүһүнэн умсугутан, айымньы уобарастарын хомоҕой уонна нарын оҥорор, европейскай ускуустуба үгэстэрин кытта силбэһэр.
Хас биирдии айар үлэһит бэйэтэ туспа буочардаах, ураты суоллаах буолар. Айылҕаттан ананан кэлбитэ кистэлэҥ буолбатах, кини суола кэрэни тарҕатар аналлаах, итэҕэлтэн, ойууннааһынтан иэйии ылан, аныгы техникалары тутуһан, билиҥҥи олох уонна түҥ былыргы итэҕэли ыкса, тэҥҥэ хардыылатар. Даши Бальжанович үлэлэригэр мистика улахан оруолу ылар. Дьон кини үлэлэрин көрөөт, бастатан туран, Илиҥҥи Азиялыы истииллээх, хууннар, моҕуоллар култуураларын, итэҕэллэрин саныы түһэр. Онтон өйдөөн көрдөххө, былыргы уонна аныгы олох быстыспат ситимэ, куйаар, олох, анал уонна киһи сирдээҕи дьон-сэргэ хараҕар көстүбэт символ уобарастарын киһи иһигэр дириҥник иҥэрэр. Кини орто туруу дойду олоҕун арыйарыгар олус киэҥник, бөлөһүөк хараҕынан көрөн, кыракый элеменнэри, пластика нөҥүө чаҕылхайдык арыйан, көрөөччүгэ дьайар күүһэ ураты. Худуоһунньук айымньыларыттан быыстапкаҕа кэлбит хас биирдии көрөөччү туох эрэ толкуйга, санааҕа кэлэрэ буолуо диэн эрэллээхпин.
Быыстапка саҕаланыаҕыттан ураты тыыҥҥа киллэрэр. Ол курдук, киирээти кытары Илиҥҥи халандаар сылларын бэлиэлэригэр дьоҕус соҕус бронза оҥоһуктар көрсөллөр. Ити оҥоһуктартан бэйэҥ төрөөбүт сылыҥ бэлиэтин булан, бу кэлбит сыл дьылҕатын билгэлиир суруктары тардаҕын. Бу ньыма, мин санаабар, Даши Намдаков үлэлэрин хас биирдии көрөөччү чугастык ылынарыгар төһүү буолар уонна тутатына атын култуура аанын арыйыы ритуалын курдук өйдүөххэ сөп. Ойуун кыырарыгар элбэх дьайыы, сиэр-туом оҥоһулларын кэриэтэ бу үрдүк ускуустуба аанын атыллыыр сиэр-туом диэн сыаналаатым.
Экспозицияҕа станковай уонна ювелирнай үлэлэр киэҥник көрдөрүллүбүттэр. Сүрүннээн норуотун түҥ былыргы устуоруйатыттан, ону таһынан ойууннааһын тиэмэтиттэн иэйии ылан, киһи ис туругун охсуһуутун кытары дьүөрэлээн синкретизм ньыматынан арыйар. Холобура, “Левитация” диэн 2011 сыллаах үлэтэ олох ураты, киһи хараҕар кыайан көстүбэт уобараһы көрдөрөр. Манна ааптар ойуун уобараһын гротеск жанрынан ойуулаабыта дириҥ өйдөбүлү иҥэрэр. Ол курдук, ойуун кыырар бириэмэтин, ритуальнай хамсаныытын түгэнэ, куйаарга ийэ кыылын дьүһүнүн ылынан, көтөн иһэрэ көстөр.
Улуу хууннар, моҕуоллар сыдьааннара, истиэп сиригэр-дойдутугар олорор бүрээттэри кытары саха барахсан биир ыырдаах дьон буоллахпыт. Түүр омук төрүттэрэ да буолларбыт, бү буоламмыт, сир-дойду иччитигэр сүгүрүйүүбүт, күүс-сэниэ ылыныыбыт, олох-дьаһах, тыл-өс да өттүгэр уруулуу тылбыт, сылгы-сүөһү иитиитэ биһигини чугаһатар. Онон бу быыстапка саха норуотугар чугас, ылынарга кэбэҕэс буолуо дии саныыбын.
