Итинник быһаарыныыны бу дьыл от ыйын 29 к. Б.Ө. Ойуунускай аатынан Саха академическай (директор П.Т. Макаров), Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон аатынан опера уонна балет (директор В.В. Левочкин) уонна Олоҥхо тыйаатырдарын (директор З.А. Борисова) салалталара Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы А.Н. Жирков тэрийэн ыыппыт сүбэ мунньаҕар ылыннылар.

Сүбэ мунньах уһулуччулаах тыйаатыр режиссера, ССӨС народнай артыыһа Василий Васильевич Местников (1908-1958) үтүө аатын кэриэстээһин туһунан буолла. Мунньахха үөһээ этиллибит дьону таһынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай сүбэһитэ А.С. Борисов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын уонна духуобунаһын миниистирин солбуйааччыта М.В. Силина,  Мэҥэ-Хаҥалас улууһун баһылыга Д.И. Тихонов, Мэҥэ Хаҥалас дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ И.И. Андросов, «Кыталык» оҕо-ыччат киинин салайааччыта В.П. Винокуров, улуус культураҕа управлениетын салайааччыта А.Р. Исакова уонна улуус кииннэммит бибилэтиэкэтин ситимин директора М.А. Никанорова кыттыыны ыллылар.

Бу күннэргэ Новосибирскайга «Деал» кинигэ кыһатыгар В.В. Местников төрөөбүтэ 115 с. ананан бэлэмнэммит кинигэ оҥоһуллан бэчээккэ таҕыста. Быйыл ыам ыйыгар Мэҥэ Хаҥалас улууһун киинигэр Аллараа Бэстээххэ аһыллыбыт култуура дыбарыаһыгар В.В. Местников аата иҥэрилиннэ. Онтон Дьокуускай куоракка Саха өрөспүүбүлүкэтин үс судаарыстыбаннай тыйаатыра 2025-2026 сс. тыйаатыр сезоннарын В.В. Местников аатыгар аныахтара.

Мунньаҕы аһарыгар Александр Жирков: «Василий Васильевич Местников саха тыйаатыра, саха тыйаатырын искусствота бүттүүнэ сайдарыгар оҥорбут сүҥкэн өҥөтө умнуллуо суохтаах», – диэн эттэ. Ол курдук, Василий Васильевич аан бастаан Саха тыйаатырыгар үрдүкү театральнай үөрэхтээх артыыстар улахан бөлөхтөрүн үөрэттэрэн аҕалбыта. Кини 1932 с. Москва к. тыйаатыр искусствотын үнүстүүтүгэр  (билигин – ГИТИС) үөрэнэ сылдьан бэйэтэ туруорсан бу үөрэх тэрилтэтигэр Саха сириттэн аан бастакынан сүүрбэттэн тахса ыччат дьону сүүмэрдээн илдьэн, үрдүк үөрэхтээх артыыс идэтин бэрдэрбитэ. В.В. Местников үөрэттэрбит бөлөҕө 1936 с. үөрэҕин бүтэрэн, Саха тыйаатырыгар бастакынан үрдүкү тыйаатыр үөрэхтээх артыыстар буолан, Саха тыйаатырын устуоруйатыгар саҥа суолу тэлбитэ. Кинилэр ортолоруттан саха тыйаатырын номоҕо буолбут аатырбыт артыыстар: Иоаким-Уустаах Избеков, Афанасий Петров, Матрена уонна Марк Слепцовтар, Николай Слепцов-Туобулаахап, Мария Белолюбская, Николай Харитонов, Георгий Алексеев уонна да атын Саха Сирин, Арассыыйа норуодунай, үтүөлээх артыыстара, ускуустуба биллиилээх үлэһиттэрэ тахсыбыттара.

Василий Васильевич саха тыйаатырын сэбиэскэй кэминээҕи устуоруйатыгар аан бастакынан саха олоҥхотун сыанаҕа толорууну сөргүппүтэ. Ол курдук, 1937 с. П.Ө. Ойуунускай «Туйаарыма Куо» диэн олоҥхо тойугун, онтон 1940 с. П.А. Ойуунускай «Ньургун Боотур» олоҥхотун туруортаабыта. 1943 с. бу спектакль Саха тыйаатырыгар 100-с төгүлүн туруоруллубута. Киирбит үбүнэн «Ньургун Боотур»  диэн танк оҥоһуллан Аҕа дойду сэриитин фронугар бэриллибитэ. «Ньургун Боотур» испэктээҕи хаттаан сөргүтэн, 1957 с. Москваҕа ыытыллыбыт Саха сирин күннэрин чыпчаал түгэнэ оҥорон К.С. Станиславскай уонна В.И. Немирович-Данченко ааттарынан тыйаатырга ахсынньы 11 уонна 12 күннэригэр икки күн субуруччу туруоруллубута. Онон, В.В. Местников салалтатынан саха олоҥхото, саха эпическэй айымньыта дойду киин тыйаатырыгар туруоруллан,  бүтүн Сэбиэскэй Сойуус, Аан дойду таһымыгар аан бастаан тахсыбыта.

Уһулуччулаах артыыс, режиссер, култуура салайааччыта В.В. Местников баара эрэ 50 сааһыгар сылдьан 1958 с. кыһыныгар сырдык тыына быстыбыта. «В.В. Местников курдук дьон ааттарын ааттааһын, умнубат буолуу – саха култууратын, тыйаатырын ускуустубатын устуоруйатын харыстаһыы, үйэтитии, саҥаттан саҥа сүһүөх айар дьону ситимнээһин, кинилэр ситиһиилэригэр тирэҕирэн салгыы инники диэки дьулуһуу мэктиэтэ буолар», – диэн Александр Жирков көрсүһүүнү түмүктээтэ, ахтыы кинигэтин оҥорбут дьоҥҥо, чуолаан бырайыак ааптарыгар В.П. Винокуровка уонна хомуйан оҥорбут Н.В. Сидороваҕа махтанна, тыйаатырдар салалталарыгар күһүн тыйаатыр сезонун аһыллыытыгар, айар үлэлэригэр ситиһиилэри баҕарда.

Ил Түмэн пресс-сулууспата

Хаартыскалар Василий Кононов (Ил Түмэн) түһэриитэ