Даши Намдаков быыстапкатыгар кэлбит көрөөччү туох эрэ толкуйга, санааҕа кэлэрэ буолуо диэн эрэллээхпин. Хас биирдии норуот төрүттэриттэн, айылҕа күүстэриттэн тэйбэтин диэн сыаллаах ураты быыстапка буолар.
Кыайыына СТЕПАНОВА
Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
"Биһиги бэйэбит силиспититтэн-мутукпутуттан, төрүт айылҕа күүстэриттэн тэйиэ суохтаахпыт. Сир. Уу. Салгын... айылҕа көстүүлэрин таптыырга үөрэппэккин. Кинилэри эккинэн-хааҥҥынан билиэхтээххин уонна олортон күүс ылыахтааххын".
Даши Намдаков.
Ольхон – былыр-былыргыттан иччилээх, күүстээхтэр төбүрүөннээн мустар дойдулара. Дьэ кырдьык, бу дойдуга албан ааттаах, ураты күүстээх, айылҕаттан айдарыылаах дьон төрүүр-уһуур диэн кырдьаҕастар ахталлара. Бу ураты тыыннаах сиргэ мин кини айымньытын кытта маҥнайгы билсиһиим буолбута. Ол курдук, Улуу Байкал сиригэр, аатырбыт Ольхон арыы Байкал хаҥас биэрэгиттэн хоту диэки бардахха, сыыр үрдүгэр турар ураты истииллээх “Хранитель Байкала” диэн оҥоһук тута харахха быраҕыллар. Дьон-сэргэ сэҥээриитин ылбыт ураты тыыннаах Улуу Байҕалы харыстыыр аналлаах бронзаттан оҥоһуллубут иччилээх кырдьаҕас мас турарыгар кэлбит киһи эрэ барыта сүгүрүйэр, сөҕөр-махтайар. Онон бу айымньы ааптарын Даши Намдаковы, кини үлэлэрин көрүөхпүн баҕарбытым бу күннэргэ туолла.
Биһиги Сахабыт Сиригэр сылдьыбыт эрэ сэҥээрэр, көрбүт эрэ сөҕөр ураты быыстапката арылынна. Олунньу 7 күнүттэн Саха Өрөспүүбүлэкэтин Национальнай художественнай түмэлин саалатыгар аныгы ускуустуба биир саамай чаҕылхай бэрэстэбиитэллэриттэн биирдэстэрэ, Аан дойдуга аата-суола биллибит, уһулуччу талааннаах, ураты көрүүлээх скульптор, Арассыыйа үтүөлээх худуоһунньуга, Бурятия норуодунай худуоһунньуга, биллиилээх скульптора Даши Бальжанович Намдаков Саха Сиригэр бэйэтин ускуустубатын көрдөрө аҕалла. Кини монументальнай оҥоһуктара дойду ахсын тураллар, дьон-сэргэ биһирэбилин ылаллар. Худуоһунньук үлэлэрэ барыта бэйэтин төрөөбүт дойдутун итэҕэлин, муудараһын, уратытын чаҕылхайдык көрдөрөллөр. Дьэ бу баар, бэйэтин норуотун аан дойдуга ааттаппыт киһи, бүрээттэр албан ааттаах ураты дьоҕурдаах уоллара – Даши Намдаков. Кини норуота хайдахтаах курдук мындырын, күүстээх итэҕэллээҕин уонна айылҕаны кытары ыкса сибээстээҕин итэҕэтэр.
Уһулуччулаах худуоһунньук элбэх кырыылаах талаана кини скульптураларыгар уонна графикатыгар, ювелирнай оҥоһуктарын бытархай пластикатыгар көстөр. Бу оҥоһуктарга тус бэйэтин эмоциональнай көрүүлэрэ эрэ буолбакка, киһи айылҕалыын алтыһыытын сокуоннара ойууланар. Ону ааһан кини аан дойду тутулун уонна биһиги омук быһыытынан төрүттэрбит туһунан дириҥ философскай өйдөбүлгэ дьулуһуута көстөр. Скифтии-сибиирдии истиил уонна монголлуу пластика туспа бэлиэлэрэ, ааптар истиилин үөскэтэн, бастаан үөскээбит күүһүнэн умсугутан, айымньы уобарастарын хомоҕой уонна нарын оҥорор, европейскай ускуустуба үгэстэрин кытта силбэһэр.
Хас биирдии айар үлэһит бэйэтэ туспа буочардаах, ураты суоллаах буолар. Айылҕаттан ананан кэлбитэ кистэлэҥ буолбатах, кини суола кэрэни тарҕатар аналлаах, итэҕэлтэн, ойууннааһынтан иэйии ылан, аныгы техникалары тутуһан, билиҥҥи олох уонна түҥ былыргы итэҕэли ыкса, тэҥҥэ хардыылатар. Даши Бальжанович үлэлэригэр мистика улахан оруолу ылар. Дьон кини үлэлэрин көрөөт, бастатан туран, Илиҥҥи Азиялыы истииллээх, хууннар, моҕуоллар култуураларын, итэҕэллэрин саныы түһэр. Онтон өйдөөн көрдөххө, былыргы уонна аныгы олох быстыспат ситимэ, куйаар, олох, анал уонна киһи сирдээҕи дьон-сэргэ хараҕар көстүбэт символ уобарастарын киһи иһигэр дириҥник иҥэрэр. Кини орто туруу дойду олоҕун арыйарыгар олус киэҥник, бөлөһүөк хараҕынан көрөн, кыракый элеменнэри, пластика нөҥүө чаҕылхайдык арыйан, көрөөччүгэ дьайар күүһэ ураты. Худуоһунньук айымньыларыттан быыстапкаҕа кэлбит хас биирдии көрөөччү туох эрэ толкуйга, санааҕа кэлэрэ буолуо диэн эрэллээхпин.
Быыстапка саҕаланыаҕыттан ураты тыыҥҥа киллэрэр. Ол курдук, киирээти кытары Илиҥҥи халандаар сылларын бэлиэлэригэр дьоҕус соҕус бронза оҥоһуктар көрсөллөр. Ити оҥоһуктартан бэйэҥ төрөөбүт сылыҥ бэлиэтин булан, бу кэлбит сыл дьылҕатын билгэлиир суруктары тардаҕын. Бу ньыма, мин санаабар, Даши Намдаков үлэлэрин хас биирдии көрөөччү чугастык ылынарыгар төһүү буолар уонна тутатына атын култуура аанын арыйыы ритуалын курдук өйдүөххэ сөп. Ойуун кыырарыгар элбэх дьайыы, сиэр-туом оҥоһулларын кэриэтэ бу үрдүк ускуустуба аанын атыллыыр сиэр-туом диэн сыаналаатым.
Экспозицияҕа станковай уонна ювелирнай үлэлэр киэҥник көрдөрүллүбүттэр. Сүрүннээн норуотун түҥ былыргы устуоруйатыттан, ону таһынан ойууннааһын тиэмэтиттэн иэйии ылан, киһи ис туругун охсуһуутун кытары дьүөрэлээн синкретизм ньыматынан арыйар. Холобура, “Левитация” диэн 2011 сыллаах үлэтэ олох ураты, киһи хараҕар кыайан көстүбэт уобараһы көрдөрөр. Манна ааптар ойуун уобараһын гротеск жанрынан ойуулаабыта дириҥ өйдөбүлү иҥэрэр. Ол курдук, ойуун кыырар бириэмэтин, ритуальнай хамсаныытын түгэнэ, куйаарга ийэ кыылын дьүһүнүн ылынан, көтөн иһэрэ көстөр.
Улуу хууннар, моҕуоллар сыдьааннара, истиэп сиригэр-дойдутугар олорор бүрээттэри кытары саха барахсан биир ыырдаах дьон буоллахпыт. Түүр омук төрүттэрэ да буолларбыт, бү буоламмыт, сир-дойду иччитигэр сүгүрүйүүбүт, күүс-сэниэ ылыныыбыт, олох-дьаһах, тыл-өс да өттүгэр уруулуу тылбыт, сылгы-сүөһү иитиитэ биһигини чугаһатар. Онон бу быыстапка саха норуотугар чугас, ылынарга кэбэҕэс буолуо дии саныыбын.
Даши Намдаков быыстапкатыгар кэлбит көрөөччү туох эрэ толкуйга, санааҕа кэлэрэ буолуо диэн эрэллээхпин. Хас биирдии норуот төрүттэриттэн, айылҕа күүстэриттэн тэйбэтин диэн сыаллаах ураты быыстапка буолар.
Кыайыына СТЕПАНОВА
Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
4
3
0
0
0
0
